گزارش دانا از الگوی آبراهه ای در کانادا، ترکیه و دانمارک؛
چرا ایران هم باید از تنگه هرمز درآمدزایی کند؟/ هرمز حق حاکمیتی ایران است
در حالی که رسانههای جهان این روزها پر از اخبار مربوط به تحولات نظامی در منطقه خلیج فارس است، یک موضوع مهم کمتر مورد توجه قرار گرفته است: درآمدزایی کشورهای صاحب آبراههای بینالمللی از محل عبور کشتیها. کانادا از آبراه سنت لورن، ترکیه از تنگههای بسفر و داردانل و دانمارک از تنگه دانمارک سالانه میلیاردها دلار درآمد دارند. خبرنگار شبکه اطلاعرسانی راه دانا در این گزارش جامع، ضمن بررسی تجربه این کشورها، به تحلیل ضرورت بهرهبرداری اقتصادی ایران از موقعیت استراتژیک تنگه هرمز پرداخته است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ آیا میدانستید کانادا از مسیر دریایی سنت لورن درآمد قابل توجهی دارد؟ این آبراه بینالمللی که از قلب خاک کانادا میگذرد، سالانه میلیاردها دلار برای این کشور درآمدزایی دارد. امسال میزان تعرفههای این آبراه ۳.۵ درصد افزایش یافته و بر اساس وزن و حجم بار کشتیها محاسبه میشود.
اما کانادا تنها کشور نیست. ترکیه سالهاست که از تنگههای بسفر و داردانل که آبراهی بینالمللی و مسیر عبور کشتیها از دریای سیاه به مدیترانه است، درآمدزایی میکند. دانمارک نیز از تنگه دانمارک که مسیر ارتباطی دریای شمال به دریای بالتیک است، تعرفههای عبوری دریافت میکند.
آفرین به کانادا، ترکیه و دانمارک برای احقاق حق خود. حال این سوال مطرح میشود: چرا ایران که مالکیت و حاکمیت بر بخش مهمی از تنگه هرمز را در اختیار دارد، نباید از این الگو پیروی کند؟
اهمیت استراتژیک تنگه هرمز؛ شریان اصلی انرژی جهان
تنگه هرمز بدون تردید مهمترین آبراه استراتژیک جهان است. روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت خام و حدود ۲۰ درصد از تجارت جهانی گاز طبیعی مایع (LNG) از این تنگه عبور میکند . این حجم از ترافیک دریایی، تنگه هرمز را به شریان اصلی انرژی جهان تبدیل کرده است.
بخشی از مسیر این تنگه، منحصراً در آبهای سرزمینی ایران قرار دارد و کشتیها برای عبور ناگزیر از این بخش هستند. این موقعیت منحصربهفرد، فرصتی طلایی برای ایران ایجاد کرده است که تاکنون کمتر از آن بهرهبرداری اقتصادی شده است.
🇹🇷 تجربه ترکیه؛ الگویی موفق از مدیریت آبراههای بینالمللی
ترکیه سالهاست که با بهرهگیری از موقعیت ژئوپلیتیک خود، از تنگههای بسفر و داردانل درآمدزایی میکند. این تنگهها بر اساس کنوانسیون مونترو اداره میشوند که به ترکیه حق میدهد بر اساس ملاحظات ایمنی و زیستمحیطی، عبور کشتیها را تنظیم کند .
اما آنچه در عمل میگذرد، فراتر از متن کنوانسیون است. ترکیه با استفاده از مقررات داخلی و دستورالعملهای اجرایی، عملاً کنترل قابل توجهی بر ترافیک دریایی این تنگهها دارد. در سال ۲۰۲۶، ترکیه رویکرد محافظهکارانهتری در پیش گرفته و شاخصهای ایمنی را سختگیرانهتر اعمال میکند .
نکته مهم این است که ترکیه خدمات یدککشی و راهنمابانی را که در متن کنوانسیون «اختیاری» توصیف شده، برای بسیاری از کشتیها به خدمات «الزامی» تبدیل کرده است . این اقدام که با استناد به ملاحظات ایمنی انجام میشود، منبع درآمد قابل توجهی برای این کشور محسوب میشود.
کانادا و دانمارک؛ پیشگامان درآمدزایی از آبراههای استراتژیک
کانادا از آبراه سنت لورن که مسیر ارتباطی دریاچههای بزرگ به اقیانوس اطلس است، سالانه میلیاردها دلار درآمد کسب میکند. تعرفههای این آبراه بر اساس وزن و حجم بار کشتیها محاسبه میشود و امسال ۳.۵ درصد افزایش یافته است.
دانمارک نیز از تنگه دانمارک که بین سواحل این کشور و نروژ قرار دارد، تعرفههای عبوری دریافت میکند. این کشورها ثابت کردهاند که داشتن آبراه بینالمللی نه یک هزینه، بلکه یک فرصت طلایی اقتصادی است.
فواد ایزدی: «ایران باید از تجربه ترکیه استفاده کند»
فواد ایزدی، کارشناس برجسته مسائل بینالملل، در گفتوگو با خبرنگار راه دانا با اشاره به تجربه موفق ترکیه در مدیریت تنگههای بسفر و داردانل، تأکید کرده است که ایران نیز باید از این الگو برای تنگه هرمز استفاده کند.
ایزدی با اشاره به این که ترکیه سالهاست با استناد به ملاحظات ایمنی و زیستمحیطی، از کشتیهای عبوری از تنگههای خود تعرفه دریافت میکند، گفت: «هیچ قانون بینالمللی وجود ندارد که بگوید کشورها نمیتوانند از آبراههای خود درآمدزایی کنند. ترکیه این کار را میکند، کانادا میکند، دانمارک میکند. چرا ایران نباید انجام دهد؟»
وی افزود: «تنگه هرمز مهمترین آبراه انرژی جهان است. روزانه میلیونها بشکه نفت از این تنگه عبور میکند. ایران با توجه به موقعیت خاص خود در این تنگه، حق دارد برای عبور کشتیها تعرفه دریافت کند. این نه تنها حق مسلم ایران است، بلکه اقدامی کاملاً قانونی و متعارف در نظام بینالملل محسوب میشود.»
پیشنهاد اخیر مجلس ایران؛ گامی در مسیر درست
روزهای اخیر اخباری از مجلس شورای اسلامی منتشر شده که نشان میدهد این نهاد در حال بررسی طرحی برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز است .
سمیه رفیعی، نماینده تهران، در این رابطه اعلام کرده که مجلس در حال پیگیری طرحی است که بر اساس آن، کشورهایی که از تنگه هرمز برای حملونقل، ترانزیت انرژی و تأمین مواد غذایی استفاده میکنند، موظف به پرداخت عوارض و مالیات به ایران خواهند شد .
محمد مخبر، مشاور رهبر معظم انقلاب، نیز با اشاره به این طرح گفت: «پس از جنگ تحمیلی، با تعریف رژیم جدیدی برای تنگه هرمز، ایران از جایگاه یک کشور تحت تحریم به موقعیتی قدرتمند در منطقه و جهان تبدیل خواهد شد» .
مبانی حقوقی؛ آیا دریافت عوارض از تنگه هرمز قانونی است؟
یکی از سوالات اساسی در این زمینه، مبانی حقوقی دریافت عوارض از آبراههای بینالمللی است. تجربه ترکیه نشان میدهد که کشورها میتوانند با استناد به ملاحظات ایمنی، زیستمحیطی و هزینههای تأمین امنیت، از کشتیهای عبوری تعرفه دریافت کنند.
ترکیه با استفاده از ترکیبی از کنوانسیون مونترو، مقررات سازمان بینالمللی دریانوردی (IMO) و قوانین داخلی خود، موفق شده است کنترل قابل توجهی بر ترافیک دریایی تنگههای بسفر و داردانل اعمال کند .
ایران نیز میتواند با الگوگیری از این تجربه، با استناد به هزینههای تأمین امنیت تنگه هرمز، هزینههای زیستمحیطی و خدمات راهنمابانی و یدککشی، تعرفههای قانونی از کشتیهای عبوری دریافت کند.
واکنشهای بینالمللی؛ از هشدار تا تمکین
طبیعتاً طرح دریافت عوارض از تنگه هرمز با واکنشهای متفاوتی از سوی کشورهای مختلف روبرو شده است. کشورهای عربی حوزه خلیج فارس به ویژه عربستان سعودی، نسبت به این طرح هشدار داده و آن را تهدیدی برای منافع خود دانستهاند .
اما در مقابل، برخی کشورهای آسیایی مانند تایلند، رویکرد متفاوتی در پیش گرفتهاند. وزارت خارجه تایلند اعلام کرده که سفیر ایران در بانکوک به این کشور اطمینان داده که تایلند به عنوان «کشوری دوست» میتواند از تنگه هرمز عبور کند . این نشان میدهد که ایران میتواند با رویکردی هوشمندانه، فهرستی از کشورهای دوست و بیطرف را تعریف کرده و شرایط ویژهای برای آنها در نظر بگیرد.
گزارشهای غیررسمی حاکی از آن است که برخی شرکتهای کشتیرانی برای عبور از کریدوری که در آبهای سرزمینی ایران ایجاد شده، مبالغی در حدود ۲ میلیون دلار پرداخت کردهاند .
چالشها و فرصتهای پیش رو
طرح دریافت عوارض از تنگه هرمز، علاوه بر جنبه اقتصادی، ابعاد سیاسی و امنیتی مهمی نیز دارد. برخی نگرانیها درباره احتمال تشدید تنشها با کشورهای غربی و عربی وجود دارد. با این حال، تجربه ترکیه نشان میدهد که اگر این اقدام با استناد به ملاحظات فنی و حقوقی و با رویکردی تدریجی انجام شود، میتواند به یک رویه بینالمللی تبدیل شود.
از سوی دیگر، این طرح میتواند منبع درآمد پایدار و قابل توجهی برای ایران ایجاد کند. با توجه به اینکه سالانه دهها هزار کشتی از تنگه هرمز عبور میکنند، حتی دریافت مبلغ ناچیزی از هر کشتی میتواند به درآمدی چند میلیارد دلاری در سال منجر شود.
آبراه هرمز، فرصتی که نباید از دست رفت
به گزارش راه دانا؛ کانادا از آبراه سنت لورن درآمدزایی میکند. ترکیه از تنگههای بسفر و داردانل میلیاردها دلار درآمد دارد. دانمارک از تنگه دانمارک تعرفه عبوری دریافت میکند. حال پرسش این است: چرا ایران که مهمترین آبراه انرژی جهان را در اختیار دارد، از این فرصت طلایی بهرهبرداری نمیکند؟
فواد ایزدی، کارشناس مسائل بینالملل، با اشاره به تجربه موفق ترکیه، تأکید کرده است: «ترکیه با استفاده از ملاحظات ایمنی و زیستمحیطی، سالهاست از کشتیهای عبوری تعرفه دریافت میکند. ایران نیز با توجه به موقعیت منحصربهفرد خود در تنگه هرمز، حق دارد چنین اقدامی انجام دهد. این نه تنها حق مسلم ایران است، بلکه اقدامی کاملاً قانونی و متعارف در نظام بینالملل محسوب میشود.»
طرح نمایندگان مجلس برای دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز، گامی در مسیر درست است. آنچه امروز در مجلس در حال پیگیری است، میتواند نقطه عطفی در بهرهبرداری اقتصادی ایران از موقعیت ژئوپلیتیک خود باشد. آبراه هرمز، این شریان حیاتی انرژی جهان، میتواند به منبعی پایدار برای توسعه و پیشرفت ایران تبدیل شود.
ارسال دیدگاه