به گزارش خبرنگار شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ طی چهار سال اخیر، بازار برنج ایرانی یکی از شدیدترین جهشهای قیمتی خود را تجربه کرده است. بررسی دادههای موجود نشان میدهد میانگین قیمت هر کیلوگرم برنج از حدود ۴۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۰ به محدوده ۵۰۰ هزار تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده؛ رشدی که معادل بیش از ۱۱۰۰ درصد است و قیمت این کالای اساسی را بیش از ۶ برابر کرده است.
این افزایش قیمت در حالی رخ داده که برنج یکی از مهمترین اقلام سبد غذایی خانوارهای ایرانی محسوب میشود و رشد قیمت آن مستقیماً بر هزینه معیشت میلیونها خانوار اثر میگذارد.
رکوردشکنی برنج ایرانی
آمارها نشان میدهد شتاب افزایش قیمت در سالهای اخیر بیشتر شده است. بهعنوان نمونه، قیمت برنج هاشمی که در آبان ۱۴۰۳ حدود ۱۲۰ هزار تومان به ازای هر کیلو بود، در سال ۱۴۰۴ از مرز ۳۵۰ هزار تومان عبور کرد؛ یعنی رشدی حدود ۱۷۹ درصدی تنها در یک سال.
برنج شیرودی نیز در همین بازه زمانی بیش از ۱۳۵ درصد افزایش قیمت را تجربه کرده است.
اکنون در سال ۱۴۰۵ برخی انواع برنج ممتاز ایرانی در بازار با قیمتهایی بین ۴۵۰ تا ۶۷۰ هزار تومان عرضه میشوند؛ ارقامی که تا چند سال پیش برای بسیاری از مصرفکنندگان غیرقابل تصور بود.
فشار مستقیم بر سفره خانوار
برای درک بهتر ابعاد ماجرا، کافی است مصرف یک خانواده چهار نفره را در نظر بگیریم.
اگر یک خانواده ماهانه ۱۰ کیلوگرم برنج مصرف کند:
در سال ۱۴۰۰ هزینه ماهانه خرید برنج حدود ۴۰۰ هزار تومان بود.
در سال ۱۴۰۵ این رقم به حدود ۵ میلیون تومان رسیده است.
به بیان دیگر، تنها هزینه خرید برنج یک خانواده در چهار سال بیش از ۴.۵ میلیون تومان در ماه افزایش یافته است؛ رقمی که برای بسیاری از خانوارهای متوسط و کمدرآمد فشار سنگینی محسوب میشود.
چرا قیمت برنج چنین جهشی را تجربه کرد؟
بررسی عوامل بازار نشان میدهد چند متغیر بهصورت همزمان باعث انفجار قیمتها شدهاند:
۱. افزایش هزینه تولید افزایش قیمت کود، سموم، ماشینآلات کشاورزی، سوخت، دستمزد کارگران و هزینه حملونقل، هزینه تمامشده تولید برنج را به شکل قابل توجهی بالا برده است.
۲. نوسانات ارزی بخش مهمی از نهادههای کشاورزی و همچنین برنج وارداتی تحت تأثیر نرخ ارز قرار دارند. جهش نرخ ارز مستقیماً قیمت تمامشده را افزایش داده است.
۳. کاهش عرضه در برخی مقاطع خشکسالی، محدودیت منابع آبی و افت تولید در برخی مناطق برنجخیز کشور موجب کاهش عرضه و تشدید فشار قیمتی شده است.
۴. ضعف نظام توزیع وجود واسطههای متعدد بین تولیدکننده و مصرفکننده باعث شده بخش قابل توجهی از افزایش قیمت در حلقههای واسطهگری شکل بگیرد.
۵. سیاستهای ناپایدار واردات تغییرات مکرر در سیاستهای وارداتی، ممنوعیتهای فصلی و تأخیر در تأمین نیاز بازار نیز از عوامل موثر بر نوسانات قیمتی بوده است.
اگرچه برنج هنوز کالایی ضروری در سبد غذایی ایرانیان است، اما روند فعلی نشان میدهد بخشی از خانوارها به سمت کاهش مصرف یا جایگزینی برنجهای ارزانتر و حتی حذف تدریجی برنج ایرانی از سبد مصرفی خود حرکت کردهاند.
اقتصاددانان معتقدند ادامه روند فعلی میتواند شکاف مصرفی میان دهکهای درآمدی را افزایش دهد؛ بهطوری که برنج باکیفیت ایرانی بیش از گذشته به کالایی ویژه طبقات پردرآمد تبدیل شود.
در نهایت؛ بازار برنج در فاصله سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۵ یکی از بیسابقهترین جهشهای قیمتی خود را ثبت کرده است. افزایش چندبرابری هزینههای تولید، نوسانات ارزی، محدودیت عرضه و ضعف سیاستهای تنظیم بازار، قیمت این کالای اساسی را به سطوح تاریخی رسانده است.
نتیجه این روند، کوچکتر شدن سفره خانوارها و افزایش فشار معیشتی بر میلیونها مصرفکننده ایرانی بوده؛ موضوعی که در صورت تداوم، میتواند بر الگوی مصرف غذایی کشور نیز تأثیرات بلندمدت بر جای بگذارد.