به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ کتاب آشنایی ایرانیان با اسلام در عصر نبوی به قلم محمد باغستانی کوزهگر از سوی انتشارات بهنشر وابسته به آستان قدس رضوی در ۱۶۸ صفحه در قطع رقعی به چاپ رسید.
فصل اول کتاب به پیشینه حضور ایرانیان در جزیرة العرب اختصاص دارد و فشردهای از ارتباط میان دو جامعه ایرانی و عربی بیان شده است. فصل دوم شامل زمینههای ارتباطی ایرانیان با پیامبر(ص) است و این ارتباط و زمینههای پیدایش آن در دوران مکی دعوت نبوی برای خواننده تصویرسازی شده است. خواننده در فصل سوم با عنوان «نخستین کوشش آگاهانه یک ایرانی برای ارتباط با پیامبر(ص)»،گزارشهایی از چگونگی حضور «روزبه» ایرانی یا «سلمان» در میان اصحاب حضرت رسول(ص) را مطالعه کرده و با فرایند تحولهای روحی و معنوی او آشنا می شود.
ارتباطگیری پیامبر(ص) با بخشی از جامعه ایرانی با عنوان «دستاورد ارتباطات هدفمند پیامبر(ص) با جامعه ایرانی» در فصل چهارم آمده و خواننده با دستاورد کوششهایی که حضرت برای ایجاد ارتباطات هدفمند با بخشهایی از جامعه ایرانی انجام داده، آشنا شده و شیوههای ارتباطی حضرت و آثار آن را در گروههای ایرانی هدف در جامعه ایران، امیران مناطق مرزی وابسته به دولت ساسانی در بحرین و عمّان و نیز ایرانیان مقیم شبه جزیره را مطالعه می کند. در فصل پنجم با عنوان «سلمان محمدی هدیه پیامبر به جامعه ایرانی پس از خود»، مراحل رشد شخصیت ممتاز ایمانی و اسلامی سلمان در پرتو تربیتهای حضرت رسول برای خواننده ایرانی بهتصویر کشیده شده است.
مقدمه کتاب
در ایران بیش از هزار و ۴۰۰ سال است که دین جدیدی بهنام اسلام وارد شده و در یک روند تاریخی بلندمدت از سوی اکثریت جمعیت این سرزمین پذیرفته شده و بخشی از هویت آنان گردیده است. بررسی این روند تبدیل و تحوّل و گذر از ایران ساسانی به ایران اسلامی نشان میدهد که جامعه ایران بهتناسب ویژگیهای فکری، فرهنگی و تمدنی خود مرحلههایی را در پذیرش دین جدید پشت سر گذاشته است که هریک از آنها نیازمند پژوهشی مستقل است.
در این میان، پژوهش نخستین مرحله که میتوان از آن با عبارت «عصر نبوی یا آشنایی جَستهگریخته شماری از ایرانیان با اسلام» یاد کرد، اهمّیّت فراوانی دارد و میتواند چشماندازی بر بنیانهای این آشنایی و پذیرش بیافکند. دوم این که حوادث تاریخی به دلایل گوناگون و انگیزههای متفاوت، متناسب با تأثیر آنها در زندگی مردمان هر دوره، میتواند بازتابهای گوناگون در منابع مکتوب و خاطره جمعی مردمان داشته باشد اما بازه زمانی این پژوهش به دلایلی چون «در حاشیه قرارداشتن موضوع ارتباط وآشنایی متقابل جامعه ایران و اسلام در عصر نبوی» برای هر دو جامعه کم و دیر رخ داده است؛ چرا که با وجود همسایگی، اولویّتهای درونی هریک از دو جامعه در آن برهه تاریخی اجازه نمیداده تا چنین ارتباطی در اولویت قرار گیرد.
دعوت اسلامی در عصر مکی، خود با دشواریهای محیطی پرشماری روبهرو بوده و در بیشتر عصر مدنی خویش هم با جنگها و غزوات پرشمار به سر برده است. ایران و جامعه ایرانی هم در شرایط رویارویی با امپراطوری رُم ، رقیب اصلی خود در جهان باستان، قرار داشته و طبیعی بوده که اولویّتی برای چنین ارتباطی با همسایه کماهمیت خود نبیند. در نتیجه این شرایط، بازه زمانی کمی از حیات بنیانگذار دعوت و دولت اسلامی به ارتباط بخشی از جامعه ایرانی با جامعه اسلامی اختصاص یافته (سالهای ۷-۱۱ هجری) و بهطورطبیعی اخبار و گزارشهای کمتری هم درباره این ارتباط پیدا شده و بازتاب کمتری هم در منابع تاریخی داشته است.
بنابراین، در این پژوهش موضوعی مورد بررسی قرار میگیرد که از حجم خبری و روایتیِ کمتری برخوردار است و هرگز قابل قیاس با دوره پس از پیامبر(ص) نیست. به دیگر سخن، پژوهشگری که موضوع ارتباط ایرانیان با اسلام را در این دوره بررسی میکند، با دشواریهای فراوانتری در قیاس با پژوهشگری است که همین موضوع را در عصر فتوحات بررسی میکند. در اینجا، نیاز بیشتری به بازسازی تاریخ براساس همین شواهد اندک وجود دارد تا بتوان سیمای روشنتری از این ارتباط را بهتصویر کشید. از اینرو، در این پژوهش نویسنده کوشیده تا بر پایه اندک شواهد موجود به بازسازی ابعاد گوناگون این ارتباط و سیر آن از آغاز تا پایان عمر پیامبر (۵۷۰ م/ ۶۳۲ هـ.) بپردازد. البته، شواهد موجود نیز در دایره روایتهای تاریخی مندرج در منابع است، نه دیگر شواهد.
در پیشینه این پژوهش هرچند محورهایی از آن را میتوان در آثار چاپشده دید، در میان کتابهای پرشمار مربوط به موضوع ایران و اسلام، کتاب تاریخ و فرهنگ ایران در دوران انتقال از عصر ساسانی به عصر اسلامی اثر دکتر محمدی ملایری و اسلام و ایران مذهب و ملیت ایرانیان از محمود افتخارزاده و خدمات متقابل اسلام و ایران، تألیف شهید مطهری نزدیکترین کتابها به موضوع این پژوهش هستند اما به دلیل برخورداری نویسندگان آنها از اهداف دیگری در نگارش آثار خود، موضوع این پژوهش در محور نگاشتههای آنان نیست.