به بهانه سفر الهام علی اف به ایران
چالش های عمده روابط تهران - باکو
طی روزهای آینده الهام علی اف رئیس جمهوری آذربایجان به ایران سفر خواهد کرد. آنچه که از دیدارهای دو طرف در سال های گذشته بر می آید، رؤسای جمهور دو کشور در توسعه و ارتقا روابط هم نظرند و 7 دیدار آنان در سالهای اخیر نشاندهنده کیفیت و ماهیت روابط بین دولتها و ملتهای ایران و جمهوری آذربایجان هستند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ طی روزهای آینده الهام علی اف رئیس جمهوری آذربایجان به ایران سفر خواهد کرد. آنچه که از دیدارهای دو طرف در سال های گذشته بر می آید، رؤسای جمهور دو کشور در توسعه و ارتقا روابط هم نظرند و 7 دیدار آنان در سالهای اخیر نشاندهنده کیفیت و ماهیت روابط بین دولتها و ملتهای ایران و جمهوری آذربایجان هستند. برای دیدار دو رئیس جمهور حدود 10 سند همکاری در اجلاس کمیسیون مشترک همکاریهای اقتصادی جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان در باکو، اردبیل و ارومیه آماده شده که به امضا آقایان علیاف و روحانی میرسند. این اسناد در بخشهای مختلفی از جمله نفت و گاز، گردشگری، کشاورزی، صنعت، تسهیل روادید و حمل و نقل به امضا میرسد.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا,سفر الهام علی اف به ایران در حالی صورت می گیرد که جمهوری آذربایجان در سالهای اخیر روابط پیچیدهای با ایران داشته است و در مقاطع مختلف حق همسایگی و حسن همجواری را به جای نیاورده است. از تعطیلی دفاتر فرهنگی ایران در این کشور تا فشارهای غیرعادی بر شیعیان این کشور که اکثریتی 85 درصدی دارند و همپیمانی با رژیم صهیونیستی، تنها مواردی از اختلافات و چالشهای سالهای اخیر ایران و آذربایجان است. همزمان با سفر رئیس جمهوری آذربایجان، ضمن بررسی سابقه تاریخی روابط دو کشور و چالش سالهای اخیر میان تهران-باکو، چالش های موجود در روابط دو طرف مورد تأکید قرار می گیرد.
,فراز و نشیب روابط تهران - باکو
, فراز و نشیب روابط تهران - باکو,روابط جمهوری آذربایجان با جمهوری اسلامی ایران در طول دوران پسا شوروی فراز و نشیب های متعددی را به خود دیده است. به بیان دیگر اگرچه از عمر حیات سیاسی کشوری به نام جمهوری آذربایجان کمتر از 30 سال سپری می شود اما در طی این سال ها این کشور نوپا که از خرابه های اتحاد جماهیر شوروی سر بر آورد، توانسته است روزهای سرد و گرم متعددی را با همسایه جنوبی خود یعنی جمهوری اسلامی ایران تجربه کند.
,
آذربایجان تا حدود 200 سال قبل جزئی از خاک ایران بود، اما طی جنگهای ایران و روسیه، این بخش از خاک ایران جدا شد. تهران و باکو با وجود اینکه در حوزه های مختلف تمدنی، تاریخی، فرهنگی و دینی دارای اشتراکات قابل توجه می باشند، اما این اشتراکات هرگز نتوانسته است بر اختلاف نظرها و افتراق دیدگاه هایی که دو کشور در عرصه های مهم سیاسی و دینی داشته اند سایه بیفکند، به گونه ای که در طول سال های اخیر تهران به عنوان یک کشور دوست و مجاور، سیاست ها و رویکردهای دولت الهام علی اف در زمینه ایجاد محدودیت های گسترده برای رهبران مذهبی و شیعیان از جمله بازداشت اسلام گرایان و صدور احکام سنگین برای آنان و همچنین محدود کردن فعالیت های دینی مراکز دینی و اسلامی از جمله مساجد، حسینیه ها و ... آنهم در کشوری که 99 درصد آن مسلمان و 85 درصد شیعه هستند را مورد انتقاد قرار داده و به صورت رسمی و تلویحی در باره عواقب رفتارهای ضد دینی با دولت باکو هشدار داده است. البته باید توجه داشت تنش بین ایران و جمهوری آذربایجان وجود ندارد. بلکه آنچه مشهود است برخی اختلاف نظرهای شدید هست که
نمی توان آنها را تنش نامید.
,
شایان ذکر است 85 درصد از جمعیت مسلمان آذربایجان شیعه و 15 درصد ما بقی از اهل تسنن؛ و اکثریت شیعه از شیعیان دوازده امامی هستند. شیعیان در پایتخت «باکو» و در شهر لنکران و روستاهای اطراف آن ها متمرکز هستند و اهل تسنن در شمال کشور زندگی می کنند. مهاجرانی مسیحی نیز مقیم باکو هستند و حکومت به آن ها اجازه داده آزادانه مراسم عبادی خود را برگزار کنند. اسلام به دست اعراب و در قرن هفتم میلادی وارد این کشور شد. همچنین در آذربایجان یک گروه کوچک یهودی نیز زندگی میکنند و در سه معبد که یکی از آنها در باکو قرار دارد به انجام مناسک دینی خود میپردازند. آذربایجان یک حکومت لائیک و سکولار دارد که غالبا از ترس گسترش اسلامگرایی و تبدیل ماهیت حکومت سکولار آن به یک حکومت با اکثریت شیعه، اجازه فعالیتهای جمعی سیاسی- مذهبی را به مسلمانان این کشور نمیدهد.
,عناصر مخرب در روابط تهران - باکو
, عناصر مخرب در روابط تهران - باکو,روابط جمهوری آذربایجان با جمهوری اسلامی ایران همچنان که اشاره شد در طول 25 سال گذشته با فرازو نشیب های فراوانی همراه بوده است. جمهوری آذربایجان به واسطه مجاورت زمینی با چهار استان ایران و همچنین ظرفیت تعامل دریایی مستقیم با استان های گیلان و مازندران، به عنوان یکی از همسایگان مهم و استراتژیک ایران محسوب می شود. از جانب دیگر و به رغم ماهیت سکولار حکومت این کشور، قرابت فرهنگی و دینی ایران با ساکنان این همسایه شمالی که به واسطه اکثریت جمعیت مسلمان و شیعه آن میسر شده است، قابل اغماض نیست. علاوه بر این و با توجه به سایر مشابهت هایی که وجود دارد، پویایی مرزهای ایران و جمهوری آذربایجان موجب شده است تا این مرز با کمترین مشکلات امنیتی همراه باشد.
,با وجود همه اینها و برخورداری دو طرف از ظرفیت های بالقوه ای که می تواند روابط دو کشور ایران و آذربایجان را در مسیر توسعه همکاری های دوجانبه تقویت کند، لیکن نمی توان از عناصر و عوامل مخرب مهمی که به ویژه در سال های اخیر منجر به ایجاد بدبینی در روابط خارجی ایران و آذربایجان شده و بر آن سایه افکنده است چشم پوشی کرد؛ عوامل و عناصری که ظهور و بروز آن ها بیش از هر چیز متوجه دولت باکو بوده و حذف و پاکسازی این عناصر نیز که مطمئناً روابط دو کشور را به یک سطح ایده آل و مطلوب که زیبنده دو کشور بزرگ شیعه نشین در جهان باشد برساند، در وهله نخست بر عهده دولت باکو است.
,عوامل مخرب در توسعه روابط خارجی ایران و جمهوری آذربایجان که می تواند به تدریج به ظهور چالش در روابط تهران - باکو منتهی شود را به ترتیب اولویت و اهمیت به شرح ذیل می توان مورد بررسی قرار داد:
,نخست؛ نقش رسانه های صهیونیستی
, نخست؛ نقش رسانه های صهیونیستی,رژیم صهیونیستی یکی از عناصر مؤثر در تخریب روابط تهران - باکو می باشد. در طی سال های اخیر این رژیم مناسبات خود را با جمهوری آذربایجان گسترش داده و در عین حال نیز تمایل زیادی دارد که این رابطه را بزرگ نمایی کند. در واقع تل آیو تلاش می کند از طریق گسترش روابط با باکو این تصور را به وجود بیاورد که همان طور که حزب الله به عنوان یک گروه وابسته به ایران در مجاورت جغرافیای اسرائیل حضور دارد، در مقابل اسرائیل هم از طریق توسعه روابط خارجی با جمهوری آذربایجان در تلاش برای حضور در نزدیکی مرزهای ایران می باشد. به بیان دیگر اسرائیل سعی دارد با دیپلماسی رسانه ای، روابط خود با جمهوری آذربایجان را بزرگ تر از آن چه که هست نشان دهد. چنان که در مقطعی که رابطه ایران با جمهوری آذربایجان سرد بود، اسرائیل در آنجا بسیار فعال شده و تلاش داشت تا بر دامنه سوءتفاهمات بیفزاید. حال توقع و انتظار معقولی که از دولت باکو وجود دارد این است که با اعلام مواضع صریح و روشن در این خصوص و موضع گیری در قبال نفرت پراکنی و عملیات روانی رسانه های صهونیستی بر علیه ایران از سوء تفاهم هایی که به وجود آمده و ممکن است در آینده نیز به وجود آید بکاهد.
,دوم؛ شیعه ستیزی
, دوم؛ شیعه ستیزی,با توجه به آنچه که در قانون اساسی جمهوری آذربایجان آمده است، دولت جمهوری آذربایجان یک دولت لائیک یا غیر دینی است به این معنی که دین در تصمیمگیریهای حاکمیت نقشی ندارد. اما جدایی دین از سیاست در حاکمیت و جامعه آذربایجان هرگز نمی تواند توجیهی بر ایجاد محدودیت های گسترده، آزار و اذیت و بازداشت رهبران شیعی و گسترش فعالیت های شیعه ستیزانه که اکثریت قریب به 90 درصدی مسلمانان این کشور را تشکیل می دهند، باشد. تخریب یا تعطیلی مساجد و ممانعت از فعالیت مؤمنین در مساجد، تعطیل کردن مدارس علوم دینی، حذف درس معارف دینی، تلاش برای ممانعت از برگزاری مراسمات دینی و سایر مناسبت های تقویمی، اعمال محدودیت های سخت برای طلاب علوم دینی، ایجاد جو پلیسی و ارعاب و تهدید متدینین، ممانعت از ورود هرگونه کتب و محصولات دینی و فرهنگی، دایر کردن مراکز علنی فحشاء به ویژه در مناطق مرزی با ایران، ترویج فرقه گرایی و خرافه گرایی و مواردی از این دست مهمترین اقدامات ضد دینی، ضد اسلامی و ضد شیعی دولت باکو می باشد که در سال اخیر افزایش یافته و همواره نیز مورد اعتراض جمهوری اسلامی ایران بوده است. به ویژه اینکه از زمان اعلام سال 2016 به عنوان سال چندفرهنگ گرایی در جمهوری آذربایجان،آزار و اذیت شیعیان افزایش یافته است و به موازات آن ها ده ها مؤسسه صهیونیستی آزادانه در جمهوری آذربایجان جولان می دهند و پس از فلسیطن اشغالی جمهوری آذربایجان را مأمن صهیونیست ها می دانند. این در حالی است که در هفته های گذشته نیز و در ادامه سرکوب فعالان شیعی در جمهوری آذربایجان، دادگاه جرایم سنگین باکو، 15 تن از فعالان مذهبی شیعه جمهوری آذربایجان را به حبسهای طولانی مدت محکوم کرد. اقدامات ضد شیعی دولت باکو در حالی صورت می گیرد که جمهوری اسلامی ایران همواره به دیده اعتراض به این قبیل سیاست های دولت باکو نگریسته و در مقاطع مختلف نیز اعتراض خود را نسبت به رویکردهای شیعه ستیزانه جمهوری آذربایجان که به عنوان دومین کشور شیعه در جهان، بایستی یکی از بهترین دوستان جمهوری اسلامی ایران باشد، اعلام و ابراز داشته است.
,سوم؛ مناقشه قره باغ
, سوم؛ مناقشه قره باغ,منازعه قرهباغ و جنگ آذربایجان و ارمنستان یکی از نقاط تاریخی مورد اختلاف است، جایی که ارتش آذربایجان از قوای ارامنه شکست میخورد و بخشی از خاک این کشور به دست ارامنه فتح میشود و از آن زمان دو طرف در شرایط جنگی با یکدیگر به سر میبرند. از این رو، دولت آذربایجان همواره به همکاریهای نزدیک ایران و ارمنستان نگاهی بد بینانه داشته است و ایران را به همکاری با دشمن این کشور متهم میکند. هرچند، این بدگمانی آذربایجان به ایران، ریشهای فراتر از منازعه با ارمنستان داشته و ریشههای فرهنگی دارد. در این راستا و در آستانه سفر رئیس جمهور آذربایجان به ایران، از دولت باکو انتظار می رود که با تصحیح نگاه خود به مناسبات ایران و ارمنستان، از بروز سوء تفاهم ها در این باره جداً پرهیز نموده و از بدبینی به مناسبات مسالمت آمیز و همکاری های نزدیکی که بین ایران و ارمنستان وجود دارد خودداری نماید.
,چهارم؛ فعالیت های ناسیونالیستی
, چهارم؛ فعالیت های ناسیونالیستی,گروههایی از باند ناسیونالیستهای باکو که عمدتاً طرفدار تفکرات ایلچی بیگ هستند، کنگرههای تحریکآمیز و ضدایرانی را تشکیل داده و با طرح ادعاهای ارضی به ویژه در استان های ترک نشین، در مقاطع مختلف زمانی موجبات تیرگی روابط تهران - باکو بوده اند. چه اینکه در طرف مقابل هم مخالفان جمهوری آذربایجان تا کنون با تدبیر مقامات ایرانی اجازه حضور و اقدامات تحریکآمیز در کشور را نیافتهاند. باید توجه داشت فعالیت گروه های ناسیونالیست پان ترک در جمهوری آذربایجان که همچنان نیز استمرار دارد، همواره یکی از عناصر مخربی بوده است که در مقاطع مختلف زمانی منجر به بروز سوء تفاهم های در روابط تهران - باکو شده است. حال در آستانه سفر الهام علی اف به ایران، یکی از انتظارات مهم این است که دولت باکو با اتخاذ مواضع صریح در قبال فعالیت این قبیل گروه ها که از پشینه ای مشکوک و دیرینه در روابط تهران - باکو برخوردار هستند، ضمن جلوگیری از اقدامات ضد ایرانی در خاک آذربایجان، از بی احترامی به تمامیت ارضی ایران نیز ممانعت نموده و از بروز مشکلاتی که می تواند روابط دو طرف را تحت الشعاع قرار دهد جلوگیری نماید.
,جمع بندی
, جمع بندی,روابط جمهوری اسلامی ایران و جمهوری آذربایجان در صورتی که منجر به تأمین منافع طرفین شود، دیپلماسی برد - برد است؛ چرا که در این نوع تعامل هر دو کشور برنده شده و منافع خود را تأمین کرده اند. بین تهران و باکو نیز اراده لازم برای توسعه روابط و تأمین منافع متقابل وجود دارد و همین امر می تواند به تحکیم پایداری و ثبات در مناسبات فیمابین منجر شود. ایران و جمهوری آذربایجان امروز در منطقه با تهدیدات و فرصت های مشترک مواجه هستند. مباحثی همچون رژیم حقوق دریای خزر، تامین و امنیت انرژی، حمل و نقل، مبارزه با مواد مخدر، تروریسم و افراط گرایی و حتی موضوعات مهم بین المللی مثل تحولات خاورمیانه، در زمره مسائلی هستند که طرفین می توانند برای تأمین منافع متقابل در مورد آن ها بحث و همکاری کنند. استفاده از فرصت ها و مقابله مشترک با تهدیدات با توجه به اراده سیاسی دو کشور، می تواند روابط ایران و جمهوری آذربایجان را به نوعی از روابط راهبردی ارتقا داده و منافع درازمدت دو ملت را تأمین نموده و نمادی از یک روابط موفق باشد. در حوزه اقتصادی نیز همین نوع تعامل منافع طرفین را تأمین می کند. به هر حال وجود ظرفیت های موجود در دو کشور ضرورت اتخاذ تدابیر لازم برای شناخت موانع و چگونگی توسعه مناسبات را مضاعف می سازد.
,,
انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه