به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ سودان، دومین کشور بزرگ جهان عرب و سومین کشور بزرگ آفریقا مدتهاست درگیر جنگ داخلی است.
منشاء درگیریهای داخلی در سودان میان نیروهای ارتش و شبهنظامیان به نام «نیروهای پشتیبانی سریع» است. جرقه های دوباره درگیری های در روز شنبه، 26 فروردین هجری شمسی (15آوریل میلادی)، زده شده که با قرار گرفتن بیش از ۱۰۰ خودروی نظامی وابسته به نیروهای واکنش سریع در اطراف شهر خارطوم و پایگاه نظامی مروی، ارتش این اقدام را تهدید تلقی کرد و درگیریها آغاز شد.
پیش از این امیدهایی برای حلوفصل منازعات میان دو طرف از طریق گفتوگو وجود داشت اما بهمرور، امیدها کمرنگتر شد و نیروهای سودانی تقریبا 2 هفته پیش به دلیل عدم اجماع بین جناحهای نظامی و سیاسی، امضای توافقنامه سیاسی نهایی خود در مورد آینده حکومت سودان را به تعویق انداختند. تضاد میان رئیس شورای حاکمیتی این کشور و فرمانده نیروهای شبهنظامی واکنش سریع دلیل به تعویق افتادن امضای توافقنامه سیاسی است.
عمر البشیر (رئیسجمهور برکنار شده سودان) بیش از ۳۰ سال است که بر سودان حکمرانی می کند. سرکوب نیروهای امنیتی هم نتوانست جلوی اعتراضها را بگیرد و بدین ترتیب، با دخالت ارتش، عمر البشیر از قدرت کنار گذاشته شد. اما غیرنظامیان در مخالفت با حکومت نظامیان و در حمایت از انتقال دموکراتیک قدرت در کشور، به اعتراضات خود ادامه دادند. بدین ترتیب دولتی متشکل از چهرههای نظامی و غیرنظامی تشکیل شد. اما این دولت نیز در کودتای نظامی ۲۰۲۱ سرنگون شد و با آغاز حکومت مطلق نظامیان، رقابت میان البرهان و حمیدتی(فرمانده نیروهای شبهنظامی واکنش سریع) بالا گرفت. اواخر سال ۲۰۲۱ اعتراضها و فشارهای بینالمللی به تدوین توافقی برای انتقال قدرت به غیرنظامیان انجامید، اما گفتوگوها درباره نحوه اجرای آن باز هم به بنبست رسید.
بلندپروازی های حمیدتی و نابودی سودان
ریشه اصلی این اختلاف شدید کنونی را شاید بتوان «کاهش قدرت» و «اختیارات فرمانده نیروهای واکنش سریع» و حتی مطرح شدن بحث ادغام این نیروها در ارتش سودان دانست. اما به هر حال، چنانکه اشاره شد، این دو فرمانده درباره توافقنامه چارچوب (تشکیل دولت مدنی و خروج نظامیان از صحنه سیاست) اصلاح ساختار ارتش و تشکیلات امنیتی، روابط خارجی سودان با یکدیگر اختلاف نظر دارند.
از موارد اختلافی میان ارتش و نیروهای واکنش سریع بحث عادی سازی روابط با رژیم صهیونیستی بود که نیروهای واکنش سریع مخالف عادی سازی بودند و ارتش موافق.
با اوج گرفتن اختلافات ژنرال برهان(رئیس شورای حاکمیتی سودان) و سرلشکر حمیدتی، سیاستمداران سودانی احتمال بروز جنگ میان ارتش و نیروهای واکنش سریع را مطرح کردند لذا به همراه شماری از شخصیتهای اجتماعی و نظامی در مسیر میانجیگری میان این دو فرمانده نظامی گام برداشتند. برهان و حمیدتی در نشست مشترکی توافق کرده بودند که یک کمیته مشترک امنیتی تشکیل دهند که اعضای آن متشکل از نظامیان، گروههای مسلح و نهادهای حاکمیتی ذیربط باشد. وظیفه این کمیته نظارت بر وضعیت امنیتی سودان بود. در واقع درگیری و اختلافات سیاسی در سودان به درگیریهای نظامی کشیده است زیرا هر یک از نیروهای نظامی که با یکدیگر درگیر هستد حامی یک طیف سیاسی مورد نظر خود هستند و در واقع بازوی نظامی تشکل سیاسی محسوب میشوند.
نیروهای واکنش سریع چگونه تشکیل شد؟
نیروی واکنش سریع سال ۲۰۱۳ از شبهنظامیان «جنجوید» تشکیل شد که شورشهای دارفور را سرکوب خونین کردند. از آن هنگام حمیدتی تلاش کرد نیرویی قوی تأسیس کند. این نیروها همچنین در جنگ یمن و لیبی هم دخالت و حضور داشتند. نیروهای واکنش سریع متهم به دستداشتن در نقض حقوق بشر از جمله کشتن بیش از ۱۲۰ تن از معترضان غیرنظامی در ژوئیه ۲۰۱۹ در شهر خارطوم است. برخی منابع تعداد نیروهای واکنش سریع سودان را ۱۰۰ هزار نفر تخمین زده اند. تجهیزاتی که در اختیار دارند شامل 10 هزار خودروها با سلاحهای متنوع از جمله سامانههای ضد هواپیما و توپخانه است.
نظر کارشناسان سیاسی درباره جنگ داخلی سودان
کارشناسان سیاسی معتقدند که عامل اصلی بی ثباتی در سودان وجود دوگانگی میان ارتش و نیروهای واکنش سریع در نیروهای مسلح سودان است. همچنین معتقدند که ارتش، به عنوان نیروهای نظامی رسمی و نیروهای واکنش سریع حمیدتی تحت هیچ شرایطی نمی توانند با هم به توافق برسند.
به گفته کارشناسان سیاسی، نیروی واکنش سریع در سال 2013 به عنوان نیروهای ذخیره و پشتیبان حکومت شکل گرفت و نقش اصلی آنها، مقابله با شورشیان در دارفور بود. اما با سرنگونی عمر البشیر، نوعی تفاهم و همکاری بین این نیرو و ارتش شکل گرفت. وقتی قرار شد قدرت به غیر نظامیان انتقال یابد، ارتش با سرپیچی از این موضوع، قدرت را در انحصار خود گرفت و شورای نظامی به فرماندهی عبد الفتاح البرهان و معاونش حمیدتی، کشور را به طور کامل به کنترل خود درآوردند.
کارشناسان سیاسی معتقدند اختلافات شدید بین حمیدتی و البرهان عامل شروع جنگ در سودان است چرا که حمیدتی در تلاش بود تا سهمی بزرگی از قدرت سیاسی سودان را در دست داشته باشد و زمانی که دید به خواسته خود نمی رسد دست به دامان دیگر کشورهای عربی شد و این موضوع سبب آغاز جنگ بین ارتش و نیروهای واکنش سریع گردید.
برخی کارشناسان بر این اعتقاد هستند که راه حل بحران سودان با ادغام نیروهای واکنش سریع در ارتش پایان خواهد یافت، اما قدرت طلبی حمیدتی رئیس نیروهای واکنش سریع سودان مانع دستیابی به این مهم می شود.
قربانی اصلی «جنگ» مردم سودان هستند
بنابر اعلام وزارت بهداشت سودان تاکنون بیش از ۶۰۰ نفر در این کشور به دلیل جنگ داخلی جان خود را از دست دادهاند. کمیته پزشکان سودان همچنین تعداد زخمیها را بیش از ۱۰۰۰ نفر اعلام کرده است. جنگ داخلی در سودان میان فرماندهان نظامی ارتش و نیروهای واکنش سریع منجر به آوارگی بیش از ۳۳۰۰ نفر از مردم این کشور شده است.