به مناسبت بزرگداشت حافظ شیرازی
«عشق»؛ رمزگشای مفاهیم دیوان حافظ
عمیقترین عقیدهاش بدون شک در عشق بوده و گوئیا راز دنیا را هم با عشق میتوان حال کرد. باید پذیرفت که عشق کلیدیترین و کاربردیترین کلمه در دیوان حافظ است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از طنین یاس، اگر بپذیریم که شعر رستاخیز کلمات است و هنر شاعر نوعی آشنایی زدایی از زبان است بی گمان "شمس الدین محمد حافظ شیرازی" نابغه ای است که با غزلیات خود در وجود همه مردم چه برگزیدگان و چه کوتاه بینان شور و استغنا، هویت، عشق و ایمان را تلفیق می کند و این مسئله شگفت آور است.
, شبکه اطلاع رسانی دانا, طنین یاس،,,
آری کلمات در نزد حکیم شیراز بر خلاف سایر شاعران پروازی پروانهوار دارند و خواننده را در تحریک درونی قرار میدهند. غزلیات حافظ حکم آینه ای را دارد که صورت باطنی هر کس در آن نقش میبندد. آنچه قابل تأمل است اینکه حضرت امام خمینی(ره) از میان شاعران پارسی زبان عنایت و التافات ویژه و خاصی به خواجه رند فرزانه شیراز داشتند و در اشعار خود بیشتر به استقبال غزل هایی لسان الغیب پرداخته اند.
,حافظ: دوستان عیب من بیدل حیران مکنید *** گوهری دارم و صاحب نظری میجویم
,و امام(ره) چنین پاسخ فرمودند: من در این بادیه صاحب نظری میجویم *** راه گم کردهام و راهبردی میجویم
,,
دیوان حافظ که غنی ترین میراث ادبیات فارسی و زبده ادبیات غنایی جهان به شمار می رود، دارای جنبه های مختلفی است که یکی از آنها جنبه «بشر دوستی» آن است. حافظ با سرودن اشعار طنزآمیز و تکان دهنده، آدم ها را به اشتباه خود متوجه می کند و زمینه ای برای رستگاری فراهم می آورد. زبان حافظ همیشه طنز نیست بلکه از آدم با آدم فرق میکند. حافظ طنز را برای افراد ریاکار، زاهد، واعظ و محتسب اختصاص می دهد، چنانچه آورده:
,واعظان کاین جلوه در محراب و منبر می کنند *** چون به خلوت می روند آن کار دیگر می کنند
,,
با مردم عادی که سخن می گوید بشر دوستی به آنها یاد می دهند و به زبان شیرین شیراز که زبان گل و بلبل است تکملم می کند. مهم ترین مطلب راجع به بشر دوستی در دیوان حافظ، شریعت و طریقت حافظ است که در تصویر صاحب رسالتی در دیوان وی ظاهر می شود و احکام دین عشق را صادر و مردم گمراه را امر به معروف و نهی از منکر و از مردم آزاری منع می کند. حافظ انسان را به بی ثباتی دنیا متوجه می کند تا در دام مادیات قرار نگیرد، لذا خود نیز از مادیات دوری می جوید و به معنویات روی می آورد و مثل یک مبلغ اخلاق از ارزش های معنوی صحبت می کند و مردم را که پیوسته دلش برای آنها می تپد، به کارهای خوب تشویق می کند.
,,
آری حکیم در اشعار خود به منظور اصلاح حکام و جامعه بیداد زده خویش آشکارا به صلح طلبی و بشر دوستی تأکید می کند. رسالتی که حافظ را به ایجاد سیاستی مدبرانه رهنمون کرد، مربوط به خطه خاص یا دنیای آن روز نیست. او احساس رسالتی جهانی داشته و فرمولی ارایه کرده که امروز در سده بیست و یکم کاملا پذیرفته شده و آن شیوه زیست با یکدیگر در صلح و صفاست:
,آسایش گیتی تفسیر این دو حرف است *** با دوستان مروت با دشمنان مدارا
,,
خواجه افتخار می کند به اینکه با نیرو و سحر هنرش تقریبا تمام دنیا را فتح کرده است. ولی او به این جلال و عزت هم اکتفا نمی کند و افتخار خود را تا به آسمان بالا می برد و از تأثیرات غزل هایش به فرشته ها و ارواح افلاک و ساکنان ملکوت تعریف می کند: در آسمان نه عجب گر به گفته حافظ صبحدم از عرش می آمد خروش؛ عقل گفت: قدسیان گویی که شعر حافظ از بر می کنند.
,,
حافظ شاعری مسلمان و معتقد است و زندگی اش با قرآن رنگ و بویی خاص گرفته و به انبیاء و حضرت ختمی مرتبت اشارات و توجه خاصی مبذول داشته است. او مؤمنی است عالی مشرب و حقیقت بین که با ذکاوت خاص لایه های قشری و سطحی مسائل را کنار می زند و به عمق مسائل می رسد و همین امر موجب مشود که تساهل را به جای تعصب برگزیند.
,در دایره قسمت ما نقطه پرگاریم *** لطف آنچه تو اندیشی حکم آنچه تو فرمایی
,,
آری حافظ مردی است صاحبدل و معتقد به خدا. اما عیق ترین عقیده اش بدون شک در عشق بوده و گوئیا راز دینا را هم با عشق می توان حال کرد. باید پذیرفت که عشق کلیدی ترین و کاربردی ترین کلمه در دیوان حافظ است. قفل فروبسته بسیاری از معانی و مفاهیم دیوان حافظ را تنها با کلید سه دندانه عشق می توان گشود. عشق این ماندگارترینو دل نوازترین صدا در همه اعصار در زیر این گنبد دوار.
,از صدای سخن عشق ندیدم خوشتر *** یادگاری که در این گنبد دوار بماند
,,
اما چرا حافظ را لسان الغیب نامیدهند؟
,در تذکره مرآت الخیال آمده است:« پس از درگذشت خواجه حافظ شیراز در زمان شاه منصور بن محمد مظفر، برخی از عالمان وقت و متشرعین به سبب اشعاری که از حافظ در وصف باده، معشوق، نگار و امثال آن شنیده بودند، از حضور در تشییع جنازه و نماز بر پیکرش امتناع می نمودند، طرفداران حافظ قرا گذاردند اشعار او را که هنوز به صورت کتاب و دیوان در نیامده بود جمع آوری کرده و داخل کوزه ای بریزند. آنگاه برا تفال، طفل خردسالی را بگویند یکی از آن وررق پارها ها را بیرون آورده بر مقتضای اشعاری که در آن نوشته شده عمل کنند. آنان چنین کردند بر وررقه ای که به دست آن طفل بیرون آمد،غزلی نوشته بود که یک بیتش چنین است:
,قدم دریغ مدار از جنازه حافظ *** که گر چه غرق گناه است می رو به بهشت
,,
عالمان و مشایخ حاضر در مجلس در حیرتی عجیب فرو رفتند و جنازه را تشییع کردند و بر او نماز گزاردند و با عزت و احترام تمام پیکرش را دفن نمودند. این واقعه موجب ازدیاد عقیده مردم درباره حافظ گردید و او را از آن به بعد "لسان الغیب" خواندند.
,,
اما هفت خصوصیات ویژه حافظ که تا کنون نصیب هیچ گوینده دیگری نشده است عبارتند از:
,,
- دیوانی دارد که مردم از طریق آن می خواهند به نهفته های سرنوشت خود دست یابند.
- کوچک ترین کتاب زبان فارسی را که بیشترین معنا در آن گنجانده شده، سروده است.
- گوینده این کتاب علیرغم سفر نکردن و گوشه نشینی بر کنه اندیشه های بشری احاطه دارد.
- هیچ حرف تازه ای در کتابش نیاورده و هر آنچه هست گفته های پیشینیان است به زبان نو.
- با وجود زیستن در دروان تاریخ انحطاط ایران بر روی رگه های اصلی زندگی دست گذاشته است.
- شخصیت دو گانه ای دارد هم مقدس هم مردود و مشکوک
- خالق دنیای عجیبی است که هم زمینی است و هم فرا زمینی است
- دیوانی دارد که مردم از طریق آن می خواهند به نهفته های سرنوشت خود دست یابند.
- کوچک ترین کتاب زبان فارسی را که بیشترین معنا در آن گنجانده شده، سروده است.
- گوینده این کتاب علیرغم سفر نکردن و گوشه نشینی بر کنه اندیشه های بشری احاطه دارد.
- هیچ حرف تازه ای در کتابش نیاورده و هر آنچه هست گفته های پیشینیان است به زبان نو.
- با وجود زیستن در دروان تاریخ انحطاط ایران بر روی رگه های اصلی زندگی دست گذاشته است.
- شخصیت دو گانه ای دارد هم مقدس هم مردود و مشکوک
- خالق دنیای عجیبی است که هم زمینی است و هم فرا زمینی است
,
حکیم شیراز شاعر شب است، آنچه دارد از خوان گسترده شب دارد و شب حافظ به یقین بحث گسترده شب دارد و شب حافظ به یقین بحث گسترده تری می طلبد و نیازمند تفحص بیشتر است. شاعر آتشین کلام شیراز مستقیم درس اخلاق نمی دهد. تفکرات فلسفلی و نکته های اخلاقی و اجتماعی در طی غزل های او زیاد یافت می شود که نشان دهنده ادراک ناقدانه او در سراسر زندگی است... و جالب اینکه او هنگام پند دادن، قیافه واعظ یا معلم اخلاق به خود نمی گیرد؛ اما سفارشات حافظ به خلق عبارتند از: سخر خیزی و مناجات شبانه، خدمت به خلق، تحمل سختی ها، صداقت، تلاش و کوشش، امید و انتظار فرج، پرهیز از غرور و وفای به عهد...
,,
لسان الغیب با وجود تجربه توفیق و محبوبیت، احساس تنهایی هم می کرده و این تجربه ای است که نزد شعرای دیگری نیز که پیامی شبیه به پیام حافظ داشتند می بینیم. لیکن حافظ یقین داشت که در آینده تنها نخواهد ماند، دوستان هنرش و مریدانش همه جا به یاد او محفل ها برپا خواهند کرد.
,گویند ذکر خیرش در خیل عشق بازان *** هر جا که نام حافظ در انجمن برآید
,اکنون بعد از گذشت سالیان از درگذشت خواجه حافظ شیرازی هوادارانش سالگردش را گرامی می دارند و دیوانش را محرم اسرار خود می دانند.
,,
منبع:
,ارزش بشر و بشر دوستی در دیوان حافظ. قمر غفار. فصلنانه قندپارسی شماره 14، زمستان 79
,
انتهای پیام/خ
]
ارسال دیدگاه