محمد هادی سبحانیان، رئیس کل سازمان امور مالیاتی کشور، در گفتوگو با خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاعرسانی راه دانا، از موفقیت اجرای قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مودیان سخن گفت و تأکید کرد: این قانون مترقی با رفع خلأهای گذشته، دایره اطلاعاتی نظام مالیاتی را به شدت گسترش داده و جلوی بسیاری از مفاسد مانند فاکتورهای صوری و فعالیتهای غیرشفاف را گرفته است.
وی افزود: ما از حالت اظهارنامههای سرجمع و کاغذی خارج شدیم و حالا صورتحسابهای الکترونیکی انکارناپذیر، پیشفرض و لحظهای تولید میکنیم که هم پیشبینیپذیری ایجاد کرده و هم اعتماد مودیان را افزایش داده است.
سبحانیان گفت: به واسطه فعال شدن این رویکرد جدید، یک حالت این است که ما بگیر و ببند راه بیندازیم، عملیات پلیسی انجام دهیم؛ حالا فوقش چند تا کاسه یا یک رسته شغلی را کشف کنیم و از این محل یک درآمد برای کشور ایجاد کنیم. این کار غلط نیست، حتماً باید انجام شود و با قوت هم پیگیری شود، اما کاری که آثار و برکات جدی داشته، عموماً از جنس کارهای پلیسی و قهری نیست؛ بلکه بچههای جوان، دانشبنیان و دانشگاهی نشستند، فکر کردند و کارهایی انجام دادند که تعارضات زده بیرون.
وی افزود: مثلاً در شرکتهای پتروشیمی و نفت و گاز و امثالهم، در اردر ۲۰تا۳۰ همت مالیات به وجود آمده است. اینکه ما عرض میکنیم واقعاً این اقدامات رضایت ایجاد میکند، چرا؟ چون قاطبه و عموم مردم که در این اردرها اصلاً نه گردش دارند نه مالیات باید پرداخت کنند، ولی شرکتهای بزرگ ما که لزوماً خصوصی هم نیستند، ممکن است دولتی باشند، مدیران دولتی داشته باشند و امثالهم شاید خوششان نیاید مالیات درست بدهند؛ همه تلاش میکنند اگر بتوانند یا مالیاتشان را کمتر بدهند یا با تأخیر پرداخت کنند.
رئیس سازمان امور مالیاتی ادامه داد: این اعداد را اینجا به عنوان نمونه نوشتیم. ما الان به نفر اول همین پروژه چند روز دیگر نشان میدهیم ببینیم چقدر این تعارض را میتواند رفع کند؛ بعد میتوانیم به شما بدهیم. رقم بالای بیست-سی همت در مجموع است؛ نه اینکه ما اصلاً شرکت دولتی نگفتیم، سازمان مالیاتی مثل باران.
سبحانیان گفت: نسبت اعتبار مالیاتی مستند به صورتحساب کاغذی نسبت به کل اعتبارات، این هم نشان میدهد که یک ترویج و توسعه خوبی پیدا کرده است. صورتحسابهای الکترونیکی در نظام مالیات بر ارزش افزوده رشد چشمگیری داشتهاند.
وی افزود: موضوع بعدی که سمت مردم است و یک گشایش خوبی ایجاد کرده و رضایت نسبی به وجود آورده، این است که چون اظهارنامههای ما مبتنی بر پرده رفتار و اظهارات خود مودی است – اظهاراتی که اعتبارسنجی شده و مبتنی بر صورتحساب الکترونیکی است – این امکان را برای ما فراهم کرده که اظهارنامه پیشفرض برایشان تولید کنیم.
رئیس کل سازمان امور مالیاتی توضیح داد: اظهار پیشفرض مزیتش این است که ما بلافاصله بعد از دوره سهماهه، فعل و انفعالات مودی را که در قالب صورتحساب الکترونیک به ما مخابره شده، به خودش نشان دادیم؛ پس بنابراین اظهار پیشفرض تولید میکنیم. دیگر اینطور نیست که خود مودی یا ممیز بیاید اطلاعات را به صورت پیشینی وارد کند؛ اطلاعات به صورت پیشینی آمده، تولید شده، مبتنی بر قواعد خودکنترل اعتبارسنجی شده و اتقان دارد.
سبحانیان گفت: وقتی این اتفاق افتاد، چند چیز برای ما پیشبینیپذیر میشود: اولاً مقدار مالیات پیشبینیپذیر میشود؛ خودش میداند چه کار کرده، مبتنی بر اعمال و رفتارش است. دیگر یک دفعه کسی مثل من نمیآید یک عدد بزرگ بنویسد؛ آن رفتاری که در نظام سنتی بود، پیشبینیناپذیر کرده بود.
وی افزود: امکان مشاهده میزان بدهی یا بستانکاری مودی در لحظه یا هر روز برایش معلوم است. این یک موهبت بزرگی است که امروز میتوانی بفهمی بالاخره چقدر بدهکار یا بستانکار هستی. چرا الان این امکان فراهم شده؟ چون در لحظه قابل ارائه است.
رئیس سازمان امور مالیاتی ادامه داد: موضوع بعد این است که صورتهای الکترونیکی در آن قاعده نظام انکارناپذیر است. دیگر نمیتوانیم مالیات بدون دقت مناسبی بعضی از خریدهای شما را رد کنیم. بخشنامه کردیم که خریدهای مبتنی بر صورتحساب الکترونیکی امکان رسیدگی ندارد؛ ردش کنیم.
سبحانیان گفت: یکی از الزامات در واقع الکترونیکی، شناسه یکتا و تعیین نرخ ارزش افزوده است. نگاه کنید: ابتدا ۴۰۲ هزار و ۴۵ هزار شناسه کالا و خدمت داشتیم؛ الان تقریباً بالای ۳ میلیون و ۷۰۰ هزار یا ۳ میلیون و ۷۰۰ هزار شناسه کالا و خدمت داریم که کالاها شناسهگذاری و نرخگذاری ارزش افزوده شدهاند.
وی افزود: این هم پیشبینیپذیری جدی ایجاد کرده است. قانون اقتصادی فرآیند مالیات بر ارزش افزوده برای اینکه بتوانند انجام شود، بیش از یک سال، دو سال، بیشتر از یکی دو سال داشتیم.
رئیس کل سازمان امور مالیاتی تأکید کرد: این قانون یکی از مترقیترین قوانین اخیر است که به تصویب رسیده و اجرای آن، علیرغم پیچیدگیهای قانونی، به نظرم یکی از نمونههای بارز موفقیت نظام حکمرانی کشور بوده که توانسته یک قانون مترقی را اجرا کند و پیامدهای خیلی خوبی برای نظام کشور به ارمغان آورده است.
سبحانیان گفت: اجرای این قانون را در ۵ فاز دستهبندی میکنیم: فاز اول در دوره زمانی ۹۹ تا ۱۴۰۱ بود که قانون ایجاد شد. فاز دوم از آبان ۱۴۰۱ تا آبان ۱۴۰۲ بود که به صورت آزمایشی اجرا شد؛ لایحه برای تمدید قانونیاش در مجلس بود. در آن مقطع زمانی شرکتهای بورسی و دولتی مکلف بودند که قانون را اجرا کنند.
وی افزود: در نهایت از برج ۱۰ سال ۱۴۰۲ به موجب قانونی که مجلس تصویب کرد، این قانون دیگر به معنای واقعی در مدار قرار گرفت و عملیاتی شد. بر اساس فراخوانهای تدریجی، مودیان ما باید میآمدند و صورتحساب را صادر میکردند؛ ما به ازای خرید و فروش کالایی که انجام میدادند.
رئیس سازمان امور مالیاتی ادامه داد: مکلف شدیم که اظهارنامه پیشفرض تولید کنیم. فاز چهارم از یک دیماه امسال اتفاق افتاد که از ابتدای دیماه امسال صورتحسابهای کاغذی در ارزش افزوده اعتبار ندارد؛ یعنی اگر خریدی صورت بگیرد توسط مودی ما در نظام و مبتنی بر صورت الکترونیک نباشد، او نمیتواند از اعتبار خریدش استفاده کند.
سبحانیان گفت: مالیات فروش است؛ مالیات خرید زمانی میتواند از مالیات فروش استفاده کند که خرید مبتنی بر صورت الکترونیکی باشد. از ۱/۱۰ این فاز آغاز شده و عملیاتی شده و میبایستی توسط شما عزیزان – البته بارها اطلاعرسانی شده – ولی خوب است که مجدد توسط شما عزیزان به مودیان محترم یادآوری شود.
وی افزود: چون جرایم عدم صدور صورتحساب الکترونیک جرایم بالایی است. البته ما با همراهی که هم در دولت وجود داشت و هم در مجلس، توانستیم احکامی بگیریم برای اینکه کمک کند به فعالین اقتصادی: بخشودگی جرایم عدم الکترونیک تا پایان سال ۱۴۰۴ صددرصد بود؛ از ابتدای سال آینده میشد ۵۰ درصد. این مصوبه توانستیم اخذ کنیم که انشاءالله به ما ابلاغ خواهد شد که بخشودگی جرایم عدم صورتحساب کماکان تا انتهای سال بعد هم صددرصد باقی بماند.
رئیس سازمان امور مالیاتی ادامه داد: یکی دیگر بحث احتساب فاکتورهای حواله به عنوان فاکتور الکترونیک تا انتهای ۱۴۰۵ بود؛ چون طبق قانون کسانی که کالاهایی فروششان با کالاهای تکنرخی بود – یعنی ارزش افزوده یک تکنرخی بود – اینها تا انتهای ۱۴۰۴ دیگه درست است؛ اینها رسیده بودند به الکترونیک قلمداد میشدند. از سال بعد نمیشد. باز ما برای اینکه به نظر منطقی هم همین بود، از نهادهای ذیربط اخذ کردیم که این اتفاق بشود.
سبحانیان گفت: سومی هم که گرفتیم این بود که فراخوان ارزش افزوده را با یک منطق جدیدی انجام دهیم و همه فعالان اقتصادی را نکنیم؛ چون طبق قانون مکلف بودیم تا انتهای امسال همه فعالان اقتصادی را فراخوان کنیم. از مراجع قانونی فاز پنجم اجرای قانون هم از اردیبهشت ۱۴۰۶ شروع میشود که فاکتور کاغذی نه تنها اعتبار ندارد، بلکه در حوزه مالیات مستقیم هم هزینه قابل قبول قلمداد نمیشود.
وی افزود: خوب اما استقرار سامانه فروشگاهی و اجرای آن عزیزان دستاوردهای بزرگی داشت. قبلاً اظهارنامهها سرجمع بود؛ یک بار در ماه یا سه ماه یک بار سرجمع میگفتم من اینقدر فروختم؛ یک عدد سرجمی میگفتم یا با فاکتور کاغذی خرید و فروشها صورت میگرفت و توسعه جدی فاکتورهای صوری رقم خورد.
رئیس سازمان امور مالیاتی تأکید کرد: قانون ۹۸ آمد همین پوشش را با رفع کاستیها و نقاط ضعف برای ما فراهم کرد. گفت که آقا صورت اولاً باید ما به ازای هر معامله الکترونیکی زده شود نه کاغذی. قبلاً صورت سرجمع بود؛ الان آمد صورتحساب ما به ازای هر معامله نه کاغذی بلکه صورتحساب الکترونیکی که اتقان دارد، انکارناپذیر است و قواعدی گذاشت که جلوی صدور فاکتورهای صوری به شدت گرفته و محدود شود.
سبحانیان گفت: قاعدهاش یک حد مجازی بود که برای صدور فاکتورهای فروش گذاشته شد که ۵ برابر فروش دوره مشابه سال قبلش است که مالیاتش پرداخت شده است. این قواعد باعث شد که خود تنظیم باشد و اگر این قواعد در سامانههای ما پیادهسازی و اجرا شود، جلوی خیلی از مفاسد مثل شرکتهای صوری و فاکتورهای صوری گرفته میشود.
وی افزود: خلأ قانون ۹۸ این بود که پوشش اطلاعاتی نمیداد؛ پوشش سیتوبی و سیتوسی را پوشش نمیداد؛ یعنی آدمها میآمدند با ماهیتهای غیرتجاری فعالیتهای تجاری میکردند. مثلاً اگر من یک ملکی میفروختم، یک خودرو میفروختم، ارز میفروختم، طلا میفروختم به عنوان شخص، این در قانون فروشگاه دیده نشده بود که اطلاعاتش برای سازمان بیاید.
رئیس سازمان امور مالیاتی ادامه داد: آسیبی که وارد کرده بود این بود که آدمها میرفتند موجودیتهای تجاری، سوءاستفاده میکردند با حسابهای غیرتجاری کار میکردند. شما حتماً در رسانهها دیدید که چقدر کارت به کارت زیاد شده؛ مردم ممکن است پوز استفاده نکنند؛ هی میگویند آقا بریز به فلان کارت؛ حالا یا طلافروشی است یا پزشک میگوید بریز به حساب منشی، بریز به حساب یکی دیگر.
سبحانیان گفت: خروجی این بود که ما فضای اقتصادیمان را شفاف کرده بودیم؛ آدمها میخواستند بروند در فضای غیرشفاف؛ میآمدند با حسابهای غیرتجاری کار میکردند. قانون مبارزه با سوداگری و سفتهبازی آمد آن خلأ را پوشش داد؛ یعنی گفت آقا حسابهای غیرتجاری که پوشش داده نمیشد را الان با استفاده از قواعدی که در قانون مبارزه با سوداگری و سفتهبازی اتفاق افتاد، پوشش داد و باعث شد دایره اطلاعاتی نظام مالیاتی افزایش پیدا کند.