عقلانیت و تدبیر در فرهنگ رضوی

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از آناج،معیار عقلانیت از دیدگاه امام هشتم اینست که به خداوند حسن ظن داشته باشی و از کسی جز خدا نترسی و مشکلات با خدا بودن را به خوشی‌‌‌‌‌های با دشمنان خدا بودن ترجیح بدهی. از واژه عقلانیت برداشت‌ها و تعاریف مختلفی وارد شده است. معنای لفظی این واژه بمعنی قید و بند و ساده‌ترین تعریف اصطلاحی آن، به بکارگیری عقل و خرد می‌باشد. اما این بکارگیری با توجه به هدف و مقصود و چارچوب‌های مختلف متفاوت است. وقتی هدف ما صرفا طی نمودن یک مسافت است فرقی نمی‌کند که با چه سرعت و چه کیفیتی آن مسیر را بپیماییم ، اما زمانی که مقوله زمان و کیفیت‌های دیگر دخالت داده شوند دیگر صرف طی نمودن یک مسیر کافی نیست و بایستی مقوله های دیگر لحاظ شود.

واژه عقلانیت نیز همینگونه است و به مقولاتی دیگر وابستگی دارد، اگر عقلانیت یک دولت مقید به منافع حزبی و جناحی باشد بگونه ای عمل می‌‌کند و اگر مقید به حفظ موقعیت استکباری کدخدا و حسن ظنّ به قدرت‌‌های استکباری باشد به‌‌گونه‌‌ای عمل می‌‌کند، اما اگر عقلانیت یک دولت مقید به عبودیت الهی و منافع ملی باشد جهت و گونه عمل بالکل فرق می کند و در مسیر استیفای منافع ملی و جانبداری از اندیشه الهی ملت خویش از هیچ تلاشی دریغ نمی‌‌کند.

در عرف مردم نیز همینگونه است بعضی ها خود را زرنگ و عاقل می دانند چون خواسته های نامشروع خود را از طُرُق غیر قانونی عملی می کنند و قانون را دور می زنند، خود را عاقل می دانند چون مانند برخی موسسات غیرقانونی مالی توانسته اند سر مردم کلاه بگذارند و با جذب سرمایه های آنها برای خود کار و کاسبی راه بیندازند ، خود را عاقل می دانند چون با توسل به روش های رسانه ای و غیررسانه ای عملیات روانی توانسته اند رای مردم را از آنِ خود نمایند ورقبای خود را جنگ طلب و ترسناک نشان دهند و یا خود را عاقل می دانند چون توانسته اند با استفاده از اختیاراتی که دارند اطرافیان خود را قدرت بخشیده و صاحب ثروت و مِکنَت بنمایند.

اما در تعریف انسان های صالح و اولیاء الله و پیامبران، عقلانیت معنای دیگری دارد. امام رضا (ع) می فرمایند : « لا یَتِمُّ عَقْلُ امْرِء مُسْلِم حَتّى تَکُونَ فیهِ ... وَ الذُّلُّ فىِ اللّهِ أَحَبُّ إِلَیْهِ مِنَ الْعِزِّ فى عَدُوِّهِ یعنی : عقل شخص مسلمان تمام نیست، مگر با صفاتی که از جمله آنها اینست که خوارى در راه خدایش را از عزّت با دشمنش محبوبتر می داند. امام رئوف این کلام خود را با کلام دیگری کامل می نمایند آنجا که می فرمایند: أَحْسِنِ الظَّنَّ بِاللّهِ، فَإِنَّ مَنْ حَسُنَ ظَنُّهُ بِاللّهِ کانَ عِنْدَ ظَنِّهِ یعنی : به خداوند خوشبین باش، زیرا هر که به خدا خوشبین باشد، خدا با گمانِ خوشِ او همراه است.

از تلفیق این دو کلام حاصل می شود که عقلانیت و تدبیر در فرهنگ رضوی معادل عبودیت و بندگی خداست و نشانه این عبودیت اینست که حسن ظن خویش را به خداوند معطوف کنیم نه دشمنان خداوند، تا خداوند نیز عنایتش را شامل حال ما کند و نشانه دیگرش اینست که تحمل سختی ها در راه خداوند، برای ما گواراتر از گشایشی باشد که با اعتماد و حسن ظن به دشمنان خدا حاصل می شود.

انتهای پیام/