به گزارش خبرنگار شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ در حالی که مقامات آمریکایی طی روزهای اخیر روایتهای متناقضی از آتشبس و ترتیبات پس از آن ارائه کردهاند، مجموعه مواضع رسمی جمهوری اسلامی ایران نشان میدهد تهران تلاش دارد ضمن تثبیت دستاوردهای راهبردی خود، مدیریت مرحله پساجنگ را نیز در دست بگیرد.
پیام سهبندی محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، را میتوان مهمترین جمعبندی از نگاه ایران به تحولات اخیر دانست؛ پیامی که بر سه اصل «بازدارندگی»، «بیاعتمادی به وعدههای طرف مقابل» و «حفظ آمادگی دفاعی» استوار است.
قالیباف با تأکید بر اینکه امتیازات در میدان به دست میآید و در مذاکرات صرفاً تثبیت میشود، در واقع بر این نکته صحه گذاشت که جمهوری اسلامی ایران توانسته است با اتکا به قدرت بازدارندگی خود، طرف مقابل را وادار به پذیرش واقعیتهای جدید کند.
در سوی دیگر، دونالد ترامپ در اظهاراتی که بار دیگر با تناقضهای متعدد همراه بود، از رفع محاصره دریایی ایران سخن گفت؛ موضوعی که خود بهنوعی اعتراف به وجود فشارهای غیرقانونی علیه جمهوری اسلامی محسوب میشود.
هرچند رئیسجمهور آمریکا همزمان تلاش کرد با طرح ادعاهایی درباره پرونده هستهای ایران و ذخایر اورانیوم، تصویری از موفقیت واشنگتن ارائه دهد، اما مواضع رسمی تهران نشان میدهد هیچیک از این موضوعات در دستور کار فعلی قرار ندارد و اولویت ایران تثبیت آتشبس و پایان کامل اقدامات خصمانه است.
اظهارات متناقض مقامات آمریکایی در روزهای اخیر بیش از هر چیز بیانگر تلاش کاخ سفید برای مدیریت افکار عمومی داخلی و نمایش یک دستاورد سیاسی است؛ در حالی که واقعیتهای میدانی و سیاسی منطقه تصویر متفاوتی را نشان میدهد.
یکی از مهمترین محورهای تحولات اخیر به تنگه هرمز بازمیگردد؛ آبراهی که همواره یکی از مهمترین ابزارهای ژئوپلیتیکی جمهوری اسلامی ایران در معادلات منطقهای بوده است.
برخلاف ادعاهای مطرح شده از سوی مقامات آمریکایی، ایران بارها تأکید کرده که تنگه هرمز بسته نشده و کشتیهای غیرمتخاصم با هماهنگی جمهوری اسلامی در حال تردد هستند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، نیز با رد ادبیات دستوری آمریکا درباره این آبراه راهبردی تأکید کرد که ایران بر اساس منافع ملی خود تصمیمگیری میکند و هیچ کشوری نمیتواند برای تهران تعیین تکلیف کند.
مواضع رسمی ایران همچنین نشان میدهد مدیریت امنیت تنگه هرمز همچنان در چارچوب همکاری کشورهای ساحلی بهویژه ایران و عمان دنبال خواهد شد؛ موضوعی که جایگاه تهران را بهعنوان بازیگر اصلی امنیت خلیج فارس بیش از پیش برجسته میکند.
یکی دیگر از نکات قابل توجه در تحولات اخیر، تلاش طرف آمریکایی برای پیوند زدن آتشبس به پرونده هستهای است.
در حالی که برخی رسانههای غربی و آمریکایی از توافقات یا تعهدات احتمالی در این زمینه سخن میگویند، مقامات ایرانی صراحتاً اعلام کردهاند که در شرایط فعلی هیچ مذاکرهای درباره جزئیات غنیسازی یا ذخایر اورانیوم در جریان نیست.
این موضع نشان میدهد تهران اجازه نداده است طرف مقابل از فضای ایجادشده پس از جنگ برای تحمیل مطالبات جدید استفاده کند و همچنان بر اولویتهای تعیینشده خود پافشاری دارد.
نکته قابل تأمل دیگر آن است که همزمان با ادعای برخی مقامات آمریکایی درباره کاهش فشارها علیه ایران، وزارت خزانهداری آمریکا تحریمهای جدیدی را علیه اشخاص و نهادهای ایرانی اعمال کرده است.
این رفتار دوگانه بار دیگر نشان میدهد که واشنگتن همچنان به سیاست استفاده همزمان از مذاکره و فشار اقتصادی پایبند است؛ رویکردی که طی سالهای گذشته بارها با بیاعتمادی جمهوری اسلامی ایران مواجه شده است.
در چنین شرایطی تأکید مقامات ایرانی بر ملاک قرار دادن «رفتار» به جای «وعده» را میتوان پاسخی مستقیم به همین سیاستهای متناقض ارزیابی کرد.
در نهایت؛ مجموع تحولات اخیر نشان میدهد جمهوری اسلامی ایران توانسته است پس از عبور از مرحله درگیری مستقیم، ابتکار عمل سیاسی و امنیتی خود را حفظ کند. تأکید بر بازدارندگی، مدیریت هوشمند تنگه هرمز، جلوگیری از تحمیل دستورکارهای جدید در پرونده هستهای و بیاعتنایی به فشارهای رسانهای و سیاسی غرب، مهمترین مؤلفههای راهبرد تهران در شرایط کنونی به شمار میرود.
در مقابل، آمریکا در حالی از توافق، رفع محدودیتها و ترتیبات جدید سخن میگوید که همزمان به اعمال تحریمهای تازه ادامه میدهد و روایتهای متفاوتی از نتایج تحولات اخیر ارائه میکند؛ مسئلهای که بیش از هر چیز نشاندهنده تلاش واشنگتن برای جبران شکاف میان واقعیتهای میدانی و نیازهای سیاسی داخلی است.