به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ سید محمد مرندی، استاد دانشگاه تهران و تحلیلگر مسائل سیاسی، در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) از تحولی مهم در معادلات منطقه خبر داد. او نوشت:«تاکنون، بیش از ۲۰ کشور برای هماهنگی با چارچوب جدید ایران برای مدیریت تنگه هرمز، با این کشور تماس گرفتهاند.»
مرندی در ادامه افزود: «اگر، همانطور که قبلاً گزارش شده است، ایران یوان را مبنای معاملات خود قرار دهد، اتفاق مهمی در حال رخ دادن است - یک معادله جهانی جدید در حال شکلگیری است.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که گزارشهای معتبر بینالمللی نیز نشان میدهد کشورهای مختلف از جمله چین، هند، پاکستان، مالزی و عراق مستقیماً با تهران درباره عبور کشتیهای خود از آبهای سرزمینی ایران وارد مذاکره شدهاند .
کریدور جدید؛ عبور با هماهنگی ایران
بر اساس گزارش مؤسسه معتبر دریایی Lloyd’s List، در روزهای اخیر مسیر جدیدی برای تردد کشتیها در تنگه هرمز شکل گرفته است. این مسیر که از آبهای سرزمینی ایران و در اطراف جزیره لارک میگذرد، تحت نظارت و هماهنگی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اداره میشود .
نکته مهم اینکه این مسیر با رویهای جدید همراه است: کشتیها موظفند پیش از عبور، اطلاعات کامل درباره مالکیت کشتی و مقصد محموله را در اختیار مقامات ایران قرار دهند. این اطلاعات از طریق شبکهای از نمایندگان ایرانی در خارج از کشور دریافت و بررسی میشود .
گزارشها حاکی از آن است که حداقل ۹ فروند کشتی تاکنون با موفقیت از این کریدور عبور کردهاند و برخی منابع از پرداخت مبلغی در حدود ۲ میلیون دلار برای حق عبور یک کشتی خبر میدهند .
۲۲ کشور در مقابل ۲۰ کشور؛ دو روایت از یک واقعیت
در سوی دیگر میدان، ۲۲ کشور از جمله بریتانیا، فرانسه، آلمان، ایتالیا، ژاپن، کانادا، کره جنوبی، استرالیا و همچنین امارات متحده عربی و بحرین، با صدور بیانیهای مشترک، اقدام ایران در مدیریت تنگه هرمز را محکوم کرده و خواستار بازگشایی آن شدهاند .
این بیانیه مشترک که روز جمعه ۲۰ مارس (۳۰ اسفند) منتشر شد، ادعا کرده است که ایران با حملات به کشتیهای تجاری و زیرساختهای انرژی، نظم دریانوردی را مختل کرده است. کشورهای امضاکننده این بیانیه اعلام کردهاند که برای «تأمین عبور امن» در این آبراه آمادگی دارند .
با این حال، واقعیت میدانی نشان میدهد که تماس بیش از ۲۰ کشور با ایران برای هماهنگی با چارچوب جدید، پذیرش عملی واقعیتهای جدید در منطقه است. این کشورها دریافتهاند که عبور از آبهای سرزمینی ایران تنها راه ممکن برای خروج از بحران انرژی است.
تغییر معادله انرژی؛ یوان جایگزین دلار میشود
یکی از مهمترین ابعاد تحولات اخیر، تغییر در سیستم پرداخت برای معاملات نفتی است. بر اساس گزارشهای معتبر، ایران در حال بررسی مکانیسمی است که بر اساس آن، عبور کشتیها و فروش نفت تنها در صورتی امکانپذیر خواهد بود که مبادلات به یوان چین انجام شود .
گزارشها حاکی از آن است که ایران با تعدادی از کشورها از جمله فرانسه و ایتالیا گفتوگوهایی درباره بازگشایی مشروط تنگه هرمز داشته است. اگرچه ایتالیا این مذاکرات را تکذیب کرده، اما منابع آگاه تأیید میکنند که کشورهای اروپایی تحت فشار بحران انرژی، به دنبال راهی برای خروج از بنبست کنونی هستند .
اهمیت این تغییر را باید در چارچوب گستردهتر آن دید: اگر نفت با یوان معامله شود و عبور کشتیها نیز با همین ارز پرداخت گردد، عملاً دلار از معادلات انرژی منطقه حذف خواهد شد. این همان تحولی است که مرندی از آن به عنوان «معادله جهانی جدید» یاد کرده است.
نگاه مرندی؛ از مدیریت جنگ تا نظم آینده
سید محمد مرندی در روزهای اخیر بار دیگر با اشاره به تحولات میدانی تأکید کرده است که ایران در مدیریت جنگ رویکردی محاسبهشده و بلندمدت را در پیش گرفته است. او در گفتوگو با خبرگزاری هندو (The Hindu) گفت: «ایران بازی طولانی را طراحی کرده است. ما برنامهریزی کردهایم که جنگ ممکن است تا سال آینده و پس از انتخابات میاندورهای آمریکا ادامه یابد» .
مرندی با اشاره به بسته بودن تنگه هرمز تأکید کرد: «ایران عملاً تنگه هرمز را بسته است. آمریکاییها نمیتوانند کاری درباره آن انجام دهند. ایران میتواند بسیار فراتر از این هم برود. میتواند تانکرهای گرفتار را نابود کند. اما ایران به دنبال ویرانی نیست» .
وی در مورد موضع کشورهای عربی حوزه خلیج فارس نیز هشدار داد: «پس از پایان این جنگ، ایران غرامت کامل خواهد خواست و اجازه نخواهد داد این کشورها هرگز دوباره به عنوان سکوی تهدید علیه ایران استفاده شوند» .
از عوارض عبور تا حق حاکمیت ایران
در کنار تماسهای دیپلماتیک، تحول مهم دیگر در عرصه داخلی ایران، طرح نمایندگان مجلس برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز است. سمیه رفیعی، نماینده تهران، اعلام کرده که مجلس در حال بررسی طرحی است که بر اساس آن، کشورهای استفادهکننده از این مسیر استراتژیک موظف به پرداخت عوارض و مالیات به ایران خواهند شد .
این اقدام ایران را باید در چارچوب الگوی کشورهایی مانند کانادا، ترکیه و دانمارک دید که سالهاست از آبراههای بینالمللی خود درآمدزایی میکنند. آنچه امروز در تنگه هرمز در حال شکلگیری است، نه یک اقدام یکجانبه، بلکه استقرار حقی حاکمیتی است که نظام بینالملل برای سایر کشورها نیز به رسمیت شناخته است.
به گزارش راه دانا؛ آمارهای منتشرشده نشان میدهد که ترافیک دریایی در تنگه هرمز نسبت به پیش از جنگ ۹۵ درصد کاهش یافته است . در این میان، ایران با ایجاد کریدوری تحت نظارت خود، به کشتیهای کشورهای دوست و بیطرف اجازه عبور میدهد و همزمان چارچوب جدیدی را برای مدیریت این آبراه طراحی میکند.
تماس بیش از ۲۰ کشور با ایران برای هماهنگی با این چارچوب جدید، در کنار بیانیه ۲۲ کشور غربی و عربی که خواستار بازگشایی تنگه هستند، نشاندهنده یک واقعیت انکارناپذیر است: نظم قدیم در تنگه هرمز دیگر بازنمیگردد. آنچه امروز در حال شکلگیری است، معماری جدیدی از قدرت در مهمترین نقطه استراتژیک جهان است.