وجه غالب در روابط باکو با تهران؛ احترام متقابل یا یکجانبه؟!
«احترام متقابل» یکی از اصول مسلم و به بیان دقیق تر یکی از «بایدهای» مهم در هر روابط دوستانه و مسالمت آمیز بین کشورهای مختلف جهان است. به این معنا که دو کشوری که روابط سازنده ای باهم دارند و یا در صدد ایجاد، تحکیم و تقویت روابط دوجانبه هستند، قبل از هر چیز باید احترام متقابل را سرلوحه روابط خارجی خودشان قرار دهند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ «احترام متقابل» یکی از اصول مسلم و به بیان دقیق تر یکی از «بایدهای» مهم در هر روابط دوستانه و مسالمت آمیز بین کشورهای مختلف جهان است. به این معنا که دو کشوری که روابط سازنده ای باهم دارند و یا در صدد ایجاد، تحکیم و تقویت روابط دوجانبه هستند، قبل از هر چیز باید احترام متقابل را سرلوحه روابط خارجی خودشان قرار دهند. منظور از احترام متقابل هم احترام ارج نهادن به تاریخ، تمدن، فرهنگ، دیدگاه ها، علائق، آرمان ها و همچنین مطالبات متعارف و اصولی است که هر کشوری مجموعه ای از آن ها را در خود جای داده است. توجه به اصل احترام متقابل به عنوان یک اصل بنیادی نه تنها همواره در روابط خارجی جمهوری اسلامی ایران با کشورهای دور و نزدیک نه تنها حائز اهمیت بوده است، بلکه افزون بر آن یکی از ملاک ها، مؤلفه ها و متغیرهای مؤثر در ارزیابی و یا سازماندهی روابط ایران با سایر کشورها نیز مطرح بوده است.
تهران در روزهای آتی میزبان مقام بلندپایه کشور دوست و همسایه جمهوری آذربایجان خواهد بود. در حالی فقط در سال های اخیر 7 دیدار بین رؤسای جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان صورت گرفته است، اما مروری به آنچه که در روابط ایران و جمهوری آذربایجان درسال های اخیر گذشته و رسانه ای شده است نشان می دهد که نمی توان روابط کنونی تهران و باکو را در برخی عرصه ها در چارچوب اصل احترام متقابل ترسیم کرد بلکه مناسب ترین عنوان حتی برای مدل کنونی روابط دو کشور احترام و تحقیر یا به عبارت روشن تر اصرار یک طرف بر احترام و همگرایی و اصرار طرف مقابل بر تحقیر و واگرایی می باشد. چنانچه در روابط دوجانبه تهران - باکو فقط در سال های اخیر می توان ده ها مورد را بر شمرد که نشان می دهد جمهوری آذربایجان به همان اندازه که در حرف و شعار بر توسعه و تقویت روابط دوستانه با ایران تأکید می کند، لیکن در عمل از انجام هیچگونه اقدام غیردوستانه ای ابا ندارد. اقدامات ضد ایرانی باکو در طی سال ها اخیر فهرستی طولانی را شامل می شود که شرح هر یک از آن ها به مقاله ای مجزا نیاز دارد. از تحریف تاریخ تمامیت ارضی ایران گرفته تا طرح ادعاهای ارضی، همکاری با موساد بر علیه ایران، میزبانی نشست گروه های تجزیه طلب و ضد ایران نظیر داک، مداخله در امور مناطق ترک نشین ایران و موارد متعدد دیگر نشان می دهد که در تاریخچه روابط ایران و جمهوری آذربایجان نشانی از احترام متقابل دیده نمی شود.
,
همه اینها در حالی است که ایران به عنوان یکی از اولین کشورهایی که استقلال جمهوری آذربایجان را در سال ١٩٩١ به رسمیت شناخت، همواره تقویت استقلال و حمایت از تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان را به عنوان اصل راهبردی خود قرارداده است. چنانچه در اسفند 1391 دبیر مجمع تشخیص مصلحت نظام در مصاحبه با خبرنگاران در تبریز پرده از این حقیقت کنار زد که ایران از جمهوری آذربایجان در جریان مناقشه قره باغ که سال ها قبل به درگیری انجامید دریغ نکرده است؛ کمک هایی که اگر انجام نمی گرفت چندین فاجعه نظیر کشتار خوجالی تکرار می شد و بخش بیشتری از خاک این کشور اشغال شده بود. ایران حتی در زمانی که دولت قوم گرایی جبهه خلق به رهبری ابوالفضل ایلچی بیگ به جای شعار آزادی قره باغ، شعار ساده لوحانه راه قره باغ از تبریز می گذرد را سر می داد، از کمک به جمهوری آذربایجان خودداری نکرد. تهران از سال 1991 کمک های انسان دوستانه خود به جمهوری آذربایجان را آغاز و سپس با کمک های دیگری در حوزه های سیاسی، اقتصادی و ... آن را تکمیل کرد. در٢۶ ژوئن ١٩٩٣ حیدرعلی اف که آن زمان ناگزیر در نخجوان منطقه برون گان جمهوری آذربایجان اقامت گزیده بود با هواپیمای شخصی هاشمی رفسنجانی رئیس جمهوری وقت ایران به باکو آمد. این روز در تاریخ جمهوری آذربایجان به عنوان روز نجات ملی نامگذاری شده و به عنوان عید تعطیل رسمی می باشد.
,
اگرچه امروزه و در برنامه های مربوط به "میلی قورتولوش گونو" (روز نجات ملی) هیچ اشاره ای به کمک های ایران برای روی کارآمدن حیدر علی اف نمی شود، اما کمک های ایران آن روز تنها به این مساله محدود نشده است؛ دولت حیدرعلی اف در همه عرصه ها از کمک های ایران بهره مند شد؛ نخجوان که در محاصره ارمنستان بود با گاز، برق و کالاهای ایرانی از فاجعه انسانی نجات یافت؛ با حمایت های سیاسی و غیرسیاسی ایران جلوی پیشروی ارامنه گرفته و از قتل عام آذری ها در مناطقی نظیر زنگیلان و فضولی و تکرار کشتار خوجالی جلوگیری شد. یکی از هزینه های این حمایت ساقط شدن هواپیمای هرکولس ایران در اسفند ١٣٧٣ بر فراز قره باغ با ٢٣ خدمه بود که ١٧ نفر آن ها زن و بچه بودند. اما تهران که مصمم به حمایت از تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان و مردم مسلمان این کشور بود، پس از آنکه در ١٢ می ١٩٩۴ (٢٢ اردیبهشت ١٣٧٣) آتش بس بین ارمنستان و جمهوری آذربایجان برقرار شد، به کمک های خود به دولت حیدر علی اف ادامه داد. نمایندگی های کمیته امداد و هلال احمر ایران با فعالیت در جمهوری آذربایجان به کمک ده ها هزار مستمند، آواره و خانواده های شهدای قره باغ شتافتند و این کمک ها که مقدار آن ها ده ها میلیون دلار بوده است، تاکنون ادامه دارد. اما راهبردی ترین کمک ایران به جمهوری آذربایجان که در مناسبات دو کشور با هیچ امتیازی قابل معاوضه نیست، اقدام ایران در برقراری ارتباط زمینی بخش اصلی جمهوری آذربایجان با جمهوری خودمختار نخجوان می باشد. ارتباط این دو بخش که از ارمنستان بود به واسطه مناقشه قره باغ ازهم جدا شد. اکنون بیست سال است که روزانه ده ها اتوبوس، خودرو، کامیون و تانکرهای فرسوده سوخت و صدها شهروند آذری از طریق مرز بیله سوار وارد ایران شده و بدون اینکه نیاز به روادید داشته باشند، از خاک ایران به نخجوان می روند. حمایت های ایران از جمهوری آذربایجان با همان شدتی که در دوران حیدر علی اف (٢۰۰٣-١٩٩٣) بود در دوران الهام علی اف (از 2003 تاکنون) نیز ادامه یافته است. در این راستا بارها رئیس جمهور و مقامات عالی رتبه ایران با سفر به باکو، جمهوری آذربایجان را کشور دوست و برادر ایران و پیشرفت و آبادانی این کشور را پیشرفت ایران خواندند.
,
همچنان که در سطور بالا اشاره شد نگاهی به کم و کیف و تاریخچه روابط تهران - باکو به خوبی نشان می دهد که در سال های اخیر نیز هر مقدار که ایران یک طرفه بر جمهوری آذربایجان با احترام برخورد کرده است، متقابلاً رفتارهای ضد ایرانی جمهوری آذربایجان تقویت شده است. اینکه حاکمیت جمهوری آذربایجان به منظور مقابله با ترویج و تحصیل علوم دینی و حوزوی در بین اقشار مختلف مردم به ویژه جوانان، با اتخاذ سیاست های سخت گیرانه و اعمال محدودیت های گسترده برای طلاب علوم دینی به خصوص آن هایی که به ایران سفر می کنند تلاش نموده و عرصه زندگی را بر آنان تنگ می کند و یا اینکه از نظر حاکمیت آذربایجان تحصیل علوم دینی در ایران در درجه اول و در درجات بعدی در کربلا، نجف و سوریه یک نوع ضد ارزش و حتی از مصادیق جاسوسی و خیانت به وطن به شمار می آید، به تنهایی کافیست تا نشان دهد که آنچه در روابط دوجانبه بین ایران و جمهوری آذربایجان حاکم است «احترام یکجانبه» می باشد نه احترام متقابل!
,
آزار و اذیت شیعیان و بازداشت رهبران مذهبی آن ها، ایجاد محدودیت های گسترده جهت انجام فرائض دینی و به موازات اینها برخورد غیرانسانی و ضد حقوق بشری با طلاب و شیعیانی که از سفر به ایران باز می گردند، ممانعت از ورود هرگونه محصولات و کتب فرهنگی به خصوص از ایران، با علم به این که اینگونه رفتارها و رویکردها کاملاً غیردوستانه و منافی با رعایت اصول یک روابط دوستانه بوده و شدیداً مورد اعتراض جمهوری اسلامی ایران می باشد، از جمله مصادیق دیگری است که اصل حاکم بر روابط دوجانبه تهران - باکو نه احترام متقابل که احترام یکجانبه است.
,
حال با وجود چنین فضایی در روابط دوجانبه جمهوری آذربایجان با جمهوری اسلامی ایران که در بالا به آن پرداخته شد، قرار است در روزهای آینده دولت ایران میزبان سفر رئیس جمهوری آذربایجان به تهران باشد؛ سفری که با تدابیر اتخاذ شده و درایت، هوشمندی و صراحت مسئولان ایرانی می تواند آغازی بر پایان مدل «احترام یکجانبه» در روابط تهران - باکو باشد. برای تحقق این موضوع بیش از هر چیز ضروری است تا طرف آذری حسن نیت خود را در عمل و نه در شعار و گفتار نشان دهد.
,
,
,
انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه