تهدیدها و فرصت‌های انتخاب «ترامپ» برای ایران

آقای ترامپ که با شعارهای عامه‌پسند (پوپولیستی) و غیرسیاسی توانست رأی مردم را به سمت خود جلب کند و راهی کاخ سفید شود، هم اینک توجه به مسائل مهم داخلی را در اولویت اقدامات خود قرار داده است. پیروزی «ترامپ» در امریکا و نطق آغازین وی در مراسم تحلیف، به دلایل متعدد حداقل در کوتاه‌مدت برای کشور ما یک فرصت بسیار طلایی محسوب می‌شود.

فقدان سابقه و تجربه سیاسی ترامپ در عرصه سیاست امریکا یکسری ابهام و سلسله‌ای از سؤالات بی‌پاسخ را به دنبال داشته است. نگرانی ناشی از سخنان، رفتارها و تغییر مواضع لحظه‌ای وی، بسیاری از اصحاب سیاست را به این نتیجه رسانده که رویکرد دولت ترامپ عاری از هرگونه مؤلفه کارشناسی و اندیشه‌‌ورزانه خواهد بود. بازتعریف قوانین و مناسبات اقتصادی، جلوگیری از ورود مهاجرین به این کشور، سختگیری در زمینه اشتغال آنان، سخن گفتن از دغدغه‌های معمولی و نه سیاست‌های راهبردی امریکا، تلاش برای احیای سبک زندگی امریکایی و... از جمله کارهایی است که او برای تأمین نظر مردم و بهینه‌سازی فضای اجتماعی ایالات متحده امریکا وعده داده است. توجه به مسائل داخلی، موجب خواهد شد سیاست خارجی در اولویت پایین‌تری قرار گیرد و همین مسئله در کوتاه‌مدت به کاهش دخالت امریکا در مسائل جهانی منجر خواهد شد.

اگرچه او در کنار شعار توجه به مسائل داخلی، محدود کردن قدرت چین با توسل به همراهی با روسیه را هم در دستور کار خود قرار داده اما اساساً راهبرد مشخص و مدونی برای پیگیری سیاست خارجی خود ارائه نداده است. مواضع ضد و نقیض ترامپ دیر یا زود نظام سیاسی امریکا را دچار مشکل کرده و با چالش‌های جدی مواجه می‌سازد و در نهایت ناکامی ترامپ در تحقق خواسته‌های مردم در زمینه مسائل داخلی نظیر اقتصاد و شرایط زندگی، می‌تواند در سیاست خارجی سرریز شده و او برای جبران ناکامی‌های داخلی، ناچار به ماجراجویی‌های غیرمترقبه در فضای جهانی خواهد شد.

در کنار مخالفت‌های اجتماعی و احزاب سیاسی و... دستگاه اطلاعاتی امریکا که ظاهراً از ارزیابی صحیح و پیش‌بینی صحنه رقابت‌های انتخاباتی جا مانده در شرایط کنونی بزرگ‌ترین مخالف جدی و قدرتمند ترامپ به شمار می‌رود و همین موضوع آینده امریکا را دچار ابهام کرده است.

و اما درخصوص برجام و ایران، غیرقابل پیش بینی بودن ترامپ از یک‌سو و عدم مشروعیت و مقبولیت داخلی و بین‌المللی او از سوی دیگر، از وی یک شخصیت غیرحرفه‌ای ساخته و در نتیجه کار را برای ایجاد یک اتحاد منسجم علیه ایران نیز بسیار سخت و تقریباً ناممکن می‌کند، به همین دلیل پیش‌بینی می‌شود که او چاره‌ای جز بازگشت به سمت سیاست‌های یکجانبه واشنگتن علیه ایران که در دو دهه اول بعد از پیروزی انقلاب اسلامی اتخاذ شده بود، ندارد ولی شواهد و قرائن نشان می‌دهد که ترامپ بر اساس دیدگاه‌های مشاوران تخصصی خود بنا دارد با نزدیک شدن به روسیه با یک تیر چندین هدف را نشانه‌گیری کند ؛ از یک‌سو مانع از همسویی و نزدیکی روسیه به ایران شود و آینده برجام را به نفع خود مدیریت کند و از دیگر سو مشکل خود را با چین حل نموده و در کنار چندین هدف دیگر مانع از فروپاشی قطعی هژمونی امریکایی در منطقه شده و به این ترتیب با تقویت و پررنگ کردن نقش خود در بحران‌های منطقه‌ای به‌ویژه بحران سوریه. فروپاشی رژیم صهیونیستی را به تأخیر بیندازد.

با این اوصاف، نگاه واقع بینانه درباره آینده سیا
سی، اقتصادی، نظامی و امنیتی امریکا در دوران پساترامپ به ما گوشزد می‌کند که عصر اقتدار امریکا به‌سر آمده و امریکا با بحران داخلی و خارجی به صورت توأمان مواجه است و به هیچ وجه قدرت تجمیع اقمار و مدیریت هم پیمانان خود را ندارد. نکته مهم درباره اقتدار سیاسی ترامپ اینکه، در حال حاضر «بنیاد هریتیج» اصلی‌ترین هیئت اندیشه‌ورزی است که وظیفه نگارش راهبردهای کلی دولت ترامپ را بر عهده دارد. نفوذ گسترده «مایک پنس»، معاون اول ترامپ در این اندیشکده و همچنین تأثیرپذیری متقابل او از توصیه‌نامه‌های این بنیاد، هریتیج را تبدیل به مغز دولت ترامپ کرده است. در همین راستا، بنیاد هریتیج اقدام به تدوین سیاست‌های کلی دولت چهل و پنجم امریکا و ارائه آن به رئیس‌جمهور جدید کرده است. آنچه در این کتابچه ارائه می‌شود، راهبردهای توصیه شده از سوی کارگروه‌های نخبگانی این بنیاد به دونالد ترامپ برای مدیریت بهینه این کشور است.

نکته قابل توجه در این گزارش، دقت محوری آن و تفکیک وظایف نهادها و ارگان‌های مختلف در حوزه‌های گوناگون است؛ به نحوی که می‌تواند به عنوان یک کتابچه راهنمای حکومت‌داری یا به اصطلاح Hand Book برای دولتمردان امریکایی مورد استفاده قرار گیرد. به عنوان جمع‌بندی موضوع باید گفت انتخاب ترامپ اگرچه تصمیمات امریکا را درباره منطقه دچار ابهام نموده ولی پیش‌بینی می‌شود اوضاع جاری امریکا در کوتاه‌مدت برای جمهوری اسلامی ایران به عنوان یک فرصت طلایی به‌منظور پیش‌دستی در بهره‌گیری از ظرفیت‌های داخلی و منطقه و تقویت بنیه امنیتی و دفاع جمعی و توسعه عمق راهبردی ایران به شمار می‌رود.

از طرف دیگر انتخاب ترامپ به مسئولان جمهوری اسلامی به شکل معناداری دیکته می‌کند که دل بستن به غرب تصوری خام و بیهوده بوده و تنها راه برون‌رفت و غلبه بر مشکلات کشور تکیه بر ظرفیت‌های داخلی و تجمیع نیروها برای تحقق فوری اقتصاد مقاومتی است.

انتهای پیام/