آلبرت بغزیان، اقتصاددان در گفتگو با خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا در رد ادعای آمریکا؛ مبنی بر بینیازی واشنگتن به تنگه هرمز اظهار کرد: ادعای رئیسجمهور آمریکا مبنی بر بینیازی این کشور به تنگه هرمز نادرست و غیرواقعی است.
وی گفت: «برای تحلیل این موضوع ابتدا باید مشخص کنیم منظور از دوره بلندمدت چیست و کشورها تا چه اندازه برای چنین شرایطی آمادگی داشتهاند. واقعیت این است که بسیاری از کشورها آمادگی کامل برای چنین وضعیتی نداشتند.»
بغزیان افزود: «در برخی کشورها تصور میشد که به دلیل فاصله جغرافیایی از منطقه خلیج فارس و دریای عمان، آثار مستقیم این تحولات کمتر خواهد بود. بنابراین، نیاز چندانی به افزایش ذخایر انرژی احساس نمیشد. با این حال حتی در چنین شرایطی نیز افزایش قیمت نفت به طور طبیعی باعث افزایش قیمت انرژی در سایر کشورها میشود.»
نخستین قربانیان بحران؛ حملونقل و گردشگری
این استاد دانشگاه با اشاره به زنجیره انتقال هزینههای انرژی به سایر بخشهای اقتصادی، تصریح کرد: «در صورت تداوم این روند، نخستین بخشهایی که واکنش نشان میدهند حوزههای حملونقل و گردشگری خواهند بود. افزایش هزینه انرژی به سرعت به هزینه جابهجایی کالاها از طریق حملونقل زمینی، دریایی و هوایی منتقل میشود و در نهایت بر قیمت کالاها در بازارهای جهانی اثر میگذارد.»
وی افزود: «در چنین شرایطی کشورهای واردکننده انرژی بیشترین فشار را تحمل خواهند کرد. بهویژه کشورهای اروپایی و برخی اقتصادهای دوردست که وابستگی بیشتری به واردات نفت دارند، در معرض افزایش هزینههای انرژی قرار میگیرند.»
بازیگران بینالمللی شوکه شدند؛ قیمت نفت تابع قواعد جدید
بغزیان با اشاره به عمق بحران کنونی اظهار داشت: «به نظر میرسد بسیاری از بازیگران بینالمللی تصور نمیکردند که تحولات منطقه تا این اندازه طولانی شود و موضوع تنگه هرمز به عنوان یک اهرم فشار مطرح شود. در چنین شرایطی موضوع بیمه کشتیها و هزینههای حملونقل دریایی اهمیت بیشتری پیدا میکند و اگر ریسک منطقه افزایش یابد، هزینه حمل نفت نیز بالا میرود.»
گزارشهای بینالمللی حاکی از آن است که حق بیمه کشتیها برای عبور از منطقه پرخطر خاورمیانه تا ۱۰ برابر افزایش یافته است. طبق دادههای منتشرشده، نرخ بیمه یک فروند نفتکش از ۵۰ میلیون وون کرهجنوبی به بیش از ۵۸۰ میلیون وون (بیش از ۱۰۰۰ درصد افزایش) رسیده است . مؤسسه بیمه لوییدز لندن نیز هزینه بیمه ریسک جنگ را برای هر تردد از یک کشتی الانجیکش با ارزش ۲۰۰ تا ۲۵۰ میلیون دلار، به دهها میلیون دلار افزایش داده است .
این اقتصاددان ادامه داد: «در صورتی که این وضعیت برای چند هفته ادامه پیدا کند، شرکتها و بازارها ممکن است برای احتیاط قیمتهای بالاتری را در نظر بگیرند و حتی بخشی از این افزایش قیمتها به شکل پایدار در بازار باقی بماند. زیرا پس از پایان بحران نیز شرایط به طور کامل به وضعیت قبل بازنخواهد گشت و ممکن است قواعد جدیدی بر مسیرهای انتقال انرژی حاکم شود.»
پیشبینی قیمت نفت؛ سقف مشخصی وجود ندارد
بغزیان درباره سناریوهای پیشروی قیمت نفت گفت: «قیمت نفت در شرایط عادی نباید صرفاً مانند یک کالای معمولی در نظر گرفته شود، زیرا منابع آن محدود است و استخراج آن با محصولات کشاورزی که هر سال تولید میشوند تفاوت دارد. به همین دلیل قیمت نفت به شدت تحت تأثیر تحولات ژئواکونومیک قرار میگیرد.»
وی با اشاره به تحلیلهای بانکهای سرمایهگذاری بزرگ افزود: «در هفتههای اخیر قیمت نفت از مرزهای قبلی عبور کرده و برخی تحلیلها حتی از احتمال رسیدن قیمتها به سطوح بالاتر سخن میگویند. اگر تنشها طولانی شود، محمولههای آماده تحویل در بازارهای جهانی با قیمتهای بالاتری معامله خواهند شد.»
تحلیلهای مؤسسه انوروس (Enverus) نشان میدهد اختلال در تنگه هرمز باعث خروج سالانه ۴۰۰ میلیون بشکه از مخازن استراتژیک جهان خواهد شد و قیمت نفت برنت را به سطوح سهرقمی سوق میدهد . بانک گلدمن ساکس نیز در سناریوی خوشبینانه خود، قیمت نفت را در صورت تداوم اختلال به مدت ۳۰ روز، حدود ۱۱۰ دلار و در سناریوی بدبینانه (توقف ۶۰ روزه) را تا مرز ۱۴۷ دلار پیشبینی کرده است .
واکنش کشورها؛ از ذخایر استراتژیک تا فروش طلا
این استاد دانشگاه در پاسخ به سوالی درباره راهکارهای کشورهای واردکننده نفت در شرایط فعلی گفت: «در چنین شرایطی برخی کشورها از ذخایر استراتژیک خود استفاده میکنند و کشورهایی که ذخایر کمتری دارند ناچار خواهند شد نفت را با قیمت بالاتری خریداری کنند. همچنین ممکن است بانکهای مرکزی برای تأمین منابع مالی مورد نیاز به فروش بخشی از ذخایر طلا روی آورند.»
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA)، جریان نفت از تنگه هرمز در ماه مارس بیش از ۹۰ درصد کاهش یافته و صادرات نفت خام ایران از جزیره خارک بهطور کامل متوقف شده است . مؤسسه رتبهبندی PRS نیز هشدار داده که این بحران «شوکی سیستماتیک و تسریعشده» به بازارهای جهانی انرژی وارد کرده و تورم ناشی از انرژی، بهمثابه یک «مالیات جهانی» بر تولیدات صنعتی عمل میکند .
آینده بازار انرژی؛ تحول دائمی در قواعد بازی
بغزیان در پایان با نگاهی به آینده بازار انرژی خاطرنشان کرد: «در صورت ایجاد آرامش و کاهش تنشها، احتمال کاهش قیمت نفت وجود دارد، اما اگر وضعیت کنونی ادامه پیدا کند، سقف مشخصی برای افزایش قیمتها نمیتوان متصور بود و همه چیز به میزان نیاز کشورها و توان آنها برای جایگزینی منابع انرژی بستگی دارد.»
وی افزود: «تجربه چنین بحرانهایی معمولاً کشورها را نسبت به مسئله امنیت انرژی حساستر میکند. به همین دلیل احتمالاً در آینده توجه بیشتری به ذخیرهسازی انرژی و تنوعبخشی به منابع تأمین انرژی خواهد شد و قیمت نفت نیز ممکن است در سطحی بالاتر از دوره پیش از آغاز این تنشها تثبیت شود.»
تحلیلهای مؤسسه Arab Reform Initiative نیز نشان میدهد که بحران کنونی «شوکی لجستیکی و زنجیرهتأمینی» فراتر از یک شوک قیمتی ساده است. بازار الانجی که حدود ۲۰ درصد تجارت جهانی آن از تنگه هرمز عبور میکرد، به دلیل آسیب به تأسیسات قطر (بزرگترین صادرکننده الانجی جهان) با کاهش ۱۷ درصدی ظرفیت صادراتی مواجه شده و ترمیم این خسارت ممکن است ۳ تا ۵ سال به طول انجامد .
به گزارش راه دانا؛ تحلیلهای آلبرت بغزیان در کنار گزارشهای نهادهای بینالمللی، تصویری روشن از ابعاد فاجعهبار تداوم بحران تنگه هرمز ترسیم میکند. این بحران دیگر یک «نوسان مقطعی» نیست، بلکه «شوکی دائمی» است که قواعد بازار انرژی را برای سالهای آینده بازنویسی خواهد کرد. کشورهای واردکننده انرژی، بهویژه در اروپا و آسیا، با موج جدیدی از تورم و اختلال در زنجیرههای تأمین مواجه خواهند شد و حتی در سناریوی پایان سریع درگیریها، بازگشت قیمتها به سطوح پیش از جنگ، یک رویای دستنیافتنی به نظر میرسد.