شعر دفاع مقدس؛ شاخهای برومند از شعر پیشگام
شعر جنگ که از خون مقدس شهیدان این مرز و بوم نشأت گرفته، ناشی از تعهد شاعران انقلاب ایران زمین است که آن را پایهگذاری کردهاند و این وحدت موضوع توانسته است شاخه برومندی از شعر پیشگام روزگار باشد.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا؛ سایت طنین یاس، پس از پیروزی انقلاب اسلامی و با فاصله اندک، نظام نوپای اسلامی با جنگ تحمیلی مواجه شد. با شروع جنگ، امام خمینی (ره) به عنوان رهبر این جهاد مقدس برای ملت ایران یادآور حضرت امام حسین(ع) بودند و همچنین کربلا بارزترین اسوه و الگوی مبارزه شد، سربازان و رزمندگان "حر" زمان نامیده شدند و زنان زینب زمان خوانده میشدند.
, شبکه اطلاع رسانی دانا, طنین یاس,,
با آغاز جنگ، فصلی جدید در تاریخ ادبیات فارسی به نام "دفاع مقدس" گشوده میشود که یکی از شاخههای آن شعر جنگ است. شعر جنگ سرشار از روح حماسی و دلاوریست و در مضامین برگرفته از آن شامل (سازش نکردن با ستمگر، ترجیح مرگ با عزت بر زندگی ذلت بار، استقامت در راه خدا تا پای جان... از جلوههای حماسی آن است.
,,
می توان گفت که شعر فارسی در دوران انقلاب توانست در عرصه های مختلف اجتماعی و در برابر ناهنجاری های و پلشتی ها ایستادگی و ایفای نقش کند. در دوران دفاع مقدس نیز با تکیه به باورهای اعتقادی و ملی توانست در جبهه فرهنگی موضعی اتخاذ کند و در کنار مدافعان و مبارزان ایران اسلامی یکی از تأثیرگذارترین عامل در پیشبرد اهداف دفاعی باشد.
,,
قابل توجه اینکه شعر و ادبیات دوران هشت سال جنگ تحمیلی به عنوان پاره ای از پیکره ادبی جامعه ایران، شاعران زیادی را در خود پروراند. مگر نه این است که شاعر باید فرزند زمان خود باشد و حادثه بی مانندی مثل جنگ را باید با زبان روز و شرایط موجود برای مخاطبان خود روایت کند. آری شعر جنگ که از خون مقدس شهیدان این مرز و بوم نشأت گرفته، ناشی از تعهد شاعران انقلاب ایران زمین است که آن را پایه گذاری کرده اند و این وحدت موضوع توانسته است شاخه برومندی از شعر پیشگام روزگار باشد.
,,
شاعران انقلاب در سال های آغازین دفاع مقدس، بیشتر در صدد هم دردی و همدلی با مردم بوده اند و به عنوان یک هنرمند مسلمان به مسئولیت انسانی خویش عمل کرده اند. چنانچه شادروان "سید حسن حسینی" به خاطر قرار گرفتن در جبهه و هم آوایی با رزمندگان از بانیان ادبیات انقلاب اسلامی و دفاع مقدس بود. ولی هر چه از حادثه دفاع مقدس و جنگ تحمیلی فاصله گرفته ایم این نگاه کم رنگ شده و شاعران بیش از پیش از منظر ادبی و هنری به جنگ نگاه کرده اند. در واقع شاعر در این حوزه پیام های انسانی و فلسفی پدیده ای به نام جنگ را می گیرد و به آنها تشخص جهانی می بخشد. پیام هایی چون (آزادی، حقطلبی، عدالتخواهی، وطن دوستی، ایثار و جانبازی و ...) از آنجا که این پیام ها به مرزهای جغرافیایی محدود نمیشود طبیعتا ادایره مخاطبان گروه شعر گسترش مییابد و این نوع شعر هرگز در چاه و چاله بحران مخاطب سقوط نمی کند و لذا فراگیر میشود.
,,
شعر جنگ از آنجا که با واقعیتی عینی در خارج مواجه بود از نظر مضمون و محتوا سرشار از روح حماسی است، دلاوری ها و مقاومت و پایداری و فداکاری رزمندگان حضور زن و مرد، پیر و جوان در عرصه نبرد از جمله مسائلی بود که به سرعت به شعر راه یافت و از آنجا که این جنگ، برای همه مصداق کاملی از جنگ علیه حق و باطل بود مضامنین اعتقادی به ویژه فرهنگ عاشورا جزء اصلی ترین درونمایه های شعر این دوره شد.
,,
در این نبرد نابرابر که از جهات مختلف به عاشورا شباهت داشت، همان تقدس و مظلومیت مشاهده می شد و دفاع از آرمان ها و عقیده آن را به دفاع مقدس تبدیل کرد. در شعر این دوره علاوه بر مظلومیت و سوگ و مرثیه که جزء جدایی ناپذیر هر حادثه بود، روح حماسه و حماسه سرای بر جسته تر و پر رنگ تر از پیش نمودار شد.شاعران با سلاح قلم این روحیه را به رزمندگان و نیز مردم منتقل می کردند تا آنجا که منجر به رواج قالبی در شعر به نام "غزل حماسی" شد.
,,
شایان توجه اینکه در بسیاری از اشعار دفاع مقدس از شهادت به "شهید" تعبیر شده است که بی ارتباط با «احلی من العسل» نیست.
,,
ای شهید عشق در غوغای عاشوران خون *** شهد شیرین لقای حق به کامت سرخ باد
,مرگ سرخ در سروده های شاعران دفاع مقدس نمونه های فراوانی دارد که به ذکر یک نمونه بسنده می کنیم
,آنان که به مرگ سرخ لبخند زدند *** پیمانه ی حق حسین مانند زدند
,با جوشش خون و با سرود تکبیر *** شب را به خجسته صبح پیوند زدند
,,
روحیه مردانگی و دلاوری و زیر بار ذلت و ننگ نرفتن، حماسه ای ماندگار در طول تاریخ بوده تا برای همیشه، سرمش انسان های با ایمان و مجاهد گردد. تجلی این شعار حماسی در شعر "حمید سبزواری" شاعر نامی دیده می شود.
,برآیید ای ستم سوزان عاشق *** که ما را با ستم افتاده کار است
,ملا متگوی را گر لب فروبند *** که مردن پیش ما بهتر ز عار است
,,
صبر و بردباری، شجاعت و ایستادگی و مقاومت حضرت زینب (س) شیر زنی که در کاخ یزید حماسه می آفرید بازتاب این رفتار حماسی اش این صبر و شکوه شجاعانه و انقلابی اش، در مادران و همسران شهدای دفاع مقدس تجلی یافته و همچنین در شعر این دوره بازتاب و نفوذ کرده است. چنانچه در اشعار " وحیدی" می خوانیم:
,...تویی ای زن زبان عاشورا زینب کاروان عاشورا
,تو پیام آور شهیدانی *** حرمت عشق را تو می دانی
,باغ دین در پناه یاری توست *** عشق مدیون بردباری توست
,,
از سویی تجلی شکوهمند روحیه عزت مداری و سازش نکردن با ظالم در زندگی و شخصیت امام حسین(ع) در شعر دفاع مقدس نیز انعکاس یافته است.
,در جنگ چو با خصم بد آهنگ شدیم *** وارسته ز قید سازش و ننگ شدیم
,با خصم به کارزار و با خود به نبرد *** ما مثل حسین وارد جنگ شدیم
,,
شاعر انقلابی مرحوم "طاهره صفارزاده" درسروده ای زیبا بنام "پیشواز" ایستادگی و مقاومت رزمندگان را در جبهه با ایستادگی یاران امام حسین(ع) مقایسه کرده و آن را ادامه همان راه خوانده است. وی با الهام از این عبارت معروف زیارت عاشورا « انی سلم لمن سالکم و حرب لمن حاربکم» می سراید.
,در سرزمین آبی جبهه
,کسی به خویش نمی اندیشد
,کسی به مرگ و مال نمی اندیشد
,زیر فشار ظلم ابر باطل ها
,مداوم می خوانند: مادر محاربه هستیم *** با هر که با حسین به جنگ ست
,در صلیحم با هر که *** با حسین به صلحست
,,
حماسه آفرینی یاران امام حسین(ع) و حضرت زینب(س) و روحیه امیدواری و مژده پیروزی از مضامین برجسته شعر دفاع مقدس می باشند. آری اسطوره های دینی، حضوری ملموس و غیر قابل انکار در شعر این دوره دارند چون اسطوره های دینی و حقیقت راهنمایی اخلاقی و دینی جامعه هستند.
,,
خلاصه اینکه ضرورت دفاع از میهن اسلامی در هشت سال جنگ تحمیلی، ایستادگی بر سر آرمان ها، حفاظت از انقلابی نو پا که با هدف احیای سلام شکل گرفته بود به همراه مجموعه ای از عوامل دیگر باعث برجسته شدن ابعاد حماسی عاشورا در شعر دفاع مقدس شد. ( از سویی قیام عاشورا به عنوان الگویی ارزشمند و کامل از ابتدا پشتوانه فکری انقلاب اسلامی بود.)
,,
میت وان گفت که هدایت مفاهیم شعری به سمت ارزش های انسانی و اسلامی و احیای تفکرات عمق دینی و روحانی از رویکرد های شعر دوران دفاع مقدس به شمار می رود.
,,
منابع:
,,
- ادبیات جنگ و تعابیر دیگر آن در ایران. نشریه کتاب ماه ادبیات، شماره 22 بهمن 1387
- مجموعه شعر لاله ها و لاله ها . شیرین علی گل مرادی
- ادبیات جنگ و تعابیر دیگر آن در ایران. نشریه کتاب ماه ادبیات، شماره 22 بهمن 1387
- مجموعه شعر لاله ها و لاله ها . شیرین علی گل مرادی
انتهای پیام/خ
]
ارسال دیدگاه