به گزارش خبرنگار شبکه اطلاعرسانی راه دانا؛ آمارهای رسمی منتشر شده توسط وزارت بهداشت، سازمان ثبت احوال و مرکز ملی آمار ایران، تصویری نگرانکننده از وضعیت جمعیتی کشور ترسیم میکنند.
روند افزایشی جمعیت که زمانی موجب نگرانی از "انفجار جمعیت" بود، اکنون با شتابی تند به سمت "فاجعه سالمندی" و "فروپاشی خاموش نسلی" پیش میرود.
از معجزه جوانی تا فاجعه سالمندی
در حالی که دهههای ۶۰ و ۷۰ شمسی شاهد "معجزه جوانی" با نرخ رشد جمعیتی بالای ۳ تا ۴ درصد بودیم، آمار کنونی نرخ رشد جمعیتی به ۰.۵ درصد کاهش یافته است.
در سال ۱۴۰۴، از مجموع ۸۹۲ هزار و ۶۸ تولد ثبت شده، حدود ۴۵۰ هزار نفر فوتی به ثبت رسیده که تنها منجر به رشد طبیعی ۴۵۰ هزار نفری شده است؛ رشدی که با توجه به روند پیر شدن جمعیت، پایدار نیست.
ورود به "سیاهچاله جمعیتی" در یک دهه آینده
رضا سعیدی، رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت، نسبت به آینده هشدار داده و بیان کرد: "اگر همین روند ادامه یابد، طی ۱۰ تا ۱۵ سال آینده به نقطه صفر رشد جمعیت میرسیم و پس از آن، وارد روند منفی میشویم.
وی افزود: ما حدود سال ۱۴۲۰ وارد سیاهچاله جمعیتی خواهیم شد." این پدیده به معنای پیشی گرفتن تعداد مرگ و میر از تولدها است؛ وضعیتی که هماکنون در استانهای گیلان، مازندران و البرز مشاهده میشود.
از هر سه ایرانی، یک نفر سالمند در افق ۱۴۲۰
علیرضا رئیسی، معاون بهداشت وزارت بهداشت، پیشبینی کرده است که "در دو دهه آینده، از هر سه ایرانی یک نفر سالمند خواهد بود."
وی بر اهمیت سرمایه انسانی جوان برای اقتدار یک ملت تأکید کرده و نابودی این سرمایه را چالشی اساسی دانست.
سقوط ۷ درصدی موالید در یک سال
آمار موالید در سال ۱۴۰۳ برابر با ۹۷۹ هزار و ۹۲۹ نفر بود که این رقم در سال ۱۴۰۴ به ۸۹۲ هزار و ۶۸ نفر سقوط کرد؛ کاهشی بیش از ۸۷ هزار نفری در تنها یک سال.
پیشبینی میشود با افزایش مرگ و میر به ۶۰۰ تا ۷۰۰ هزار نفر و کاهش تولد به زیر ۸۰۰ هزار نفر، معادله جمعیتی معکوس شود.
نرخ باروری زنگ خطر را به صدا درمیآورد
نرخ باروری کلی (TFR) که حدود چهار دهه پیش بین ۶.۵ تا ۷ بود، اکنون به ۱.۰۳۵ رسیده است. این در حالی است که برای حفظ جمعیت، TFR باید حداقل ۲.۱ باشد.
رضا سعیدی رئیس مرکز جوانی جمعیت وزارت بهداشت در این باره توضیح داد: "پایینتر از ۲.۱، حرکت تدریجی به سمت سالمندی و سپس رشد منفی است." این وضعیت نشاندهنده نه تنها پیری، بلکه "نابودی نسلی" در ایران است.
ایران در افق ۱۴۸۰؛ ۳۰ میلیون نفر، عمدتاً سالمند
علی زارعان، عضو کارگروه جمعیت فرهنگستان علوم پزشکی، نیز با استناد به آمارهای جهانی، آیندهای متفاوت را برای ایران ترسیم کرده است.
وی پیشبینی میکند در حالی که کشورهایی چون عربستان و پاکستان جمعیتهای جوان و پرجمعیتی خواهند داشت، جمعیت ایران در سال ۲۱۰۰ میلادی (۱۴۸۰ شمسی) بین ۳۰ تا ۳۲ میلیون نفر خواهد بود که غالباً سالمند و ناتوان هستند. این وضعیت، ایران را در معرض "هجوم جمعیتی" و چالشهای جدی تمدنی و هویتی قرار خواهد داد.
سیاستهای جمعیتی؛ اهداف محقق نشده و وعدههای بیاثر
فاطمه ترابی، عضو کارگروه جمعیت فرهنگستان علوم پزشکی، اذعان داشت که "اهداف سیاستهای جمعیتی محقق نشده است."
وی فقدان دادههای طولی ملی، افزایش سن ازدواج، عدم کاهش طلاق و عدم مشاهده حرکت محسوس به سمت اهداف جمعیتی را از چالشهای اصلی برشمرد. تجربه جهانی نشان میدهد که تنها فرانسه و سوئد توانستهاند با سیاستهای پایدار، TFR خود را به حدود ۱.۷ تا ۱.۸ برسانند که همچنان کمتر از حد جانشینی است. این وضعیت نشان میدهد که سیاستهای جمعیتی در اکثر کشورها با شکست مواجه شده است.
در نهایت؛ آنچه از مجموع آمارها و اظهارنظر کارشناسان برمیآید، این است که ایران در آستانه یک چالش جدی جمعیتی قرار دارد؛ چالشی که اگر برای آن برنامهریزی مؤثر و فوری صورت نگیرد، میتواند در سالهای آینده به کاهش شدید موالید، افزایش سالمندی، افت نیروی کار و در نهایت تغییرات عمیق اجتماعی و اقتصادی منجر شود.
به همین دلیل، کارشناسان بر این باورند که مسئله جمعیت دیگر یک موضوع آیندهنگرانه نیست، بلکه بحرانی امروز است که تصمیمگیری فوری و دقیق میطلبد.