به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در تاریخ ۲۸ فوریه ۲۰۲۶ (۹ اسفند ۱۴۰۴)، ارتش آمریکا و رژیم صهیونیستی حملات گستردهای را علیه زیرساختهای انرژی ایران آغاز کردند. ایران که چهارمین تولیدکننده بزرگ نفت اوپک است، روزانه حدود ۳.۳ میلیون بشکه نفت خام و ۱.۳ میلیون بشکه میعانات گازی تولید میکند
اما دشمن، چاههای نفت و خطوط لوله اصلی را نشانه نرفت؛ بلکه استراتژی «فلجسازی هوشمند» را در پیش گرفت.
بر اساس گزارشهای میدانی، دشمن «واحدهای پیشرفته و گلوگاهی درون پالایشگاهها» را مورد اصابت قرار داد؛ بخشهایی مثل:
-
برجهای عظیم تقطیر که نفت خام را به اجزای اولیه جدا میکند
-
واحدهای کاتالیستی (RFC/CR) که بنزین مرغوب و باکیفیت از دل آن خارج میشود
-
اتاقهای فرمان (مغز متفکر کنترل فرآیند پالایش)
طبق گزارشهای وزارت نفت ایران که در رسانههای داخلی منتشر شده، چاههای نفت، سکوهای بهرهبرداری دریایی و خطوط لوله اصلی انتقال نفت خام، از گزند آسیبهای جدی در امان ماندهاند. ایران همچنان نفت دارد. اما «پاشنه آشیل» پالایشگاهها بود؛ دشمن توانایی «تولید» را از ما گرفت، نه «داشتن» ماده خام را.
اعداد و ارقام؛ کسری ۱۰ میلیون لیتری و هشدار ۷۰ میلیونی
برای روایت درست، باید با اعداد پیش رفت.
قبل از جنگ:
مردم ایران روزانه حدود ۱۳۰ تا ۱۳۵ میلیون لیتر بنزین مصرف میکردند. در روزهای اوج سفر، این رقم حتی از ۱۴۷ میلیون لیتر هم عبور میکرد. در مقابل، حداکثر ظرفیت تولید پالایشگاههای کشور (ستاره خلیج فارس، شازند، بندرعباس، اصفهان، تهران و لاوان) حدود ۱۱۴ تا ۱۲۴ میلیون لیتر در روز بود. یعنی همان زمان صلح، روزانه بین ۱۰ تا ۲۰ میلیون لیتر کسری تولید داشتیم که از طریق ذخایر راهبردی یا واردات جبران میشد
بعد از حملات:
بر اساس برآوردهای کارشناسی، ظرفیت پالایشی کشور به دلیل اصابت به واحدهای کلیدی، بین ۳۰ تا ۵۰ درصد کاهش یافته است. مقامات وزارت نفت اعلام کردهاند که ظرفیت تولید فعلی به حدود ۶۰ تا ۸۰ میلیون لیتر در روز کاهش یافته است.
اگر مصرف همچنان در سقف ۱۴۰ میلیون لیتر بماند، روزانه با کسری ۵۰ تا ۷۰ میلیون لیتری مواجه خواهیم شد. این فاصله عددی، یعنی صفهای طولانی در جایگاهها، بحران در حملونقل عمومی و آسیب به زنجیره توزیع کالاهای اساسی.
بر همین اساس بود که در روزهای اخیر، صفهای طولانی در برخی جایگاههای تهران شکل گرفت. یکی از مقامات اتحادیه جایگاهداران گفت: «مردم به دلیل عدم قطعیت و نبود اعتماد به تصمیمات، مدام باک خودروهایشان را پر میکنند که باعث صفهای طولانی و حتی درگیری بین رانندگان شده است»
چرا قیمت بنزین بالا نمیرود؟
در چنین شرایطی، اقتصاددانان کلاسیک نسخه «افزایش قیمت برای مدیریت تقاضا» را تجویز میکنند. اما دولت و مجلس در شرایط جنگی، به این جمعبندی رسیدهاند که «دست بردن در قیمت بنزین» خط قرمز است. رهبر شهید انقلاب نیز همواره بر حفظ معیشت مردم و پرهیز از شوکهای قیمتی تأکید داشتند.
بنابراین راهبرد دولت، «مدیریت غیرقیمتی مصرف» است که شامل سه محور میشود:
۱. سهمیهبندی هوشمند و عادلانه: مجلس طرح اصلاح سهمیهبندی بنزین را از ابتدای سال ۱۴۰۵ (۲۱ مارس ۲۰۲۶) تصویب کرده است
. در این طرح، سهمیه شبانهروزی خودروها بدون تغییر قیمت بازنگری میشود و کارت سوخت برای جلوگیری از قاچاق، الزامی خواهد شد.
۲. مقابله جدی با قاچاق سوخت: بخش قابل توجهی از کسری بنزین به دلیل خروج غیرقانونی سوخت از مرزهای شرقی و غربی است که با تشدید کنترل مرزها و هوشمندسازی کارت سوخت، این مسیر بسته خواهد شد.
۳. بسیج ناوگان عمومی: در کلانشهرها، شهرداریها موظف شدهاند توسعه مترو و اتوبوسهای تندرو را در اولویت قرار دهند. اگر فقط ۲۰ درصد سفرهای درونشهری به حملونقل عمومی منتقل شود، دهها میلیون لیتر بنزین ذخیره خواهد شد.
سلاح مخفی ایران؛ گاز CNG، معجزهای که خاک میخورد
اما مهمترین و کمهزینهترین گزینه، توسعه ناوگان CNG (گاز طبیعی فشرده) است. این برگ برنده کمنظیر ایران است.
دادههای رسمی نشان میدهد: یک متر مکعب گاز CNG دقیقاً انرژی معادل یک لیتر بنزین دارد. امروز در سراسر ایران ۲,۳۶۵ جایگاه CNG فعال است. ظرفیت نصبشده اسمی این جایگاهها، بیش از ۴۰ میلیون مترمکعب در روز است
. اما مصرف فعلی ما تنها حدود ۱۶ میلیون مترمکعب است.
یعنی ما روزانه ظرفیت خالی ۲۴ میلیون لیتر بنزین معادل (منهای ۲۴ میلیون لیتر کسری) داریم که دست نخورده باقی مانده است!
محمدصادق عظیمیفر، مدیرعامل شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، در این باره میگوید: «با توجه به اختلاف قیمت کنونی، انگیزه کافی برای تغییر خودروها به سمت CNG وجود نداشته است
. اما در شرایط جنگی و با تهدید کسری بنزین، این گزینه نه یک انتخاب، که «یک ضرورت ملی» است.» بر اساس آمار، اگر همین حالا ظرفیت خالی CNG پر شود، سهم گاز در سبد سوخت خودروها از ۲۱ درصد فعلی به بیش از ۴۰ درصد خواهد رسید.
طرحهای خوبی هم در دست اجراست: از سال ۱۳۹۹ تاکنون بیش از ۴۰۰ هزار دستگاه خودرو به صورت رایگان دوگانهسوز شدهاند و بالغ بر ۳۰۰ کارگاه فعال در کشور مشغول به انجام این کار هستند. نکته مهم و امیدوارکننده اینکه تمامی تجهیزات این صنعت (از کیتهای تبدیلی گرفته تا کمپرسورها) توسط متخصصان داخلی بومیسازی شده و هیچ وابستگی به خارج ندارد.
دیپلماسی انرژی؛ نقشه راه همکاری با روسیه
در سناریوی بدبینانه و با فرض عدم پاسخگویی کامل مدیریت داخلی، ایران توانایی واردات بنزین مورد نیاز را نیز دارد. بر اساس گزارشهای وزارت نفت و خبرگزاریهای رسمی، دو کشور در حال نهاییسازی قراردادهای بزرگ انرژی هستند.
روسیه گزینه اول ایران است. در نوزدهمین کمیسیون مشترک اقتصادی ایران و روسیه که در فوریه ۲۰۲۶ برگزار شد، طرفین توافق کردند که:
-
همکاری انرژی با سرعت ۱۳ برابر نسبت به سال قبل در حال پیشرفت است
-
یک تفاهمنامه ۲۵ میلیارد دلاری برای ساخت نیروگاههای هستهای جدید امضا شده است
-
در گام اول، برنامه واردات سالانه ۵۵ میلیارد مترمکعب گاز از روسیه در دستور کار قرار دارد
-
شرکتهای روسی هماکنون در هفت میدان نفتی ایران سرمایهگذاری کردهاند و سهم آنها از تولید نفت ایران ۶ درصد است که قرار است به ۱۲ درصد برسد
وزیر انرژی روسیه صراحتاً اعلام کرده که شرکتهای روسی آمادگی کامل برای تأمین سوخت ایران در شرایط تحریم و جنگ را دارند. انتقال میتواند از مسیر دریای خزر و بنادر شمالی (نکا، امیرآباد، انزلی) یا از طریق خطوط زمینی آذربایجان انجام شود.
به گزارش دانا؛ آنچه بر صنعت نفت و پالایش کشور گذشت، یک زخم عمیق بود. زخمی از جنس خصومت دیرینه دشمنانی که تاب دیدن استقلال و پیشرفت ایران را ندارند. اما تجربه ۴۵ ساله انقلاب اسلامی نشان داده که در دل همین تهدیدهاست که فرصتهای طلایی متولد میشود.
امروز، شبکه عظیم CNG، این شریان فراموش شده، میتواند ستون فقرات «خودکفایی بنزین» باشد. اگر همه ما، مردم شریف، فقط ۲۰ درصد از سفرهای غیرضرور خود را کاهش دهیم یا به سمت گازسوز کردن خودروها حرکت کنیم، این کسری نه تنها جبران میشود، که میتوانیم ذخایر راهبردی را نیز تقویت کنیم.
مطمئن باشید که نیروهای خدوم در صنعت نفت و پالایشگاهها، بیخوابی کشیدهاند تا چراغ خانهها روشن باشد و چرخ کارخانهها بچرخد. میگویند ققنوس از میان شعلههای آتش سر برمیآورد. این نبرد را نیز با سربلندی پشت سر خواهیم گذاشت. تنها با یک شرط: کمی صبر، کمی مدیریت مصرف و باور به توان ملی.