چرا وحدت امروز یک «ضرورت امنیتی» برای کشورهای اسلامی است؟
در روزگاری که بحرانها و افراطگراییها، بنیان بسیاری از جوامع اسلامی را تهدید میکند، بازخوانی جایگاه وحدت در اسلام و شیوههای عملیسازی آن، ضروری است.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ وحدت و انسجام در آموزههای اسلامی تنها یک شعار یا توصیه اخلاقی نیست، بلکه یک اصل قرآنی و راهبردی برای حفظ عزت، امنیت و انسجام امت اسلامی است؛ اصلی که در شرایط امروز، با گسترش بحرانها و شکافافکنیهای داخلی و خارجی، بیش از هر زمان دیگری نیازمند فهم درست و اجرای عملی است. این اصل، امری تشریعی و خواست الهی است برای اینکه آحاد مسلمانان، شناخت متقابل، همفکری و تصمیمگیری مشترک داشته باشند.
اهمیت وحدت در این زمانه از هر دوره دیگری روشنتر شده است؛ زیرا بسیاری از بحرانهای جهان اسلام، از جنگها، ترورها و ناامنیها، ریشه در شکافافکنی میان مسلمانان دارد. در چنین شرایطی، تفرقهافکنی نه یک اتفاق تصادفی، بلکه بخشی از برنامههای قدرتهای سلطهگر برای تضعیف امت اسلامی است. از همین رو، انسجام میان مسلمانان فقط یک فضیلت اخلاقی نیست بلکه همچون سپری در برابر سوءاستفاده دشمنان، و شرط لازم برای حفظ عزت، امنیت و پیشرفت جوامع مسلمان است.
اما وحدت چگونه عملیاتی میشود؟ نخست باید از سطح شعار و مناسبتهای تشریفاتی فراتر رفت. صرف برگزاری جلسه و سخنرانی در هفته وحدت کافی نیست. وحدت زمانی واقعی میشود که در تصمیمسازیها، رفتارهای اجتماعی، رسانهها، نهادهای دینی و برنامهریزیهای عمومی به یک اولویت جدی تبدیل شود. بر این اساس میتوان گفت در گام نخست، علما و مسئولان باید برای آن برنامه داشته باشند، تقسیم کار کنند و زمینههای همکاری عملی میان مذاهب اسلامی را تقویت کنند.
گام دوم، تقویت ارتباطات مستقیم و محترمانه میان پیروان مذاهب است. حضور در مساجد مشترک، شرکت در اجتماعات دینی، گفتوگوی علمی و پرهیز از زبان تحقیر و تکفیر، از مهمترین ابزارهای عملی وحدتاند. وحدت با حذف اختلافها بهدست نمیآید، بلکه با مدیریت خردمندانه تفاوتها و تبدیل آنها به فرصت همافزایی شکل میگیرد.
گام سوم، توجه به مسائل مشترک و اولویتهای جهان اسلام است. مسئله فلسطین بهعنوان شاخصی مهم برای سنجش وحدت امت اسلامی است. هر اندازه حمایت از حقوق ملت فلسطین جدیتر و فراگیرتر باشد، نشان میدهد مسلمانان توانستهاند فراتر از اختلافات جزئی، بر سر یک آرمان مشترک بایستند. همچنین ایستادگی در برابر جریانهای تکفیری و اندیشههای ضدتقریبی، بخش جداییناپذیر از حفظ وحدت است.
وحدت؛ فریضهای قرآنی و اسلامی
نخستین و مهمترین بعد وحدت، ریشه داشتن آن در نص صریح قرآن کریم و آموزههای شریعت اسلام است. آیات متعددی نظیر «وَاعْتَصِمُوا بِحَبْلِ اللَّهِ جَمِیعًا وَلَا تَفَرَّقُوا» (۱) و «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ» (۲)، نشاندهنده آن است که برادری مؤمنان و پرهیز از تفرقه، یک دستور الهی است. در واقع تفرقه و گروه گروه شدن، نه تنها موجب تضعیف قدرت جامعه اسلامی میشود، بلکه نافرمانی از دستورات صریح الهی به شمار میرود. میتوان گفت، حتی مناسک بزرگ عبادی مانند حج و نماز جمعه، تجلی و مظهر عینی این اعتصام جمعی به حبلالله به شمار میآیند و نباید وحدت را صرفاً به اقتضائات و مصالح سیاسی تقلیل داد. هر ندایی که به همبستگی دعوت کند، ندایی الهی، و هر عملی که بذر تفرقه بپاشد، شیطانی است.
تقریب مذاهب؛ سدی در برابر افراطگرایی
یکی از مهمترین عرصههای تحقق وحدت، تقریب مذاهب اسلامی و تقویت روحیه برادری میان شیعیان و اهل سنت است. در سیره بزرگان دین، همواره بر احترام متقابل و تمرکز بر مشترکات فراوان (همچون خدای واحد، پیامبر مشترک، قبله یکسان و قرآن کریم) تأکید شده است. در این مسیر، مرزبندی دقیق با جریانهای افراطی و تفرقهافکن، اعم از افراطگرایان به ظاهر شیعه (آنچه تحت عنوان تشیع لندنی شناخته میشود) و تندروهای به ظاهر سنی، امری کاملاً ضروری است. این جریانهای انحرافی، دانسته یا نادانسته، با ایجاد کینه و نفرتپراکنی مذهبی، مسیر را برای نفوذ دشمنان اسلام هموار میکنند و آب به آسیاب بدخواهان میریزند.
اتحاد ملی؛ رمز اقتدار و انسجام داخلی
وحدت تنها محدود به عرصه مذهبی نیست، بلکه در سطح ملی نیز کلیدواژه اصلی توسعه و ثبات است. یکپارچگی میان اقوام مختلف، همدلی میان مردم و مسئولان، و همبستگی گرایشهای گوناگون سیاسی در چارچوب منافع ملی، سدی محکم در برابر بحرانها ایجاد میکند. تاریخ معاصر ایران، نشان داده است کشوری که از انسجام داخلی برخوردار باشد، در برابر تحریمها، فشارهای اقتصادی و جنگهای روانی مقاومتر است و مسیر پیشرفت را با سرعت و اطمینان بیشتری طی خواهد کرد. بنابراین، حفظ همبستگی میان اقوام مختلف، گویشها، سلایق گوناگون و اقشار مختلف جامعه، شالوده اصلی امنیت و پیشرفت است. مقابله با هر حرکتی که بخواهد بر آتش قومگرایی، تعصبات نابهجا و اختلافات مذهبی بدمد، برای حفظ ثبات کشور ضروری است. همدلی میان آحاد مردم و پرهیز از دوقطبیسازیهای کاذب، رکن اصلی اقتدار ملی محسوب میشود و ظرفیتهای داخلی را برای توسعه همافزا میکند.
همبستگی اسلامی؛ پادزهری در برابر تفرقهافکنیهای خارجی
سیاست همیشگی قدرتهای سلطهگر در عرصه بینالمللی، ایجاد اختلاف و شکاف در جهان اسلام بر پایه قاعده استعماری «تفرقه بینداز و حکومت کن» استوار بوده است. ایجاد جنگهای نیابتی، دامن زدن به اختلافات قومی و مذهبی، و ترسیم مرزهای خونی در منطقه، همگی با هدف تضعیف کشورهای مستقل و غارت منابع آنان صورت میگیرد. هدف از این تفرقهافکنیها، ایجاد یک «حاشیه امن» برای اشغالگران و ممانعت از شکلگیری یک قطب قدرتمند و مستقل اسلامی است. در برابر این ترفند، کشورهای اسلامی با تکیه بر اشتراکات عمیق دینی و بهرهگیری از ظرفیتهای عظیم جمعیتی، اقتصادی خود میتوانند با شکلدهی به یک «امت واحده»، توطئههای تفرقهافکنانه را خنثی کرده و جایگاه واقعی خود را در هندسه قدرت جهانی بازیابند. وحدت کلمه و همگرایی کشورهای اسلامی و ملتهای مستقل، تنها راهبرد کارآمد برای خنثیسازی توطئههای خارجی و رسیدن به اقتدار منطقهای و جهانی است.
در نهایت، وحدت و انسجام، چه در سطح ملی و چه در گستره امت اسلامی، عنصری حیاتبخش و تضمینکننده بقا و بالندگی جوامع است. از دستورات صریح قرآنی گرفته تا الزامات دنیای سیاست و امنیت ملی، همگی بر یک حقیقت واحد تأکید دارند: «قدرت در گرو همبستگی است». دستیابی به تمدنی پویا و جامعهای امن، نیازمند هوشیاری در برابر عوامل تفرقهانگیز و تکیه بر مشترکات دینی و ملی است. درک عمیق از این حقیقت که وحدت یک اصل اعتقادی است، امت اسلامی را ملزم میدارد، با هوشیاری، در برابر جریانهای تفرقهافکن داخلی و خارجی بایستد و با تقویت برادری، مسیر تحقق جامعهای مقتدر، پیشرفته و یکپارچه را هموار سازد؛ در این مسیر، وحدت کلمه، کلید غلبه بر چالشها و رمز دستیابی به آیندهای روشن است.
پینوشت
۱. «و همگی به ریسمان خدا چنگ زنید و گروه گروه نشوید» آلعمران/۱۰۳.
۲. «جز این نیست که همه مؤمنان با هم برادرند» حجرات/۱۰.
ارسال دیدگاه