به گزارش خبرنگار فرهنگی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ حملات اخیر به میراث فرهنگی ایران، فصلی تلخ و تکاندهنده را در تاریخ این سرزمین رقم زده است؛ رویدادی که طی آن، حدود ۱۴۰ اثر ارزشمند در ۲۰ استان کشور، از گزند ویرانی در امان نماندند.
این حملات، فراتر از تخریب بناهای خشتی و آجری، هجومی مستقیم به حافظه جمعی، هویت تمدنی و ریشههای غنی ملت ایران تلقی میشود؛ زخمی عمیق بر پیکر تاریخی کهن و یادگاری غیرقابل جبران برای نسلهای آینده.
تمدن ایران، با هزاران سال قدمت، صرفاً مجموعهای از بناهای تاریخی و اشیای باستانی نیست، بلکه تجلی شعور، زیباشناسی، رنجها، شادیها و جهانبینی یک ملت در طول هزارههاست. بناهای تاریخی به عنوان حافظه جمعی، نمادهای هویتی در دنیای مدرن و یادآور ریشههای غنی ایران در علم، هنر و مدارا عمل میکنند. تخریب این آثار، به مثابه پاک شدن کلماتی از کتاب هویت یک ملت و کل بشریت است.
حمله به اماکن تاریخی و فرهنگی، نقض آشکار کنوانسیون ۱۹۵۴ لاهه و پروتکلهای الحاقی آن است که حمله عمدی به این آثار را در زمره جنایات جنگی طبقهبندی میکند. این حملات، یک استراتژی روانی شوم با هدف القای ناامیدی، گسست هویتی و تحقیر روانی ملت است. هدف مهاجمان، نابودی گذشته، افتخارات و ریشههای یک ملت است.
خسارات وارده به حدود ۱۴۰ اثر تاریخی، محدود به یک منطقه خاص نیست و ۲۰ استان کشور را در بر گرفته است.
برآورد اولیه خسارات مادی این حملات حدود ۷,۵ هزار میلیارد تومان است که تنها هزینه مرمت کالبدی را شامل میشود و ارزش معنوی و اصالت تاریخی از دست رفته، با هیچ بودجهای قابل جبران نیست.
تهران با ۶۳ اثر آسیبدیده، بیشترین سهم را در میان استانها دارد. بناهایی چون کاخ گلستان، شمسالعماره، تالار سلام، مجموعه سعدآباد، ساختمان تاریخی مجلس شورای اسلامی (سنای سابق)، عمارت عشرتآباد، عمارت کلاهفرنگی زندان قصر، پادگان ۰۶، موزه تاریخ کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان و انستیتو پاستور ایران دچار خسارت شدهاند. برخی از این بناها، به دلیل شدت ضربه، قابلیت مرمت را از دست داده یا اصالت تاریخی آنها مخدوش شده است.
اصفهان با ۲۳ اثر آسیبدیده، دومین استان متاثر است. آسیبهایی به بناهای شاخص میدان نقش جهان از جمله مسجد جامع عباسی، مسجد شیخ لطفالله و کاخ عالیقاپو وارد شده است. همچنین کاخ موزه چهلستون، عمارت رکیبخانه، سردر قیصریه، تالار اشرف، کاخ هشت بهشت و مساجد و خانههای تاریخی متعددی در اصفهان و شهرهای اطراف مانند خوانسار دچار جراحت شدهاند.
در استان خوزستان ۱۳ اثر تاریخی، از جمله پادگان دژ خرمشهر، پایگاه چهارم شکاری دزفول، هوانیروز مسجد سلیمان، تپههای باستانی اللهاکبر، یادمان شلمچه، موزه راهآهن اندیمشک، موزه بیمارستان صحرایی شوش و حمام تاریخی کرناسیون دزفول آسیب دیدهاند. در این منطقه، هم بناهای باستانی و هم یادمانهای معاصر مقاومت هدف قرار گرفتهاند.
همچنین در استان کردستان ۱۲ اثر از جمله عمارت آصف وزیری (خانه کرد)، عمارت سالار سعید (موزه باستانشناسی سنندج)، عمارت خسروآباد، عمارت ملکالتجار، مساجد تاریخی و خانههای سنتی دچار خسارت شدهاند.
تکیه بیگلربیگی (شامل موزه خط و کتابت و موزه پارینهسنگی)، دبیرستان کزازی (موزه آموزش و پرورش)، خانه سوری و مسجد ابوتراب در استان کرمانشاه آسیب دیدهاند.
دژ فلکالافلاک، موزههای درون قلعه، مسجد توسلی و خانه آخوند ابو (موزه زبان و فرهنگ لرستان) نیز در لرستان زیب دچار جراحت شدهاند.
حمله به اماکن فرهنگی، جنایتی علیه میراث بشریت و تلاشی برای ایجاد خلأ هویتی است. اگرچه جبران خسارات مادی ممکن است، اما ارزش معنوی و اصالت تاریخی از دست رفته، غیرقابل بازگشت است. با این حال، تمدن ایران همواره در برابر یورشها ایستادگی کرده و این زخمهای تازه، نیز بخشی از حافظه تاریخی این سرزمین ریشهدار خواهند شد.