با این چه شورش است که در خلق عالم است

در کوچه و خیابانهای بن که راه می روی شور عجیبی را در میان جوانان و نوجوانان این شهر دیده می شود،

موبایل هایی که موسیقی های محرم و مرثیه ها و عزاداری های را پخش می کنند و هر کدام در تکاپوی کاری هستند.

یکی مسجد محل را سیاه پوش می کند، یکی پرچم ها را روی گنبدها و تیرهای برق و گلدسته ها نصب می کند، یکی لوازم صوتی می آورد و...

خلاصه انگار عشقی در خون همگی آنها دویده است که این چنین بدون خستگی خود را برای روزهای عزاداری آماده می کنند، این صحنه ها در آستانه محرم در تمام شهرها به چشم می خورد، اما آنچه که شهر بن را از دیگر شهر ها در این ماه متمایز می کند، علم هایی است که دو هفته پیش از آغاز این ماه در بن بر افراشته می شود.

از دور که به این شهر نزدیک می شوی علم های سبز و سیاه و سرخ و سفید را می بینی که سر برافراشته اند و ارادت جوانان این شهر را به گوش آسمان می رسانند.

روزها که می رود تا به لحظه های محرم گره بخورد تکاپو بیشتر و بیشتر می شود، علم های کوچکی که بر دوش خردسالان از این کوچه به آن کوچه می رود تا در جلوی درب صاحب خانه ای که نذر دارد در محرم امسال علمی را به نشانه ارادت به پرچم حضرت ابوالفضل (ع) بیاراید برافراشته شود، از زیباترین صحنه هایی است که چشم بینای هر محب اهل بیتی را می نوازد.

مراسمات ماه محرم در شهر بن یکی از پرشور ترین مراسمات ماه محرم در کشور تلقی می شود.

این مراسمات بعد از عید غدیر بابرافراشته شدن علم ها که گاهی ارتفاع آنهابه سی متر می رسد و در کشور بی نظیر است شروع می شود.

و از اول ماه محرم برنامه های سینه زنی–زنجیرزنی– نمایش تعزیه که روزها در خیابان ها به صورت راهپیمایی حرکت می کنند و شب ها در مساجد وحسینیه آغاز می شود.

مردم بن در هر کجای ایران که باشند درروز تاسوعا و عاشورا به شهر بن سفر می کنند تا عزای امام حسین (ع) را در زادگاه خود باشند و در شب عاشورا علم های برافراشته شده به چشمه آب گرداب بن که تالابی پر از آب است برده می شود و به آب زده می شود.

مردم تاصبح در گرداب بن برنامه عزای امام حسین (ع) برگزار می کنند و صبح با طلوع آفتاب و با زدن گل بر سر و سینه زنان همه با هم با علم های در دست از طرف خیابان جانبازان به سوی داخل شهر رهسپار می گردند .

در مسیر حرکتشان در منزل چند سید توقف می کنند و عرض ادب و سلام می دهند (مطالبی که در این رابطه خوانده می شود مثل: سینه زنان آمدیم آقا سلام علیک–ما گل زنان آمدیم آقا سلام علیک–گریه کنان آمدیم آقا سلام علیک) مانند منزل سیدعلی اکبر موسوی–منزل سیدهژبر مرتضوی معروف به حجبر-ودر پایان به جلوی درب سید مرحوم حاج آقامحمد مرتضوی می رسند.

سید بزرگوار که از بزرگان شهر بن هستند برای مردم سخنرانی و مرثیه سرایی می کنند؛ بعد از آن برنامه های هیئت ها آغاز می شود و تا ظهر عاشورا ادامه دارد. و ظهر عاشورا مردم در مساجد گرد هم می آیند و نماز ظهر عاشورا را به جماعت می خوانند.

در شام غریبان هیئت های عزاداری شبانه در خیابان ها حرکت می کنند و با روشن کردن شمع به یاد غربت اسرای کربلا به عزاداری می پردازند. برنامه های عزاداری هیئت ها تا پایان ماه صفر ادامه دارد و برخی از هیئت های مذهبی با ثبت نام از مردم در ایام اربعین حسینی یا رحلت پیامبر (ص) به مشهدمقدس سفر می کنند و برنامه های عزاداری را در کنار بارگاه ملکوتی امام رضا (ع) برگزار می کنند.

فرو بردن علم در گرداب بن در صبح روز عاشورا

مردم شهر بن هر ساله مقدمات برپا کردن علم را قبل از ماه محرم آغاز می‌کنند و چهار تا ۶ تکه چوب را به یکدیگر متصل کرده تا ارتفاع آن بین پنج تا ۲۵ متر برسد سپس تکه‌های پارچه را به سطح علم می‌پیچانند.

نذر شال یا روسری برای گره زدن به تنه علم از گذشته وجود داشته که امروزه جای خود را به پرچم‌های یک دست به رنگ‌های سبز، سیاه، قرمز و زرد داده است.

نذر درخت از سوی باغداران برای استفاده در بستن علم نیز از رسومی بوده که در گذشته بیشتر از زمان حال مورد توجه مردم بن بوده است.

آخرین مرحله آماده‌سازی علم، نصب پرچم‌های قرمز، سفید و سیاه رنگ در بلندترین نقطه علم است.

مراسمی مانند دعوت مردم، قربانی کردن، پخت نذری، ذکر صلوات و دعا در زمان آماده کردن علم از رسوماتی بوده که مورد توجه مردم است.

از اینجا که می گذری علم های بلندی که جوانترها آن را آراسته اند می بینی و ایمان می آوری که عشق به امام حسین و حضرت ابوالفضل قدرتی در بازوان این جوانان می دمد که می توانند این علم ها را به تنهایی در سطح شهر حمل کنند و بر شکوه عزاداری های این شهر بیفزایند.

این علم ها در طول دهه اول محرم در میان کوچه و خیابانها و جلوی منازل برافراشته می مانند و عصرها در میان هیئت های مذهبی در سطح شهر حمل می شوند، تا اینکه شب عاشورای حسینی از راه برسد.

یکی از اعتقادات مردم این شهر در هنگام برخورد علم به زمین لازم شدن قربانی کردن از سوی صاحب علم است.

یکی از آئین‌های دیرین عزاداری در صبح روز عاشورا در میان مردم شهر بن که ثبت ملی شده است، فرو بردن علم در گرداب بن است که هر ساله هیئات پیش از طلوع آفتاب تعداد بی‌شماری علم به حاشیه گرداب بن برده و قسمت بالای هر علم‌ را سه مرتبه در آب فرو می‌برند.

.

دلیل فرو بردن علم در گرداب بن به درستی مشخص نیست ولی طبق گفته سالخوردگان این شهر چشمه حاشیه گرداب و سنگ بزرگی که ۴۰ سال پیش با توسعه گرداب تخریب شد به قدمگاه یا نذرگاه شهرت داشته و فروبردن علم در آب به‌خاطر تقدس این مکان و طلب افزایش آب این گرداب بوده است.

از سوی دیگر از آنجا که آب در فرهنگ عاشورا جایگاه ویژه‌ای داشته و واقعه شهادت حضرت ابوالفضل (ع) به عنوان علمدار کربلا و جانبازی‌های وی از فضایل اخلاقی به شمار می‌رود، فرو بردن علم در آب به معنای رفع تشنگی و نشانه پیروزی نهایی حق بر باطل بوده است.

علمی با نام "علم چهل چراغ" در عزاداری‌های ماه محرم در پیشاپیش هیئات عزاداری این شهر حرکت داده می‌شود که در گذشته این علم برای تأمین روشنایی در مسیر انتقال علم‌ها در بامداد عاشورا به سمت گرداب بن مورد استفاده قرار می‌گرفت.

بعد از اجرای مراسم فروبردن علم در آب عزاداران به صورت و شانه‌های خود گِل می‌زنند که از خاک الک شده مرغوب و گلاب ناب تهیه می‌شود و هیئات ادامه مسیر را با سردادن نوای "ای واویلا، صد واویلا" در شهر طی می‌کنند.

در این زمان به جمعیت عزاداران افزوده شده و با مداحی‌های ترکی غم و اندوه خود را برای شهادت اباعبدالله حسین (ع) نشان می‌دهند.

آقا سلام مراسمی برای ادای احترام به سادات

روز عاشورا در شهرستان بن به نام روز تیغ معروف است در این روز مراسمی به نام "آقا سلام" برگزار می‌شود که از مهم‌ترین و کهن‌ترین مراسم‌ عاشورای حسینی در بین این مردم به‌شمار می‌رود.

عزاداران برای ادای احترام به سادات شهر می روند و وقتی به منازل سادات می رسیدند با نوحه‌سرایی و خواندن ابیاتی مانند "سینه زنان آمدیم، آقا سلام علیک، چشم گریان آمدیم، آقا سلام علیک، از راه دور آمدیم، آقا سلام علیک، بهره حاجت آمدیم، آقا سلام علیک، بر سر زنان آمدیم، آقا سلام علیک، ما گل زنان آمدیم، آقا سلام علیک" به سید ادای احترام می‌کنند.

پس از سرسلامتی با گفتن "ما دعا خواندیم و رفتیم زین مکان، اجر بانی باشد لب تشنگان" آنجا را ترک می‌کنند.

مراسم حلیم خوران در ادامه رسم آقا سلام با گذاشتن سینی‌های بزرگ حلیم در کنار درب منزل اجرا می‌شود که عزاداران پس از ادای احترام به سید از حلیم داخل سینی‌ها به‌عنوان تبرک بر می‌دارند، خانواده سادات نیز به پخش شیر و نبات داغ در میان هیئات عزادار می‌پردازند.

از نیمه های شب تاسوعا تریلرها و کامیونها علم ها را دسته دسته به سمت گرداب بن حمل می کنند و جوانان با هر وسیله حمل و نقلی یا با پای پیاده خود را به گرداب می رسانند، گویی بوی عاشورا فاصله های مکانی را کم کرده و دیگر مسافت ها با پای جان طی نمی شود.

جالب تر آنکه حتی در سوگ و سرمای زمستان ذره ای از شکوه این مراسم کم نمی شود و گرمای آتش های بزرگ برافروخته شده نیست که محوطه گرداب را گرم می کند بلکه گرمای عشقی که از درون جانها می جوشد و در فضا پراکنده می شود، تمام محیط را می پوشاند.

مراسم « گِل زنی » در شهر بن

آیین گِل زنی همه ساله در ایام محرم و بخصوص در صبح عاشورا در شهر بن برگزار می شود، به گونه ای که خیل عظیمی از مردم از گرداب بن به سمت شهر حرکت می کنند، مردم که عزادار سید و سالار شهیدان هستند سر یا روی شانه های خود را به نشانه عزادار بودن و نشان دادن حزن و اندوه خود، به گِلی که از خاک رس و گلاب ناب تهیه شده آغشته کرده و نوای « ای واویلا، صد واویلا » را در دستگاه محزون شوشتری سر می دهند که دل هر شنونده ای را به لرزه در می آورد.


رنگ این گِل که مخلوطی از خاک رس و گلاب است به دلیل استفاده از نوع خاصی از خاک رس، کمی به رنگ قرمز متمایل می باشد.

رسم «گِل زنی» را اکثر افراد حاضر در مراسم عزاداری روز عاشورا در شهر بن انجام می دهند و زنان نیز بر روی چادر و روسری خود گل می زنند و به نوحه سرایی می پردازند.

.

پیرامون فلسفه اجرای آیین «گِل زنی» از قول منابع محلی گفته می شود که در زمان قدیم در شهر بن، جوی آب قنات مزرعه ای به نام «کریز» که از داخل شهر و خیابان ملت بن می گذرد، دارای کانال و آبراه سیمانی نبوده است که در روزعاشورا، شخصی به خاطر عزای امام حسین (ع) سر از پا نمی شناسد و مشتی از گل این جوی را بر داشته، روی سر خود ریخته و شروع به عزاداری می کند، شخصی از جمع، با دیدن این صحنه شروع به تمسخر می کند که چرا سرش را گل مالی نموده؟ شخصی که به سرش گل زده بوده از تمسخر این شخص ناراحت می شود.

فردی که عزادار امام حسین (ع) را مسخره کرده بود، شب درعالم خواب، امام حسین (ع) را می بیند که به او می گوید چرا عزادار مرا ناراحت کردی؟ این شخص صبح فردا به درب منزل شخص عزادار می رود و قضیه را برایش تعریف می کند و از او حلالیت می طلبد. بعد از آن جریان، هر ساله عزاداران و عاشقان حسینی در ماه محرم و بخصوص صبح روز عاشورا، به عشق مولایشان امام حسین (ع) و در اندوه مظلومیت و شهادت آن حضرت (ع) سر و صورت خود را آغشته به گل و باصطلاح خاک عزا بر سر کرده و بر سر و سینه می زنند.

 

آیین « گِل زنی » شهر بن در سال ۱۳۹۱ و با شماره ۶۲۳ به عنوان میراث معنوی در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
منابع محلی و روایات شفاهی، قدمت این آیین را همزمان با مراسم « فرو بردن علم در قدمگاه گرداب بن » و « آقا سلام » شهر بن وبیش از۱۰ سال بیان می کنند.

بسم رب الحسین ( ع )

إنَّ لِقَتْلِ الْحُسَیْنِ حَرَارَةٌ فِی قُلُوبِ الْمُؤْمِنِینَ لَنْ تَبْرُدَ أَبَداً

این اشک ها به پای شما آتشم زدند
شکر خدا برای شما آتشم زدند
بردند روی نیزه دلم را و بعد از آن
یک عمر در هوای شما آتشم زدند
گفتم کجاست خانه خورشید شعله ور
گفتند بوریای شما آتشم زدند
دیروز عصر تعزیه‌خوان‌های شهر ما
همراه خیمه‌های شما آتشم زدند
امروز نیز، نیر و عمان و محتشم
با شعر در رثای شما، آتشم زدند
سید حمیدرضا برقعی