به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ نبرد چهلروزه اخیر، تنها میدان درگیری نظامی نبود؛ آزمایشی واقعی برای سنجش استحکام اقتصاد ایران در شرایط فشار حداکثری و محاصره چندلایه بود. نتیجه اما برخلاف محاسبات دشمن رقم خورد؛ نه فروپاشی رخ داد، نه اختلال فراگیر؛ بلکه الگویی از تابآوری و مدیریت بحران به نمایش درآمد.
اگر قرار بود جایی اقتصاد ایران زمینگیر شود، نخستین نقطه آن صنعت نفت و انرژی بود؛ همان جایی که سالهاست هدف اصلی تحریمها و فشارهای خارجی است، با این حال آنچه در این ۴۰ روز رخ داد، نه عقبنشینی بلکه تثبیت موقعیت بود.
تولید بیش از ۸۰ درصد تجهیزات حیاتی این صنعت در داخل، وابستگی اضطراری به خارج را حذف کرده است. این یعنی حتی در شرایط اختلال یا فشار، چرخه استخراج، پالایش و توزیع بدون توقف ادامه پیدا میکند. شبکه پالایشگاهی کشور نیز با ظرفیت حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز، اجازه نداد کوچکترین خللی در تأمین سوخت ایجاد شود.
در واقع، ثبات در تأمین بنزین و گازوئیل، تنها یک موفقیت صنعتی نبود؛ این ثبات، ستون فقرات اقتصاد را حفظ کرد. وقتی حملونقل، نیروگاهها و صنایع سنگین بدون وقفه کار میکنند، یعنی فشار خارجی نتوانسته به عمق اقتصاد نفوذ کند.
امنیت غذایی؛ جنگ در سفرههای مردم
یکی از مهمترین میدانهای جنگ روانی، هدف قرار دادن معیشت مردم بود. پیشبینی دشمن، ایجاد کمبود و صفهای طولانی برای کالاهای اساسی بود، اما این سناریو حتی شکل هم نگرفت، ایران با ذخایر راهبردی بیش از ۵ میلیون تن کالاهای اساسی وارد این دوره شد؛ ذخایری که بهگونهای مدیریت شد که حتی پس از چهلروز، نیازی به استفاده اضطراری از آنها ایجاد نشد. این یعنی بازار نهتنها دچار بحران نشد، بلکه در وضعیت کنترلشده باقی ماند.
سامانه کالابرگ الکترونیک نیز بهعنوان یک ابزار توزیع هوشمند، نقش تعیینکنندهای ایفا کرد. حذف صف، توزیع عادلانه و دسترسی پایدار، سه مؤلفهای بود که مانع شکلگیری التهاب اجتماعی شد.
در کنار این، خودکفایی در محصولاتی همچون گندم و شرایط مناسب بارندگی، یک پشتوانه راهبردی برای آینده ایجاد کرد. نتیجه روشن بود: جنگی که قرار بود از سفره مردم آغاز شود، همانجا متوقف شد.
پتروشیمی و تجارت منطقهای؛ دور زدن محاصره
در شرایطی که مسیرهای دریایی تحت فشار قرار گرفت، اقتصاد ایران از یک مزیت کمتر دیدهشده استفاده کرد: جغرافیا.
تمرکز بر مرزهای زمینی و توسعه تجارت با ۱۵ کشور همسایه، محاصره دریایی را بیاثر کرد. رشد ۲۱ درصدی تجارت غیرنفتی و رسیدن حجم مبادلات به حدود ۷۵ میلیارد دلار، نشان میدهد مسیرهای جایگزین نهتنها فعال شدند، بلکه کارآمد نیز بودند.
فعالسازی کریدور شمال-جنوب و استفاده از ظرفیت دریای خزر، بهویژه از طریق بندرهای شمالی، یک تغییر مهم در نقشه لجستیکی کشور ایجاد کرد. اتصال ریلی و توسعه مناطق مرزی همچون اینچهبرون نیز به حفظ جریان کالا کمک کرد.
در این میان، صنعت پتروشیمی نقش دوگانهای ایفا کرد: هم تأمین ارز و هم پشتیبانی از تولید داخلی و هدایت بخشی از صادرات به داخل؛ تصمیمی بود که از توقف زنجیره تولید جلوگیری کرد.
مدیریت ارزی؛ مهار تلاطم در اوج بحران
یکی از پیشبینیهای رایج در زمان جنگ، جهش شدید نرخ ارز و از دست رفتن کنترل بازار است، اما در این دوره، این سناریو نیز محقق نشد.
دولت و بانک مرکزی با اجرای مجموعهای از اقدامات هماهنگ، از جمله اولویتدهی به واردات کالاهای اساسی و مدیریت منابع ارزی، توانستند ثبات نسبی بازار را حفظ کنند. این ثبات، بیش از آنکه یک عدد در بازار باشد، یک پیام روانی مهم داشت: اقتصاد تحت کنترل است.
کنترل انتظارات تورمی و جلوگیری از رفتارهای هیجانی در بازار، یکی از مهمترین دستاوردهای این دوره بود. در واقع، مدیریت اقتصادی نهتنها در سطح منابع، بلکه در سطح ذهن جامعه نیز عمل کرد.
سرمایه اجتماعی؛ حلقه مفقوده تحلیلهای خارجی
شاید مهمترین عامل پایداری اقتصاد ایران، چیزی باشد که در بسیاری از تحلیلهای خارجی نادیده گرفته میشود: رفتار مردم.
در این چهلروز، خبری از هجوم گسترده به بازارها، احتکار خانگی یا رفتارهای هیجانی نبود، برعکس نوعی عقلانیت جمعی در رفتار اقتصادی شکل گرفت؛ از مدیریت مصرف تا پرهیز از خریدهای غیرضروری.
این رفتار، نتیجه یک تجربه تاریخی است. جامعه ایران، بارها شرایط بحران را تجربه کرده و به سطحی از بلوغ رسیده که میتواند میان «نیاز واقعی» و «هیجان مقطعی» تمایز قائل شود.
نقش نسل جوان نیز در این میان قابل توجه است؛ نسلی که با حفظ فعالیت اقتصادی و اجتماعی، اجازه نداد چرخ تولید متوقف شود. این همان سرمایهای است که هیچ تحریمی قادر به هدف قرار دادن آن نیست.
پس از بحران؛ بازسازی بر پایه تجربه
این ۴۰ روز، بهصرف یک دوره عبور نبود، یک تجربه انباشته بود. تجربهای که نشان داد اقتصاد ایران، اگرچه تحت فشار است، اما شکننده نیست.
اکنون مسیر پیشرو، تقویت همین نقاط قوت است: کاهش وابستگی، توسعه زیرساختهای لجستیکی، تقویت تولید داخلی و استفاده از دادههای دقیق در تصمیمگیری. حضور نخبگان در فرایند سیاستگذاری و اصلاح ساختارهای بانکی نیز از الزامات این مرحله است.
واقعیت این است که تابآوری، یک وضعیت ثابت نیست، یک فرایند است که با هر بحران، عمیقتر میشود.
دژی که آزمون خود را پس داد
آنچه در این نبرد چهلروزه رخ داد، یک پیام روشن دارد: اقتصاد ایران، برخلاف تصور دشمن، نه در آستانه فروپاشی، بلکه در حال بازتعریف توان خود است.
ترکیب تولید داخلی، امنیت غذایی، تجارت منطقهای و سرمایه اجتماعی، مدلی را شکل داده که میتوان آن را «اقتصاد مقاوم در عمل» نامید، مدلی که نه بر شعار، بلکه بر تجربه واقعی استوار است.
این دژ، شاید بیهزینه نباشد، اما بیپناه هم نیست و مهمتر از آن نشان داده که زیر فشار، نه ترک میخورد و نه فرو میریزد، بلکه خود را بازسازی میکند
ارسال دیدگاه