به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ طاعون ریوی یکی از شدیدترین و خطرناک‌ترین شکل‌های بیماری طاعون است که در اثر عفونت ریه‌ها با باکتری «یرسینیا پستیس» ایجاد می‌شود و می‌تواند از طریق قطرات تنفسی از فردی به فرد دیگر منتقل شود. این بیماری بدون درمان سریع می‌تواند در مدت کوتاهی کشنده باشد؛ بااین‌حال، برخلاف تصور رایج، طاعون امروزه با آنتی‌بیوتیک‌های مناسب درمان‌شدنی است.
نام طاعون در روزهای اخیر و در پی مرگ کارمند جوان یک مؤسسه پژوهشی ضدطاعون در سیبری روسیه خبرساز شده است. مقام‌های روسی علت مرگ این زن را «ذات‌الریه با علت نامشخص» اعلام کرده‌اند و گزارش‌های مربوط به ابتلا به طاعون ریوی هنوز به‌طور رسمی تأیید نشده است. سازمان جهانی بهداشت (WHO) نیز در ۶ اکتبر اعلام کرد که تاکنون نشانه‌ای از بیماری در افراد تحت نظر مشاهده نشده است.
اما طاعون ریوی دقیقاً چیست، چه علائمی دارد، چگونه منتقل می‌شود و چرا درمان سریع آن اهمیت زیادی دارد؟
طاعون ریوی چیست؟
باکتری یرسینیا پستیس زیر میکروسکوپGetty Images
طاعون یک بیماری عفونی باکتریایی است که عامل ایجاد آن یرسینیا پستیس است؛ باکتری‌ای که به‌طور طبیعی در برخی پستانداران کوچک و کک‌های آن‌ها وجود دارد. انسان معمولاً از طریق گزش کک آلوده، تماس مستقیم با بافت یا مایعات بدن حیوان آلوده یا در مورد طاعون ریوی، از طریق استنشاق ذرات تنفسی آلوده به باکتری مبتلا می‌شود.
طاعون در انسان به‌طور کلی به سه شکل اصلی دیده می‌شود:
- طاعون خیارکی: شایع‌ترین شکل بیماری که معمولاً پس از گزش کک آلوده ایجاد می‌شود و با تورم دردناک غدد لنفاوی همراه است.
- طاعون سپتی‌سمیک: زمانی ایجاد می‌شود که باکتری وارد جریان خون شود و عفونت گسترده ایجاد کند.
- طاعون ریوی: زمانی رخ می‌دهد که باکتری ریه‌ها را درگیر کند.
طاعون ریوی می‌تواند اولیه باشد؛ یعنی فرد به‌طور مستقیم با استنشاق ذرات آلوده به باکتری مبتلا شود، یا ثانویه باشد؛ یعنی عفونت ابتدا به شکل خیارکی یا سپتی‌سمیک ایجاد شود و سپس به ریه‌ها گسترش پیدا کند.
طاعون ریوی نادرترین اما شدیدترین شکل طاعون محسوب می‌شود. سازمان جهانی بهداشت آن را «شدیدترین» شکل بیماری معرفی می‌کند و هشدار می‌دهد که در صورت درمان‌نشدن، می‌تواند بسیار سریع کشنده شود.
طاعون ریوی چگونه منتقل می‌شود؟
تفاوت مهم طاعون ریوی با طاعون خیارکی در امکان انتقال مستقیم بین انسان‌ها است.
فرد مبتلا به طاعون ریوی، به‌خصوص در مراحل پیشرفته بیماری، هنگام سرفه می‌تواند ذرات تنفسی حاوی یرسینیا پستیس را وارد محیط کند. فرد دیگری که در تماس نزدیک با بیمار قرار دارد ممکن است این ذرات را استنشاق کند و به طاعون ریوی مبتلا شود.
بااین‌حال، انتقال هوابرد به معنای آن نیست که طاعون ریوی مانند آنفلوانزا یا کووید به‌سادگی در جامعه منتشر می‌شود. خطر انتقال عمدتاً در تماس نزدیک و طولانی با فرد مبتلا، به‌ویژه در مراحل پیشرفته بیماری افزایش می‌یابد. مرکز کنترل و پیشگیری از بیماری‌های آمریکا (CDC) می‌گوید خطر انتقال در حدود ۲۰ تا ۲۴ ساعت نخست بیماری نسبتاً پایین است و با پیشرفت بیماری و افزایش باکتری در ترشحات تنفسی بیشتر می‌شود.
طاعون ریوی همچنین می‌تواند از حیوان به انسان منتقل شود؛ برای مثال، تماس نزدیک با برخی حیوانات آلوده یا ترشحات تنفسی آن‌ها می‌تواند خطر ابتلا را افزایش دهد.
علائم طاعون ریوی چیست؟
طاعون ریوی معمولاً با علائم ناگهانی و شدید شروع می‌شود. دوره نهفتگی آن کوتاه است و CDC معمولاً آن را حدود ۱ تا ۳ روز گزارش می‌کند. WHO نیز هشدار می‌دهد که علائم در برخی موارد می‌توانند حتی حدود ۲۴ ساعت پس از آلودگی ظاهر شوند.
علائم اولیه طاعون ریوی می‌توانند شامل موارد زیر باشد:
- تب ناگهانی
- لرز
- سردرد
- ضعف و بی‌حالی شدید
- درد عضلانی و بدن‌درد
- تهوع و استفراغ
پس از آن، علائم تنفسی به‌سرعت ظاهر می‌شوند؛ ازجمله:
- سرفه
- تنگی نفس
- درد قفسه سینه
- ذات‌الریه با پیشرفت سریع
- تولید خلط آبکی یا خونی
در مراحل شدیدتر ممکن است عوارضی مانند افت فشار خون، نارسایی تنفسی و عفونت گسترده خون نیز ایجاد شود.
علائم اولیه طاعون ریوی می‌تواند با بیماری‌های شایع‌تری مانند آنفلوانزا یا انواع دیگر ذات‌الریه شباهت داشته باشد
نکته مهم این است که طاعون ریوی لزوماً با غدد لنفاوی متورم و دردناک همراه نیست؛ بنابراین نبود تورم شدید ناشی از عفونت به‌معنای ردشدن احتمال طاعون نیست. این ویژگی یکی از تفاوت‌های مهم طاعون ریوی با شکل خیارکی بیماری است.
از طرف دیگر، علائم اولیه طاعون ریوی می‌تواند با بیماری‌های شایع‌تری مانند آنفلوانزا یا انواع دیگر ذات‌الریه شباهت داشته باشد. به همین دلیل، تشخیص فقط براساس علائم امکان‌پذیر نیست و سابقه تماس و آزمایش‌های تخصصی اهمیت زیادی دارند.
طاعون ریوی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
این عکس مربوط به سال ۲۰۱۹ است و کارکنان را در حال کار در مرکز پژوهشی ضدطاعون در ایرکوتسک سیبری نشان می‌دهد.AP
پزشک هنگام بررسی بیمار، علاوه بر علائم، به سابقه سفر، تماس با حیوانات یا افراد مبتلا، احتمال گزش کک و حضور در مناطق دارای موارد طاعون توجه می‌کند.
برای تأیید تشخیص ابتلا به طاعون ریوی، نمونه‌هایی از بدن بیمار در آزمایشگاه بررسی می‌شوند. بسته به وضعیت بیمار، این نمونه‌ها می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- خون
- خلط یا ترشحات تنفسی
- نمونه از غدد لنفاوی متورم
- در موارد خاص، نمونه بافت
هدف اصلی، شناسایی یرسینیا پستیس با روش‌هایی مانند کشت، بررسی میکروسکوپی یا آزمایش‌های مولکولی است.
با وجود اهمیت آزمایش، پزشکان در صورت وجود احتمال جدی طاعون نباید شروع درمان را تا آماده‌شدن نتیجه آزمایش به تأخیر بیندازند. CDC به صراحت توصیه می‌کند که پس از گرفتن نمونه‌های مناسب، درمان آنتی‌بیوتیکی در صورت شک بالینی آغاز شود.
طاعون ریوی چگونه درمان می‌شود؟
درمان اصلی طاعون ریوی، آنتی‌بیوتیک است. شدت بیماری باعث می‌شود زمان شروع درمان اهمیت بسیار زیادی داشته باشد.
داروهایی مانند جنتامایسین، برخی فلوروکینولون‌ها و داکسی‌سایکلین از گزینه‌های مورد استفاده برای درمان طاعون هستند و انتخاب دارو به وضعیت بیمار، سن، بیماری‌های زمینه‌ای و شرایط بالینی بستگی دارد. استرپتومایسین نیز از داروهای شناخته‌شده در درمان طاعون است.
بیمار ممکن است در کنار آنتی‌بیوتیک به درمان حمایتی نیز نیاز داشته باشد؛ برای مثال اکسیژن‌درمانی، مایعات و مراقبت‌های بیمارستانی برای کنترل عوارض شدید بیماری.
اهمیت درمان سریع را نمی‌توان دست‌کم گرفت. WHO می‌گوید طاعون ریوی درمان‌نشده می‌تواند تنها ۱۸ تا ۲۴ ساعت پس از شروع علائم کشنده شود. در مقابل، اگر بیماری سریع تشخیص داده شود و درمان مناسب در همان مراحل اولیه آغاز شود، احتمال بهبودی بسیار بالا می‌رود.
به همین دلیل، در فردی که احتمال تماس با طاعون داشته و ناگهان دچار تب، سرفه، تنگی نفس یا درد قفسه سینه شده است، مراجعه فوری به مرکز درمانی اهمیت حیاتی دارد.
ارسال دیدگاه