کارکردهای پنهان نماز در سیاست
نماز قطره ناچیز وجود انسان را به دریای عظمت الهی متصل میکند که علاوه بر دارا بودن آثار اجتماعی، دارای کارکردهای پنهانی در امر سیاست است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از نارخبر، نماز و توجه به آن تربیت آفرین است و قطره ناچیز وجود انسان را به دریای عظمت الهی متصل میکند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, به نقل از , نارخبر, نارخبر, ، نماز و توجه به آن تربیت آفرین است و قطره ناچیز وجود انسان را به دریای عظمت الهی متصل میکند.,مطالعات و تحقیقات نشان می دهد تا زمانی که اعضای جامعه پای بند به اعتقادات مذهبی خود باشند، خود و فرزندانشان به فساد و بزهکاری روی نمی آورند. در پژوهشی که توسط مرکز ملی تحقیقات اجتماعی کشور مصر در سال 1959 صورت گرفته است، 72 درصد نوجوانان بزهکار، که به دلیل سرقت و دزدی بازداشت یا سابقه کیفری داشتند نسبت به نماز بیاعتنا بودند و 53 درصد آنان در ماه رمضان روزه نمی گرفتند. به هر حال، این اندیشه که کاهش ایمان مذهبی یکی از علل عمده افزایش نرخ جرم در جوامع پیشرفته و غربی است، نظری عمومی است. تحقیقات صورت گرفته در کشور نیز مؤید همین نظریه است. بنابراین، افزایش انحرافات اجتماعی می تواند ناشی از عدم پایبندی خانوادهها به آموزه های دینی باشد.
,نماز علاوه بر دارا بودن آثار اجتماعی، دارای کارکردهای پنهانی در امر سیاست است.
,کارکردهای پنهان نماز در سیاست
, کارکردهای پنهان نماز در سیاست, کارکردهای پنهان نماز در سیاست, کارکردهای پنهان نماز در سیاست,وحدت و همدلی
, وحدت و همدلی, وحدت و همدلی,وحدت و انسجام یکی از کارکردهای پنهان نماز در امر سیاست است. این اثر وقتی تحقق عینی مییابد که نمازگزاران نماز را به صورت آیینی و به اشتراک هم انجام دهند. هر چند آنان این عمل را با قصد قربت انجام میدهند، اما به تبع، انسجام و وحدت میان مسلمین نیز تحقق مییابد. نمازهای جماعت، در محلات، ادارات، سازمانها، نماز جمعه، نماز آیات، نماز استسقاء از جمله اعمال عبادی فردی ـ جمعی هستند که چنانچه با شرایط اولیه (قصد قربت و عبادت) صورت گیرد، انسجام و وحدت اجتماعی، یکدلی یا همدلی و تعاون از کارکردهای پنهان آن است.
,وجه انسجامبخشی نماز نیز به این است که در نماز همه با یک شعار، به یک قبله، در یک صف بدون توجه به رنگ، نژاد، زبان و بدون تبعیض به طبقه را به درگاه حضرت حق ایستاده و در مقابل عظمت او با همدلی و خشوع و خضوع تمام قدرتهای دنیوی را نادیده میانگارند و فقط به خدا مینگرند.
,در معانی الاخبار حدیثی از امام صادق(ع) روایت شده است که در آن ابن سنان نقل کرده است: ما خدمت امام صادق(ع) نشسته بودیم، شخصی از جمع گفت: یابن رسول الله! من از اینکه منافق باشم خوف دارم، حضرت در پاسخ فرمودند: مگر چنین نیست که وقتی روز یا شب در منزل تنها به سر میبری نماز میگذاری؟ مرد گفت: آری! حضرت ادامه دادند: برای چه نماز میخوانی؟ مرد گفت: برای خدای تبارک و تعالی، حضرت نهایتاً فرمودند: چگونه میشود منافق باشی در حالی که برای خدای عزوجل نماز میخوانی!
,این حدیث گویا این امر است که نماز ذاتاً با نفاق ناسازگار و با وحدت و همدلی سازگار است؛ بنابراین، داستان روایت یک قضیه شخصی و منحصر به فرد پرسش کننده نیست؛ بلکه حضرت در حقیقت حکمی کلی را بیان می کنند که هر کسی که نماز میخواند در جهت نفاق گام بر نمیدارد و در راستای وحدت و همدلی تلاش میکند. برجستهترین نماد همبستگی نماز جماعت است، اگر همه مسلمانان نمازهای یومیه خویش را در مساجد و محل کار و کسب خویش اقامه کنند، نمادی از همبستگی در جهان اسلام به وقوع خواهد پیوست، به گونهای که سبب وحشت دشمنان را فراهم خواهد کرد.
,,
تعمیق بصیرت سیاسی
, تعمیق بصیرت سیاسی , تعمیق بصیرت سیاسی , تعمیق بصیرت سیاسی,بصیرت به معنای درک صحیح از دین و شرایط زمانی و مکانی است. امام علی(ع) در باب ضرورت بصیرت سیاسی میان مسلمین فرموده اند: نابینایی از بیبصیرتی بهتر است.
,امام صادق(ع) فرموده اند: کسی که بدون بینش و آگاهی به عملی دست بزند، مانند کسی است که در بیابانی هموار با دیدن سرابی به جستجوی آب رود، در این وضیعت هر چه سریعتر عمل کند، زودتر از مقصد دور خواهدشد.
,نماز جمعه، اعیاد و نماز جماعت این کار ویژه مهم را به دنبال خواهد آورد که بر اثر خطبههای نماز جمعه و عید و حواشی این تجمع بینش افراد تقویت میشود، حضور مسلمانان در نمازهای جماعت و جمعه به شرط حضور امام جمعه و جماعت آگاه به مسائل روز باعث میشود که از راه تشریح شرایط روز و مسائل و مشکلات مسلمانان و موشکافی مسائل بینالمللی بصیرت سیاسی نمازگزاران ارتقا یابد.
,نقش دیگر نماز در تعمیق بصیرت سیاسی اجتماعی این است که مؤلفههای اثرگذار در بینش سیاسی و اجتماعی را سامان میبخشد، بصیرت سیاسی و اجتماعی بیش از هر چیزی بر مؤلفههای همچون بیداری، وقت شناسی، دشمنشناسی و موقعیتشناسی استوار است که نماز در هر کدام نقش بیبدیل دارد.نماز سبب از بین رفتن غفلت میشود و به بیداری، آگاهی و معرفت انسان به خداوند، محیط پیرامون، اوضاع سیاسی و اجتماعی منجر میشود.
,,
نماز و غفلت زدایی
, نماز و غفلت زدایی, نماز و غفلت زدایی, نماز و غفلت زدایی,یکی از پیامدها و فواید نماز بیداری و غفلتزدایی است. در نگرش دینی غفلت بدترین وضعیتی است که ممکن است افراد به لحاظ ارزشی و رفتاری در حوزههای فردی و اجتماعی دچار شوند، غفلت بار معنایی وسیعی دارد و به هرگونه بیخبری از خداوند، شرایط زمان، مکان، اوضاع و احوال سیاسی، اجتماعی و فرهنگی اطلاق میشود، اهمیت غافل نبودن از نظر اسلام به اندازهای است که خداوند متعال در شب معراج این مهم را به پیامبر(ص) گوشزد میکند و تأکید میکند: ای احمد هیچ گاه به وادی غفلت کشیده نشو، کسی که در وادی غفلت از خداوند سیر کند، خداوند به او توجه نمیکند که در کدام مهلکه به نابودی کشیده میشود.
,در ادبیات قرآنی انسانهای غافل معیشتشان حیوانی و بلکه نازلتر از آن قرار دارد، در آیه 179 سوره مبارکه اعراف تصریح شده است که به یقین، گروه بسیارى از جن و انس را براى دوزخ آفریدیم، آنها دلهایى (عقلها) دارند که با آن (اندیشه نمىکنند) و نمىفهمند و چشمانى که با آن نمىبینند و گوشهایى که با آن نمىشنوند آنها همچون چهارپایان هستند بلکه گمراهتر! اینان همان غافلانند(چرا که با داشتن همه گونه امکانات هدایت، باز هم گمراهند).
,طبق این آیه شریفه مرز زندگی انسانی و حیوانی غفلت و بیداری است، تعبیر چهارپایان در این آیه تعبیر کنایی بسیار معناداری است، از توصیف انسانهای غافل به چهارپایان این برداشت به دست میآید که انسانهای غافل، چشم و دل و گوش بسته، همیشه دستاویز مطامع دیگران هستند، افراد غافل بدون تأمل و تدبّر در خدمت دیگران قرار میگیرند.
,برای یک زندگی انسانی که هم استقلال در آن وجود داشته باشد و هم بینایی، غفلتزدایی و بیداری ضرورت انکارناپذیر خواهد داشت. امام باقر(ع) در بیانی اشاره میکنند که نمازگزاران همیشه از دام غفلت رهایی مییابند. ایشان راجع به بیداری و بیغفلتی نمازگزاران چنین میفرمایند: أَیُّمَا مُؤْمِنٍ حَافَظَ عَلَى الصَّلَوَاتِ الْمَفْرُوضَةِ فَصَلَّاهَا لِوَقْتِهَا فَلَیْسَ هَذَا مِنَ الْغَافِلِین
,هر مؤمنی که حافظ نمازهای واجب باشد و آن را به موقع انجام دهند، چنین فردی دیگر در زمره غافلین نخواهد بود.
,علاوه بر تأثیرشناختی و معرفتی که معارف نماز بر نمازگزار دارد؛ اجتماعات عبادی و نمازی نیز عهدهدار این مهم در جامعه هستند. بنابراین یکی از خصوصیات نماز این است که سبب از بین رفتن غفلت میشود و به بیداری، آگاهی و معرفت انسان به خداوند، محیط پیرامون، اوضاع سیاسی و اجتماعی منجر میشود، غفلتزدایی نماز میتواند تحت تأثیر مستقیم نماز باشد؛ زیرا در نماز اذکار توحیدی و استحکام بخش بیداری و بصیرت وجود دارد، مثلاً اذکار الله اکبر، ایاک نعبد و ایاک نستعین و ...
,روحیه الهی و استقلالطلبی را در فرد موجب خواهد شد؛ ممکن است غفلتزدایی بر اثر مراوداتی که در نماز با مؤمنان و پیشنماز صورت میگیرد، تحقق پذیرد، شاید یکی از حکمتهای انجام نماز در وقت اصلی نماز، نشانگر این باشد که معمولاً در وقت اصلی نماز، نمازها با جماعت و در مسجد برگزار میشود و با بصیرت بخشی امام جماعت شایسته، غفلت مؤمنان زدوده میشود، افزون آنکه میتوان گفت عدم غفلت از خدا مستلزم توجه به شیاطین از جن و انس و نیفتادن در دام آنهاست و قطعاً شیّادان سیاسی از جنود ابلیس هستند و در زمره شیاطین قرار دارند.
,,
نماز و شناخت موقعیت
, نماز و شناخت موقعیت , نماز و شناخت موقعیت , نماز و شناخت موقعیت,جامعهای که افراد آن شناخت صحیحی از زمان و موقیتشان داشته و به تعبیر روایت امام صادق(ع)، زمان شناس باشد؛ تحت تأثیر پیچیدگی و آشفتگی شرایط روز قرار نمیگیرد، درک موقعیتهای سیاسی، اجتماعی و شرایط روز برای نسل نوجوان و جوان که از یک طرف به آرمانگرایی سیاسی تمایل دارند و از سوی دیگر با پیچیدگیهای سیاسی آشنا نیستند حیاتی به نظر میرسد.
,درک درست از موقعیت سبب میشود که نسل نو در دام سوء استفاده گروهها و احزاب سیاسی قرار نگیرند، نماز در شناخت دهی و در نتیجه بصیرتافزایی نقش برجسته ای دارد. علاوه بر تأثیر شناختی و معرفتی که معارف نماز بر نمازگزار دارد؛ اجتماعات عبادی و نمازی نیز عهده دار این مهم در جامعه هستند.
,به خصوص اینکه در شرایط نماز جمعه آمده است که خطبه دوم را امام جمعه بایستی به بیان مسائل سیاسی و اجتماعی و بصیرتافزایی در این حوزه، اختصاص دهد. علاوه بر نماز جمعه، اجتماعات عبادی نیز بستری مناسب برای مطرح شدن مسائل سیاسی و اجتماعی است، شاهد این تأثیر، اینکه در انقلاب اسلامی ایران بسیاری از حرکتها، از مساجد و اجتماعات نمازجماعت شکل گرفته است، امروز نیز در بسیاری از کشورهای اسلامی عمده تجمعها و راهپیماییها قبل یا بعد نمازهای جمعه شکل میگیرد. نمونه بارز آن راهپیماییهای روز قدس است که در کشورهای اسلامی بعد از آخرین نماز جمعه ماه مبارک رمضان هر سال برگزار می شود.
,مولفه دیگری از بینش سیاسی که ممکن است از راه نماز حاصل شود، شناخت دشمن است، از نظر پیامبر گرامی اسلام، شناخت دشمن و مبارزه با او نشانه خرد و عقلانیت افراد است. آن حضرت نسبت به ضرورت شناخت دشمن میفرمایند: بدانید که خردمندترین مردمان کسی است که پروردگار خود را بشناسد و از او فرمان ببرد و دشمن خود را بشناسد و از او نافرمانى کند چنان که در این روایت شریفه تصریح شده است شناخت دشمن و سرپیچی از خواستههای او نشانه خرد افراد است.
,هر چه انسان به شناخت بهتر دشمن نائل آید، گامهای استوار عاقلانهتری برخواهد داشت، امیرمؤمنان(ع) نیز نسبت به اهمیت شناخت دشمن و هشدار نسبت به دست کمگرفتن دشمن فرموده اند: دشمن حتی اگر یک نفر هم باشد، زیاد است.
,,
نماز و شناخت دشمن
, نماز و شناخت دشمن, نماز و شناخت دشمن,نماز، به خصوص نماز جمعه نقش ارزشمندی در معرفی دشمنان اسلام و خنثی نمودن توطئهها و برنامههای آنان دارد، بهترین دلیل برای نقش نماز جمعه در رویاروی با دشمنان اسلام و ارزشهای اسلامی جهتگیری خصمانه دشمنان اسلام در برابر آیین عبادی ـ سیاسی نماز جمعه است، مقام معظم رهبری در این خصوص توضیح بسیار ارزشمندی دارند، ایشان در خصوص دشمنی دشمنان با نمازجمعه میفرمایند: دشمنان با نماز جمعه هم مبارزه کردند؛... از اولی که نماز جمعه به وجود آمد و این نماز جمعه، مردم را در مسائل گوناگون، در همه شهرستانهای کشور و به خصوص در تهران متحد کرد و دیدند که تا یک مسأله ای در کشور به وجود بیاید همه منتظر جمعهاند که ببیند درباره این مسأله در منبر نماز جمعه چه موضعگیری میشود و بعد آن موضعگیری وارد فضای عمومی کشور میشود، شروع کردند به مبارزه کردن... امروز هم همچنان ادامه دارد.
,اگر کسی گمان کند که نماز جمعه به عنوان یک کانون اجتماع، اجتماع در فکر، اجتماع در مشی سیاسی، اجتماع در اهواء، در عواطف و محبتها و اجتماع در حرکتهای عمومی از نظر دشمنان این نظام مغفول عنه است، اشتباه کرده است، بدین ترتیب می توان گفت نماز جمعه، نقش بیبدیل در سازماندهی گردهماییهای سیاسی و تعمیق شعور سیاسی مردم و شناساندن دشمنان و مبارزه علیه اهداف آنها دارد.
,,
نماز و شناخت حق
, نماز و شناخت حق, نماز و شناخت حق,با این وجود مهمترین عنصر در بصیرت و بینش افراد جامعه شناخت حق و باطل یا صلاح و فساد است، افراد بصیر کسانی هستند که در شناخت حق، باطل، صلاح و فساد توانمند هستند و میتوانند افراد، موضعگیریها و رخدادهای پیرامون را ارزیابی کنند.
,امام رضا(ع) در حدیثی ضرورت خطبههای جمعه را یادآور میشود و اشاره میکند که فلسفه وجودی خطبههای نماز جمعه بیان صلاح و فساد و حقایق است. آن حضرت در پاسخ به این سؤال که چرا برای نماز جمعه خطبه قرار داده شده است؟ و چرا دو خطبهها است؟ میفرمایند: خطبه های نماز جمعه برای آن تشریع شده است که چون روز جمعه روز حضورعمومی است، بنابراین، خطبه برای امام وسیلهای برای موعظه و تشویق به فرمانبری و هشدار از نافرمانی خدا است و آگاهی بخشی بر آنچه که مصلحت دین و دنیای مردم است؛ اطلاعرسانی از آنچه در اطراف آنها اتفاق افتاده است و از نگرانی-هایی که می تواند برای آنان سودمند یا زیان بخش باشد.
,دو خطبه ای بودن نیز به این جهت است که یکی برای سپاسگزاری به درگاه خداوند باشد و دیگری برای بیان نیازمندیها و عذرها و تذکر به بیم و امیدها و آموزش ضروری و اوامر الهی و مصالح و مفاسد.
,,
ایجاد اقتدار و تحول در معادلات سیاسی
, ایجاد اقتدار و تحول در معادلات سیاسی, ایجاد اقتدار و تحول در معادلات سیاسی,نماز تنها یک رفتار عبادی یا یک آیین مذهبی نیست، بلکه در ضمن جنبههای عبادی معنوی برآمد سیاسی نیز دارد، نماز عید و جمعه به علت خطبهها و مسائلی که طرح میشود، بیشتر جنبه سیاسی پیدا میکند.
,یکی از آثار سیاسی نماز ایجاد اقتدار جامعه اسلامی است. همانگونه که مقام معظم رهبری فرموده اند: نماز جمعه نماز اجتماع است، نماز روشنگری و آگاهسازی آحاد مردم است، نماز اخبار از آفاق عالم به مؤمنین و آحاد مردم است.
,(بایستی) هم به جنبه معنوی، تربیت و تهذیب نفوس و آدمسازی و گسترش روحیه تقوی در جامعه توجه شود و هم به جنبه سیاسی. نماز عید و نمازهای جماعت یومیه نیز مانند نماز جمعه بازتاب سیاسی دارد و در اقتدار جامعه اسلامی و حکومت اسلامی تأثیر میگذارد.
,نماز جماعت و جمعه سبب شکلگیری انجمنهای اجتماعی و سیاسی شود و گروهی را به وجود آورد که در عرصههای سیاسی فعالیت وسیع داشته باشند. طبعاً، گروههای سیاسی مسجدمحور در معادلات سیاسی و بینالمللی اثرگذار خواهند بود.
,در تاریخ اسلام شواهدی وجود دارد که تأثیر نماز جماعت در معادلات سیاسی را تأیید کند. بارزترین نمونه آن اولین نماز جماعت با شکوه مسلمانان بعد از فتح مکه در مسجدالحرام است. به نقل تاریخ هیمنه مسلمانان در نماز جماعت ابوسفیان و همراهانش را به تمکین وا داشت، ابوسفیان هنگامی که دید، پیامبر(ص) در جلو ایستاده و مسلمین پشت سر او به نماز ایستادهاند و با تکبیر او همه تکبیر میگویند و با رکوع و سجودش، همه با او هماهنگ عمل میکنند، مجذوب آن همه عظمت وشکوه شد.
,ابوسفیان که میدید مسلمانان در تبعیت و پیروی از پیامبر اسلام(ص) از یکدیگر پیشی میگیرند و دستوراتش را با جان و دل انجام میدهند، نمیتوانست آن همه ابهت و احترام را نادیده بگیرد، بنابراین همین امر باعث شد که ابوسفیان راهی جز تسلیم و همرنگی با مسلمانان نبیند.
,برگرفته از مقاله «آسیب های اجتماعی و سیاسی در ترک نماز» محقق: مریم هاشمی
,,
انتهای پیام/صا
]
ارسال دیدگاه