بوشهر سرزمین دریانوردان افسانه ای/ از سنباد بحری تا سلیمان سیرافی
در تاریخ نام دو تن از دریانوردان منطقه بوشهر در بندر سیراف به نام "سند باد بحری" و "سلیمان سیرافی" که از دریانوردان معروف شهر تاریخی سیراف بوده اند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از "سپاس"، بندر بوشهر از بنادر قدیمى و تاریخى ایران بشمار مى رود و داراى قدمت تاریخى و درخشان و سابقه پنج هزار ساله مى باشد . اسناد بدست آمده از منطقه ریشهر واقع در 3 کیلو مترى بندر بوشهر نمایانگر این است که از هزاره سوم پیش از میلاد این بندر شهرى آباد بوده و از مراکز عمـده امپراطورى باستانى عیلامى بشمـار مى رفته است .
, شبکه اطلاع رسانی دانا , "سپاس"، ,سنگ نوشته هاى ایلامى بدست آمده مشخص مى کند که بوشهر در آن عصر دهکده اى به نام لیان بوده است . بنا به اظهار گیرشمن باستان شناس فرانسوى بوشهر در عصر سلوکیان احداث شده و در عهد اردشیر بابکان سر سلسله ساسانیان ، شهر رام اردشیر در دو فرسنگى بوشهر بنا شده بود که خرابى هاى تاریخى ریشهر از آثار آن مى باشد.
, .,بندر بوشهر در زمان نادر شاه بعنوان مهمترین پایگاه دریایى و ساخت کشتى هاى جنگى مورد استفاده قرار مى گرفت. این بندر در عهد زندیان مرکز اصلی صادرات و واردات کالا و مهمترین منبع درآمد حکومت به شمار می رفت.
,اعتبار و رونق بازرگانى بندر بوشهر به عنوان تنها بندر معتبر در زمان قاجار بخصوص در زمان ناصرالدین شاه به اوج خود رسید و از این رو مهاجرت از مناطق مجاور فزونى گرفت و جمعیت شهر رو به ازدیاد گذاشت در این زمان بندر بوشهر به عنوان مرکز گمرکات جنوب انتخاب و اداره ای تحت عنوان شعبه گمرکات جنوب در آن تآسیس گردید و پس از آن به عنوان تنها بندر معتبر ایران به یکی از مراکز اصلی داد و ستد در منطقه خلیج فارس مبدل گشت .
,این روند ادامه یافت تا با تأسیس راه آهن ایران و پیدایش شرکت نفت ایران و انگلیس و رونق بندر خرمشهر تدریجاَ بندر بوشهر اعتبار سابق خود را از دست داد.
,
, بوشهر دریانوردان شجاعی را در تاریخ خود داشته که مسیرهای طولانی مثل بوشهر تا چین را طی می کردند و با کشتی های بادبانی از روی اقیانوس سفر می نمودند.
,در تاریخ نام دو تن از دریانوردان منطقه بوشهر در بندر سیراف به نام "سند باد بحری" و "سلیمان سیرافی" که از دریانوردان معروف شهر تاریخی سیراف بوده اند بسیار بلند آوازه است از همین رو به معرفی این دو دریانورد بزرگ می پردازیم که برخی از اطلاعات درباره آنها با افسانه ها عجین شده است.
,سیراف را بیشتر به خاطر تجارت دریایی و ثروت بی حد و حصرش می شناسند، اما نباید از نامها و افراد عالم آن غافل ماند. جای تعجب است بندری که دروازه ترانزیتی ایران، چین و هند بوده است، چه شد که عالمان و فرهیختگان زیادی نیز داشت.
,معمولاً وقتی صحبت از پول و کسب درآمد می شود، کمتر شخصی به دنبال علم اندوزی می رود، اما رجال سیرافی این قاعده را برهم زدند. سیراف حتی ناخدایان فرهیخته ای هم داشته که در فصل های بعد به معرفی آنها می پردازیم.
,سندباد بیشتر یک چهره داستانی کهن ایرانی است که از او را با القاب سندباد دریایی، سندباد دریانورد یا سندباد بحری نام برده شده ا ست.
,داستان سند باد را از دوره ساسانی می دانند این داستان در قصه های هزار و یکشب هم گنجانده شده و به میان عربها هم راه یافته است و اروپاییان آن را از ایشان گرفته اند.
,
, داستان سند باد امروزه سوژه چندین فیلم سینمایی و پویا نمای گوناگون در جهان شده است. جلال ستاری در کتاب پژوهشی در حکایت های سندباد بحری با پژوهش در داستان های هزار و یک شب و سفرهای سندباد بحری می نویسد:«سندباد بازرگانی هوشمند ساکن بغداد است که در بندر بصره و شاید هم سیراف به کشتی نشسته و به جزایر دور دست در دریای هند و چین سفر می کند... سیراف نیز در آن زمان شاید بزرگترین بندر خلیج فارس بود که از آن جا مروارید و پارچه های پنبه ای و ابریشم به هندو چین می بردند» از این سفرها که به طور غریبی مؤید روایات کهن بودند، تدوین مجموعهای از قصهها پیرامون نام سندباد بحری شکل گرفت.
,رضا طاهری در کتاب از مروارید تا نفت با عنوان سیراف شهر افسانه ای و شهر سندباد بحری می نویسد:« سندباد بحری و داستان های هزار و یکشب از دل برخی از افسانه ها و داستان های دوره ساسانی و برخی از سفرنامه های بازرگانان ایرانی قرن های اولیه اسلامی برگرفته شده است. بعدها در بازرگانی بصره و سیراف با کشورهای هند و چین و شروع ادبیات جدید، داستان هایی در آمیزش با فرهنگ عرب در دل هزار و یک شب جای گرفتند.»
,احتمالاً در نیمهٴ اول سده نهم میلادی سلیمان تاجر، دریانورد ایرانی به خاور دور سفری کرد و شرح سفر وی در ۸۵۱ میلادی به و سیلهٴ مؤلف ناشناسی نوشته شد.
,این قدیم ترین گزارش به زبان عربی از چین و بسیاری از نقاط ساحل اقیانوس هند است. بعدها مسلمان دیگری به نام ابن وهب در ۸۷۰ به چین سفر کرد و ابوزید (نیمهٴ اول سدهٴ دهم میلادی) شرح سفر او را نوشت.
,
, سلیمان تاجر سیرافی
,ایگناتی یولیانوویچ کراچکوفسکی محقق لیتوانیایی که تحقیقات گسترده ای را درباره نوشته های جغرافیائی جهان اسلام به رشته تحریر درآورده درباره سلیمان می نویسد:
, « سلسله قصه پردازان معروف با « سلیمان تاجر» آغاز می شود که درباره وی چیزی نمی دانیم جز اینکه قصه هایش به حدود سال851م/237ق باز می گردد وبارها به منظور تجارت به سوی هند وسوی چین رفته است »
,سلیمان تاجر اهل سیراف ودریانورد بوده است اما ناخدایی که مثل بقیه فقط به فکر کسب و کار و در آمد باشد نبوده است. او به هر جا که می رفته تمام دیده های خود را نوشته تا گنجینه ای گرانبها برای آیندگان باشد. سلیمان سیرافی که تاجر و دریانورد بوده است، پس از سال ها تجارت و دریانوردی سرانجام در سال 237 هجری قمری همه دیده ها و شنیده های خود را از سیراف تا چین و هند به رشته تحریر در آورد. کراچکوفسکی با استناد به گفته «گابریل فران» محقق فرانسوی و مترجم کتاب سلیمان از عربی به فرانسه می نویسد:
, «... راه را چنان به دقت توصیف می کند که فران توانسته است برروی نقشه های نوین او را دنبال کند. وی نمونه ای خوب از تاجران عرب و ایرانی است که سوی چین رفته اند.»
,
درباره مسیر حرکتی سلیمان از سیراف به چین می نویسد:
,
« از سیراف از راه دریا تا مسقط، بر ساحل جزیرة العرب، رفته و از آنجا کلم بر ساحل مالابار، رسیده سپس از تنگه یالک درشمال جزیره سیلان و خلیج بنگال ناحیه ای در شبه قاره هند که بواسطه تنگه یالک از هندوستان جدا می شود] گذشته تا جزیره لنگبالوس ( یکی از جزایر نیکوبار)رفته و از آنجا به کلبره بر ساحل غربی مالایا پیش رفته و از آنجا به جزیره تیومن در جنوب غربی مالاکا و از آنجا به دماغه سن ژاکوب نزدیک سایگون و از آنجا به جزیره هانیان رسیده و سپس از تنگه واقع میان این جزیره و سرزمین چین عبور کرده و تا بندر خانفو پیش رفته سفر دریایی از مسقط تا چین چهار ماه طول کشیده است.»
, ] ,
, کراچکوفسکی درباره دقت سلیمان چنین می گوید:
, «سلیمان در توصیف خود به یادآوری منزلگاهها یا به گفته یونانیان پریپلوس (دریانوردی اکتشافی) و تعیین مسافتها به مقیاس روزوگاه به فرسخ بسنده نکرده بلکه توصیفی زنده از سواحل و جزایر و بندرگاههای مختلف و شهرها و مردم و محصولات و مصنوعات و کالاهای بازرگانی به جای گذاشته است چنانکه معلوم شد اطلاعات مفصل وی ازکانتون نیز دقیق تراست»
,کتاب سلیمان سیرافی از همان ابتدا مورد توجه بسیاری از دریانوردان و جغرافی دانان قرار گرفت سبب هم این بود که تمامی اطلاعات وی دقیق و مستدل بود. او تمام نوشته های خود را ابتدا دیده و سپس نگاشته است ابن فقیه همدانی به گفته کراچکوفسکی از سفرنامه سلیمان تاجر بهره ها برده است. کتاب ابن فقیه پنج جلد بوده که علی چیز ری به سال 413هـ آن را خلاصه کرده واصل کتاب در دست نیست .
,کراچکوفسکی درباره تاثیر سفرنامه سلیمان بر داستان های سندباد می گوید:
, « تحقیقات « رنو»،«دخویه» و«فران» نشان داده که سفرهای سندباد در همان محیط قصه های سلیمان تاجر سیرافی ودر مکان آن یعنی سیراف و بصره و بغداد و تقریبا در همان دوران یعنی حدود سال 287هـ بوجود آمده است »
,
او در کتابش داستانی را از مسعودی در مورد تجارت مردی سمرقندی بیان می کند و بعد متذکر می شود که آن تاجر سمرقندی همان راهی را به سوی چین پیموده که قبل از او سلیمان رفته است.
یک ناخدای ایرانی بنام ناخدا «بزرگ بن شهریار رامهرمزی» در حوالی سال 342هـ/953م کتابی تالیف کرد باعنوان «عجایب الهند »
, 342,
وقتی به فحوای کتاب رامهرمزی نگاه می کنیم متوجه می شویم که رد پای داستانهای سلیمان در آن پیداست، هر چند که رامهرمزی هیچ نامی از سلیمان و ابوزید سیرافی نیاورده اما با مطالعه دو کتاب مشخص می شود که «عجایب الهند» بدون شک متاثر از کتاب سلیمان است.
,از تاریخ فوت این سفرنامه نویس سیرافی اطلاعی نیست اما به احتمال بسیار باید در نیمه اول قرن سوم هجری از دنیا رفته باشد.
,بر اساس این اسناد به جرئت می توان گفت که بوشهر و بخصوص بندر سیراف مرکز بزرگ دریانوردی ایران بوده است و دریانوردان از این دیار به نقاط دور جهان سفر می کردند.
,
,
,
, انتهای پیام/پ
]
ارسال دیدگاه