آشنایی با هنر دوخت پرچم؛
پرچم شناسنامه هیئت است
پرچم با بینده آن ارتباط روحی برقرار می کند و آرامش خاصی به فرد منتقل می کند[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از مادحین: حمید رضاامینی متولد سال ۱۳۵۹ در محله میدان امام علی(ع) و فعال در زمینه های فرهنگی و مذهبی است. وی از دوران نوجوانی بسیار علاقمند به کار پرچم دوزی و مداحی بوده است. امینی هنر های بسیار زیادی را در پرچم دوزی و خلق آثار هنری بر روی پارچه به یادگار گذاشته است. برای کسب اطلاع از هنر پرچم دوزی و قدمت این اثر ماندگار در بین جامعه تصمیم گرفتیم گفتگویی را با این هنرمند عرصه فرهنگ و مذهب به شرح ذیر داشته باشیم:
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, مادحین,
,
, , 
, , 
, , 
, , 
, , 
, , 
, , 
, , 
, , 
, , علاقه شمات به مداحی وهنر پرچم دوزی از چه زمانی شروع شد و در محضر چه اساتیدی این هنر را فرا گرفته اید؟
,علاقه من به هنر پرچم دوزی و مداحی از زمان نوجوانی شروع شد. وقتی که برای مراسم های مذهبی در هیئتها شرکت می کردم و اساتید بسیار زیادی را در زمینه مداحی می دیدم احساس کردم که می توانم وارد عرصه مداحی بشوم. لذا در همان دوران نوجوانی برای یاد گرفتن این هنر به کلاس درس استاد توانمند مرحوم غلامرضا غزالی رفتم. مرحوم غلامرضا غزالی از مداحان و اساتید برجسته هنر پرچم دوزی در استان اصفهان بودند. بطوری که در تمام هیات های استان اصفهان و یا دیگر استان های کشور چنانچه پرچم استفاده شده باشد حداقل یکی از آن پرچم ها اثر استاد غزالی است. با توجه به علاقه بسیار زیادی که به مداحی داشتم تصمیم گرفتم در کنار ایشان آموزش مداحی در مدح و منقبت اهلبیت(ع) را یاد بگیرم. آموزش و یادگیری مداحی من در مکتب استاد غزالی حدود ۴ سال زمان برد و در این مدت در کنار اموختن هنر مداحی، نیم گاهی به هنر پرچم دوزی استاد غزالی داشتم. هم نشینی و همراهی در محضر استاد بزرگ هنر پرچم دوزی باعث شد تا با هنر پرچم دوزی آشنا شده و علاقمند به این هنر با ارزش و ماندگار در دوران زندگی بشوم. بنابراین مقدمه شروع فعالیت رسمی من در فراگیری هنر پرچم دوزی و همچنین در آموختن آداب و فنون مداحی از سال ۱۳۷۲ و به مدت ۱۰سال صورت گرفت. در این مدت معاشرت با استاد غزالی و تاثیر پذیری از اخلاق نیکو و رفتار شایسته ایشان، باعث شد که هنر پرچم دوزی را خیلی زود یاد بگیرم و روز به روز علاقه من به این هنر ماندگار بیشتر شود. بطوری که تمام فنون این هنر را به لطف خدا و مدیریت ستاد غزالی بطور کامل یاد گرفتم.
,از چه زمانی تصمیم گرفتید بطور مسقل اقدام به ایجاد کارگاه کنید؟
,در سال ۱۳۸۳ با توجه به مهارت و تخصصی که در محضر استاد غزالی بدست آورده بودم به لطف خدا بطور مستقل کارگاه دوخت پرچم را راه اندازی کردم.
,چند نفر در کارگاه مشغول به فعالیت هستند؟
,در کارگاه پرچم دوزی ۶ نفر اعم از خیاط، خطاط، مشغول فعالیت در قسمتهای مختلف مراحل دوخت پرچم هستند. در کار هنر عشق وجود دارد، مخصوصا اگر این کار هنری دراتباط با آئین و مذهب باشد.
,بیشتر همکاران شما در چه شهرهایی مشغول به فعالیت هستند؟
,بیشتر همکاران ما در هنر پرچم دوزی از مردم با اخلاص و هنر دوست مشهد مقدس هستند. ممکن است برای شما جالب باشد که چرا بیشترین دوزنده ها و هنرمندان پرچم دوزی در مشهد حضور دارند. برای درک این موضوع خوب است مروری به گذشته و قدمت این هنر در کشور داشته باشیم. به این دلیل که اگر بخواهیم این حضور بسیار زیاد همکاران ما ذر مشهد و کثرت آنها در یک نقطه از کشور را بررسی کنیم باید از زمان ورود این هنر به کشور ریشه یابی و جستجو کنیم.
,در خصوص این هنر و موقعیت مکانی و زمانی شکل گیری آن در کشور توضیحاتی را برای مخاطبان بفرمائید؟
,هنر پرچم دوزی و در اصل دوخت پرچم به شکل و طرح هایی که در ابتدا بوجود آمده با آنچه که امروز ما در مکان های مختلف می بینیم متفاوت است. سابقه این هنر به حدود ۱۰۰ سال گذشته بر می گردد. آنچه که از اطلاعات بدست آمده در خصوص قدمت و ظهور این اثر ماندگار در اختیار من قرار داده شده بدین شرح است که در ابتدای بوجود آمدن این هنر مرحوم آقای سوزنچی از هنرمندان و فرهیختگان شهر مشهد بودند تصمیم به دوخت پرچم برای مجالس اهلببت(ع) می گیرند. البته نه به این شکل و سبک موجود که ما دراختیار داریم. ایشان درابتدا هنر دوخت اشکال و طرح های ساده مانند گل بر روی پارچه های معمولی که برای بالشت ها یا وسایل خانه استفاده می شد کار دوخت را انجام می دادند. به نقل از هنرمندان فعال این عرصه، مرحوم سوزنچی در سفر به ترکیه با چرخ ها و روش های جدید از دوخت آشنا می شوند. وی با خرید دستگاه دوخت و همچنین یادگیری سبک دوخت زنجیره ای(که در ادامه با آن آشنا می شویم) و این نوع دوخت در کشور ترکیه رواج داشته در ایران مشغول به دوخت و ایجاد طرح های جدید برروی پارچه ها می کنند. مرحوم سوزنچی برای ماندگار ماندن این هنر اقدام به تربیت و آموزش شاگردان در بحث هنر دوخت اشکال بر روی پارچه به روش ها و دستگاه های دوخت جدید می کند و به عبارتی این هنر را به نسل آینده خود منتقل می کند. تقریبا از ۷۰ سال قبل تا زمان حال، هنرمندان علاقمند به کار دوخت در عرصه مذهبی اقدام به دوخت طرح ها واشکال بر روی پارچه به مدل های امروزی کرده اند. زیبایی و نوین بودن این هنر برای مردم در همان دوران ابتدایی، باعث شناخت و بهرمندی از این هنر در مجالس مذهبی شد. موقعیت مکانی کارگاه های دوخت پرچم در شهر مشهد مقدس و در جوار بارگاه ملکوتی امام رضا(ع) باعث افزایش تقاضا و فراگیر شدن این هنر در بین هیئت ها شد.
,هنر پرچم دوزی دراصفهان چگونه شکل گرفت؟
,مرحوم آقای غلامرضا غزالی به همراه آقای مقاره که از دوزنده های قدیمی در بازار بزرگ اصفهان بودند، در حدود ۵۰ سال اقدام به دوخت پرچم برای اولین بار در استان اصفهان می کنند. مرحوم غزالی با خرید چرخ های مخصوص پرچم دوزی از شهر مشهد مقدس، اقدام به دوخت پرچم به روش های جدید با طرح و اشکال مناسب و بروز می کنند. مهدی غزالی برادر مرحوم استاد غلامرضا غزالی هم از اساتید برجسته دراستان هستند که در کنار برادرشان از پایه گذاران پرچم دوزی در دهه ی ۱۳۴۰بوده اند. وبطوری می توان گفت ادامه دهنده را برادر در صنعت دوخت پرچ دراستان اصفهان هستند.
,در حال حاضر چند کارگاه پرچم دوزی دراستان اصفهان مشغول به فعالیت هستند؟
,در حال حضر تعداد ۱۰ الی ۱۲ کار گاه پرچم دوزی در استان اصفهان مشغول به فعالیت هستند.
,ویژگی های پرچم و هنر آن را چگونه توصیف می کنید؟
,من معتقدم که س پرچم روح دارد. بطوری که با نگاه به آن تمام حس و ارزش هنر به فرد انتقال پیدا می کند، به زبان ساده پرچم با بینده آن ارتباط روحی برقرار می کند و آرامش خاصی به فرد منتقل می کنند. در حقیقت اثر ماندگار و دوام پرچم با نقش و نگاره های بسیار زیبای آن که به دست هنرمندان خوش ذوق و خلاق شکل گرفته است نمونه و مصداق بارز است برای وجه تمایز آن با آنچه که امروزه به سبک ها و مدل های گوناکون مانند بنر در کشور رواج پیدا کرده است. نقش های زیبا و لطافت پرچم حس بی نظیری را برای هر فرد ایجاد می کند.
,هزینه دوخت یک پرچم تقریبا چقدر است؟
,هزینه دوخت یک پرچم بستگی به سایز ، جنس و نوع سبک آن پرچم دارد. هر کاری براساس این موارد قیمت گذاری می شود.
,از چه پارچه های در دوخت پرچم استفاده می شود؟
,پارچه هایی که در دوخت پرچم بکار می رود عبارتنداز: مخمل جیر، ساتن های ایرانی، ترگال کاشان که با توجه به شرایط اقتصادی در بازار و همچنین منحل شدن کارخانه پارچه ترگال به دلایل خاص، این نوع پارچه بسیار کم یاب شده و می توان گفت بهترین نوع پارچه برای دوخت پرچم در حال حاضر در کارگاه های استان و شاید کشور دیگر موجود نباشد.
,مراحل آماده سازی و اقدامات لازم برای دوخت پرچم به چه صورت است؟
,بعد از پارچه که نقش مهمی در ماندگاری و دوام پرچم دارد، خط نویسی به عنوان هنر موثر دوم در شکل گیری طرح و زیبایی یک پرچم نقش ایفا می کند. لازم است بدانید که خط نویسی در پرچم با اصول و ضوابط خاصی صورت می گیرد. هر خطاطی نمی تواند در این هنر اثر گذار باشد. تجربه، تخصص و مهارت خطاط با هنر پرچم دوزی و آشنایی وی با نوع نگارش، زبان عربی به دلیل استفاده از روایات و احادیث و همچنین طرح های پیشنهادی در شکل دادن به پرچم بسیار مهم است. استاد طرزی یکی از خط نویس های قدیمی و با سابقه در هنر پرچم دوزی است، ایشان دارای تخصص و مهارت خاصی در خط نویسی برروی پارچه مخصوص پرچم است. البته ما از این نوع هنرمندان متخصص و خلاق در خط نویسی بر روی پارچه پرچم در استان اصفهان داریم. استاد موذنی نمونه ی خطاطان خلاق و هنرمند است که در پرچم دوزی اثر های ماندگاری از خود به جای گذاشته است. ایشان در مدت ۱۵ سال حضور در هنر خط نویسی بر روی پرچم، نقش بسیار مهمی در خلق این هنر ایفا می کنند.
,کار پرچم دوزی ابتدا با خرید بهترین پارچه که مخصوص به خلق این هنر باشد شروع می شود و درابتدا فرد ذوزنده پارچه را درابعاد معین با توجه به درخواست سفارش دهنده و یا ابعاد از قبل تعیین شده توسط طراح برش می دهد. با برش پارچه توسط دوزنده یا طراح، پارچه آماده خط نویسی می شود. خطاط براساس طرح پیشنهادی متقاضی و یا طرحهای از قبل معرفی شده و آماده اقدام به خط نویسی می کنند.در حاشیه پرچم ها طرح هایی به شکل قاب ایجاد می گردد. این قاب ها بصورت چاپی و یا توسط خطاط ایجاد می شود. در درون این قاب ها از شعر یا زیارت نامه ها بر اساس طرح های از قبل آماده شده استفاده می گردد.
,طرح های اسلیمی از آن نوع قاب هایی است که توسط خطاط شکل می گیرد و با قلم در حاشیه پارچه ایجاد می گردد.
,این نوع طرح(اسلیمی) درواقع همان شکل ها و نوشته های مختلف است که خطاط با هنر دست خود در حاشیه پرچم ایجاد می کند.
,البته طرح های اسلیمی را می توان با شابلون های(الگو) آماده که طرح های مخصوص دارند نیز در حاشیه پارچه ایجاد کرد. لذا در ابتدا کتیبه ها در حاشیه پارچه، با طرح های اسلیمی، بصورت دستی و الگویی ایجاد می شوند تا قاب لازم پرچم شکل بگیرد.
,طرح بر روی پرچم براساس سلیقه متقاضی آماده می شود. البته در برخی از مواقع طرح های پیشنهادی نیز توسط طراحان ارائه می گردد.
,در مرحله سوم پرچم دوزی بعد از خط نویسی مرحله ی گلدوزی است. در هنر پرچم دوزی دو نوع گلدوزی به نام های زنجیره ای و برجسته دوزی داریم.
,در گلدوزی به روش زنجیره ای دوزنده کار دوخت را به صورت تخت و صاف می دوزد.
,در برجسته دوزی که با چرخ های مخصوص و گره های خاص انجام می شود دوزنده طرح را به صورت سه بعدی ایجاد می کند. در روش دوخت سه بعدی از سه رنگ استفاده می شود تا با چشم به راحتی بتوان سه بعدی بودن آن را تشخیص داد.
,دوزنده در برجسته دوزی حرف یا جملات خاصی را انتخاب کرده و برجسته دوزی می کند. مانند نام هیئت، گنبد، گلدسته ها و یا شعار هایی که توسط طراح یا متقاضی ارائه می شود.
,پرچم در حقیقت شناسنامه هیئت است. لذا نام هیئت بصورت برجسته دوخته می شود تا معرفی کننده مکان و موقعیت آن مجموعه یا هیئت در مناسبت ها در میان اجتماعات باشد.
,در مرحله آخر بعداز گلدوزی، کار به دوخت آستر در پس زمینه پارچه اصلی می رسد. آستر پارچه ای است که در پس زمینه پارپه اصلی برای نگه دارندگی پارچه اصلی دوخته می شود. جنس آستر ضخیم و محکم است. آستر قدرت نگه دارندگی پرچم در برابر شرایط جوی و جابجایی ها و حمل آن توسط چوب یا میله ها را بالا می برد.
,در پایان کار پرچم دوزی برای زینت و زیبایی پرچم ریشه هایی بصورت نوار که از قبل در کارگاه های ریشه دوزی به اشکال و طرح های مختلف در ابعاد ۳ الی ۱۰ سانتی آماده می شود به لبه های پرچم دوخته می شود.
,مدت زمان لازم برای دوخت یک پرچم ۳ الی ۵ روز است.بر اساس افزایش ابعاد و پیچیدگی های طرح مدت دوخت آن نیز افزایش می یابد.
,طرح های روی پرچم چگونه انتخاب و آماده می شوند؟
,طرح های روی پرچم معمولا توسط متقاضی ارائه می گردد. ازجمله این طرح های پیشنهادی، پوستر یا نقش های کامپیوتری است.طرح های تلفیقی که توسط طراح و متقاضی داده می شود به زیبایی این هنر اضافه می کند. تلفیق سفره های قلمکاری با پرچم نمونه بارز آن است که به تازگی رونمایی شده و مورد استقبال قرار گرفته است.
,در مورد پارچه قلمکاری وتلفیق آن با این نوع کار مختصر توضیحی بدهبد؟
,پارچه های قلمکاری از جنس نخ است. این نوع پارچه با پارچه های بکار برده شده در دوخت پرچم کاملا متفاوت است. پارچه قلمکاری در برابر آب مقاوم است و رنگ را بر روی خود نگه می دارد. تلفیق کار پارچه قلمکاری و پارچه مخصوص در دوخت پرچم برای اولین بار در استان اصفهان انجام شد. یکی از افرادی که در هنر چاپ سفره های قلمکاری مشغول به فعالیت است استاد عباد هستند که کتیبه های مختلفی را بصورت قلمکاری برای مناسبت های مذهبی ایجاد می کند. این نوع کار در استان های مختلف مخصوصا اردکان و کرمان استقبال کننده زیادی دارد.
,کار دوخت پرچم فقط در هیئت ها کاربرد دارد؟
,پرچم فقط مختص به هیئت ها نیست بلکه پرپم درمناسبت های دیگر مانند ایام الله دهه ی فجر، و مناسبت های دیگر نیزاستفاده می شود. پرچم نیروهای مسلح و پرچم جمهوری اسلامی ایران نیز از نوع پرچم هایی است که توسط هنرمندان پرچم دوز استان صورت می گیرد.
,,
بیشترین استقبال از پرچم توسط چه کسانی است؟
,بیشترین استقبال از پرچم توسط هیئت های سنتی و دارای قدمت بسیار زیاد صورت گرفته است.
,مخاطبان پرچم در کشور کدام استان ها هستند؟
,بیشترین مخاطب و علاقمندان به پرچم که در کشور که استفاده قابل توجه ای در داشتن پرچم دارند عبارتنداز: مشهد، قم، یزد، تهران، که دراستان یزد در آئین نخل گردانی یا استفاده از علم ها یا کتل هایی که شکل استوانه ای دارند و پارچه بصورت استوانه ای به دور آن دوخته می شود با القاب و احادیث خاص، نمونه ای از استفاده مردم استان یزد از پرچم در طرح ها و شکلهای مختلف است. در استان اصفهان نیز شهرستانهای نائین، اردکان نمونه هایی هستند که از این هنراستفاده فراوانی داشته اند. استان اصفهان به عنوان یکی از کانون های فعال پرچم دوزی استفاده از پرچم بسیار متداول است.
,آیا پرچم در کشور های دیگر هم مخاطب دارد و در کدام کشور ؟
,بله. پرچم نماد روضه است. پرچم و هنر آن در کشور های خارجی نیز استقبال کننده داشته است. شیعیان استرالیا به تعداد بسیار زیادی از پرچم های مذهبی که هنر دست مردان پرچم دوز اصفهانی است استفاده می کنند. کانادا، افغانستان، پاکستان، هندوستان، بلژیک، از متقاضیان پرچم برای هیئت های شیعیان خود در آن کشور هستند.
,هیئت هایی را می شناسید که تا بحال از این هنر استفاده کرده اند؟
,بله. در کنار حوزه های علمیه، هیئت های مطرح و سنتی استان که نمونه های بارز آن در استفاده از پرچم با قدمت بسیار زیاد هستند عبارتند از هیئت های: علوی، بنی فاطمه، آفاران، بیدآباد، مسجد سید، فاطمیه احمدآباد، دروازه نو، مسجدپاشیره درب کوشک، مسجد خان، ماه بنی هاشم لنبان. امروزه هیئت های جدید و نو پا که توسط جوانان و مداحان مطرح استان و کشور مانند آقایان رعنایی، حدادیان، مومنی، خیامیان، تشکیل شده است ازاین پرچم ها استقبال کرده اند.
,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه