به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ با وجود جایگاه خطیر و تأثیرگذار معلمان در شکلدهی آینده جامعه، رسانههای نمایشی کشور ـ بهویژه سینما ـ تاکنون نتوانستهاند تصویری جامع، عمیق و ماندگار از زندگی، دغدغهها و نقش تربیتی معلم ارائه دهند. اگرچه تلویزیون در مقاطع مختلف با تولید مجموعههای متعدد به این قشر پرداخته، اما سینمای ایران در این مسیر مسیری کمرمق را طی کرده و آثار شاخص آن در این حوزه بسیار محدود است؛ تا آنجا که تعداد فیلمهایی که مستقیماً به شخصیت و جایگاه معلم پرداختهاند از تعداد انگشتان یک دست فراتر نمیرود.
پرداختن به مقام معلم در چند دهه اخیر فراز و فرودهای گوناگونی را تجربه کرده است. بخشی از این کمکاری، از نظر برخی فیلمسازان به ماهیت نامشخص زمان اکران فیلمها برمیگردد؛ چراکه امکان زمانبندی مناسب برای همزمانی اکران با مناسبتهایی مانند روز معلم وجود ندارد. اما این دلیل نهتنها قابل تعمیم نیست، بلکه تا حدی بیشتر بهانه محسوب میشود. در واقع، مشکل اصلی به نبود نگاه جدی و عمیق به سوژه آموزش و تربیت در سینمای ایران بازمیگردد؛ در حالی که تلویزیون، به دلیل تعهد سازمانی نسبت به مخاطبان و مأموریت فرهنگی خویش، در این زمینه بسیار مسئولانهتر عمل کرده است.
روز معلم برای بسیاری از مردم تداعیکننده سالهای دور مدرسه و خاطرات معلمان دلسوز و سختگیر است. تلویزیون ایران در این زمینه آثار گوناگونی تولید کرده که هر یک به شکلی کسوت معلمی را به نمایش گذاشته و بخشی از خاطرات نسلهای مختلف را شکل دادهاند.
سریال دبیرستان خضراء، یکی از نمونههای برجسته پرداخت به جایگاه معلم است. این سریال با محور قرار دادن یک دبیرستان دخترانه و دغدغههای دانشآموزان نوجوان، شخصیت معلمی دلسوز با بازی آزیتا حاجیان را در مرکز روایت قرار داد که تلاش میکرد هم درسی و هم اخلاقی در پیشرفت شاگردان مؤثر باشد.
سریال قصههای مجید، به کارگردانی کیومرث پوراحمد، دیگر اثر ماندگار تلویزیون است که جایگاه مدرسه و روابط بین معلمان و دانشآموزان را با زبانی ساده اما مؤثر به تصویر کشید. بخشهای بسیاری از این سریال در مدرسه میگذشت و تعامل مجید با مدیر، ناظم و معلمان جزء جذابترین لحظات آن بود؛ تا جایی که یکی از آیکونیکترین تصاویر دهه 70 را برای بینندگان خلق کرد.
همچنین آثاری مانند بچههای مدرسه همت (1376)، مدرسه ما (1388) و مدرسه مادربزرگها (1375) هرکدام از زاویهای متفاوت به آموزش، تربیت، سوادآموزی و رابطه معلم و دانشآموز پرداختهاند. برخی از این مجموعهها نهتنها تأثیر ماندگاری بر مخاطبان گذاشتهاند، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی چند نسل را شکل دادهاند.
در مقابلِ این حجم از سریالهای مرتبط با آموزش، سینمای ایران کمتر به شخصیت معلم پرداخته است. از معدود آثار ساختهشده میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
جنگ اطهر ساخته محمدعلی نجفی در سال 1359، نخستین اثر جدی سینمای ایران پس از انقلاب که محور اصلی آن یک معلم جوان و دغدغهمند است. این فیلم به زندگی، فداکاری و نقش اجتماعی یک معلم میپردازد و درعینحال، بخشی از فضای سیاسی و اجتماعی زمانه را نیز منعکس میکند.
خانه دوست کجاست؟ اثر بی نظیر عباس کیارستمی در سال 1365، یکی از مهمترین آثار سینمای ایران در عرصه بینالملل که هرچند در ظاهر قصهای ساده دارد، اما بخشی از روایت آن به ترس دانشآموز از تنبیه و رابطه استاد و شاگرد اختصاص دارد. این فیلم بهواسطه نگاه شاعرانه و انسانیاش، تصویری متفاوت از فضای مدرسه و تأثیر معلمان ارائه میکند.
آثار پوران درخشنده مانند پرنده کوچک خوشبختی که جایگاه معلم را در میان دغدغههای اجتماعی و انسانی بررسی میکند. درخشنده از معدود فیلمسازانی است که در کارنامهاش چندین بار به نقش معلم پرداخته است.
بمب؛ یک عاشقانه ساخته پیمان معادی در سال 1396، روایتی از دوران جنگ که بخشهایی از آن در فضای مدرسه میگذرد و تصویری واقعی از وضعیت آموزش در سالهای پرتنش بمباران ارائه میکند.
با وجود این نمونهها، در مجموع باید پذیرفت که هنوز فیلمی شاخص، جامع و ماندگار که بهطور مستقیم به «مقام معلم» اختصاص داشته باشد در سینمای ایران ساخته نشده است. این در حالی است که جامعه امروز بیش از هر زمان دیگری به بازنمایی ارزشمند و حقیقی از نقش تربیتی، اخلاقی و اجتماعی معلمان نیاز دارد.
در شرایطی که معلمان نقش محوری در ساختن آینده کشور دارند، کمتوجهی سینما به این قشر بسیار محسوس است. تلویزیون تا حدودی این خلأ را جبران کرده، اما جای یک اثر سینمایی بزرگ، دقیق، انسانی و ماندگار درباره زندگی و رسالت معلم همچنان خالی است. شاید زمان آن رسیده باشد که فیلمسازان جسارت ورود جدیتر به این حوزه را پیدا کنند و تصویر واقعیتری از یکی از تأثیرگذارترین گروههای اجتماعی کشور ارائه دهند.