نگاهی به بسیج زنان از صدر اسلام تا انقلاب اسلامی؛
انقلاب، روح کرامت را بر هویت زن در عصر جاهلیت نوین دمید
امام خمینی(ره) جایگاه زن را تبیین کرد و او را به اصل و هویتش برگرداند و این بار زنان را برای بهرهبرداری از ظرفیتهای انسانی به ودیعه گذاشته شده در وجودشان بسیج کرد و این بسیج سازمان یافته زنان بود که مادران، همسران شهید و جانباز را الگو کرد و در کنار این بزرگواران شهدای زن، جانبازان زن، مدافعان اسلام و انقلاب و وطن شکل گرفتند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا؛ ناهید زندی پژوه در سایت طنین یاس نوشت: در دوران جاهلیت و نزد بت پرستان زنان به دو گروه اصلی تقسم می شدند: کنیزان و بانوان (زنان آزاد) تعداد کنیزان زیاد بود و خود به سه دسته اصلی تقسم می شدند:
, شبکه اطلاع رسانی دانا؛ , طنین یاس,,
,
- کنیزانی که مطربی می کردند و در می فروشی ها ساز می زدند و آواز می خواندند
- کنیزانی که خدمتکار بانوان اشرافی بودند
- کنیزان گله بان و چوپان که از همه پایین تر بودند
- کنیزانی که مطربی می کردند و در می فروشی ها ساز می زدند و آواز می خواندند
- کنیزانی که خدمتکار بانوان اشرافی بودند
- کنیزان گله بان و چوپان که از همه پایین تر بودند
,
زنان آزاد، پخت و پز و خانهداری می کردند و یا اینکه خدمتکار بودند و از این امور نیز معاف بودند. به طور کلی در قیاس با مردان، زنان دارای فعالیت روزمره بیشتری بودند و تهیه طعام روزانه، شیرگرفتن، شستن لباس ها، چیدن پشم احشام، رسیدگی به بچه ها و تهیه کردن هیزم نیز بر عهده زنان بود. مردان، انجام این موارد را در شأن خود نمی دانستند. در این دوران که می توان آن را دوران سیاه زنان در عصر جاهلیت نامید، سیادت و سروری هیچ زنی بر هیچ قبیله ای گزارش نشده است.
,,
در دوران جاهلیت زن بعنوان " موجودمکار" و اهل خدعه نگریسته می شد و چنین نگاهی دور از دقت های علمی و نظری بود. زنان به مثابه موجوداتی ضعیف، فاقد اراده و قوه تشخیص، پنداشته می شدند. حتی خصایص و فضایل نیز بین مردان و زنان تقسیم شده بود و برخی صفات متعالی، صرفا خاص مردان دانسته شده و صفت بد برای زنان بود. چنانکه صفاتی نظیر بخل و امساک از خصایص زنان بود و سخاوت و بخشش خاص مردان به شمار می رفت.
,,
از طرفی، نوعی بی بند و باری درون قبایل وجود داشت که تنها زنان آزاد را شامل نمی شد. این زنان در مواقعی حتی این اختیار را داشتند که اگر رفتار شوهرشان دلخواهشان نبود، آنها را تر ک می کردند. این مورد در سطح غیر اشراف در صورت بروز جنگ به گونه ای دیگر نیز رقم می خورد، زنان قبیله شکست خورده به اسارت گرفته می شدند و تحت تملک مردان قبیله پیروز در می آمدند.
,,
در این دوران زنا بیداد می کرد و در این میان، وضع کنیزان از زنان آزاد بدتر بود. زنان در دوره جاهلیت در بعد حقوقی، ضعیف و کم مایه بودند، تا آنجا که اساساً حقوقی برای آنها وجود نداشت. در این دوران اقسام مختلفی از ازدواج و نکاح بین اعراب رایج بود ولی زنان در این ازدواج ها هیچ نقشی و فاعلیتی نداشتند. با ظهور اسلام، وضعیت زنان بهبود چشمگیری یافت. تحت آموزه های جدیدی که پیامبر اسلام(ص) در جزیره العرب رواج داد، موقعیت زنان دگرگونی های بنیادینی یافت. چنانچه سمیه، مادرعمار تحت تأثیر تعالیم حضرت رسول(ص) شناختی نسبت به موقعیت انسانی و اجتماعی اش یافت و توانست شکنجه های بت پرستان را تحمل کرد و در نهایت در راه آرمان های اسلام به شهادت رسید.
,,
رشد فکری در میان زنان به حدی رسید که برخی از زنان با پذیرش اسلام در جرگه مسلمانان درآمدند در حالی که شوهران شان در زمره بت پرستان و مشرکان بودند. تعدادی از زنان به اتفاق همسران خود به منظور حفظ عقاید دینی شان، مرارت و رنج هجرت به حبشه را به جان خریدند و تعداد بیشتری نیز باطی مسیر طولانی به مدینه هجرت کردند. در جهاد و غزوات نیز زنان حضور داشتند و اموری مانند آب رسانی، پرستاری، تهیه غذا، انتقال اجساد شهدا و نظایر آن را به عهده داشتند. جایگاهی که پیامبر اسلام(ص) برای اولین همسر خود، حضرت خدیجه(س) قائل بود و به طور مکرر، مقام و شأن او را می ستود و ارج و منزلتی که فاطمه زهرا(س) نزد پدر گرامی خود داشت، نشان دهنده بهبود موقعیت زنان در اجتماع اسلامی بود.
,,
پیامبراسلام(ص) در آن مقطع زمانی با توجه به وضعیت زنان، مجموعه ای از سیاست ها و فعالیت ها را در پیش گرفت تا هم درک زنان از موقعیت خود و هم زمینه عمل اجتماعی آنها را بهبود بخشید. شایان ذکر اینکه تنها وضعیت زنان با آمدن آیین اسلام متحول نشد، بلکه دیگر حوزه های فرهنگی مثل اوقات فراغت، سرگرمی، روابط، نهادها، پوشش، علوم، هنرها و اخلاق و نظایر آن با حاکمیت اسلام دچار تغییرات اساسی شد. در دوران جاهلیت همانطور که قبلا گفته شد زنان دارای کارکردهایی همچون آوازخوانی و رقاصی و ... بودند اما با ظهور اسلام، زنان از لحاظ جایگاه و مرتبه در ردیف مردان قرار گرفتند. از سویی اسلام نسبت به زنده به گور کردن دختران موضع می گیرد. چنان که رسول اکرم(ص) فرموده اند: «بهترین فرزندان شما، دختران اند و علامت خوش قدمی زن آن است که اولین فرزندش دختر باشد.»
,,
آری مقام اسلام و اقرار به وحدانیت خداوند، مقام ایمان و مقام اطاعت و بندگی خداوند، مقام صدق و درست کرداری، مقام صبر و ایستادگی در راه حق، مقام فروتنی و تواضع در برابر امر حق، مقام جود و بخشندگی، مقام روزه و امساک، مقام صیانت نفس و غلبه بر هوی و هوس و مقام ذکر حق همه است و در رسیدن به این مقامات، هیچ تمایزی بین زنان و مردان وجود ندارد و تنها تلاش و ممارست فردی است که تعیین کننده است. همانطور که قبلاً یاد شد در دوران جاهلیت برخی از صفات خاص مردان بود، مانند مقام سخاوت و کرم. اما در سوره توبه از مبحث نفاق بحث می شود و بین زنان و مردان تمایز نمی گذارد و هر دو را تحت عنوان منافق یاد می کند: «... وعدالله المنافقین و المنافقات...» آیه 68 (خدا مردان و زنان منافق ... را آتش جهنم وعده کرده که در آن جاودانه خواهند بود.)
,,
یکی از سیاست گذاری های فرهنگی پیامبر اسلام(ص) تأکید براصل ازدواج بود که به تقویت جایگاه زنان منجر می شد و روابط بین زنان و مردان را ضابطه مند می کرد و به ایجاد حریمی برای آنان منجر می شد. از دیگر سیاست های اصلی رسول اکرم(ص) مفهوم سازی: "نامحرم" بود در واقع نامحرم نوعی حریم سازی برای زنان در اجتماع است که زنان در آن برهه زمانی هیچ حرمتی نداشتند و به هر نحو ممکن حقوقشان ضایع می شد ، حیاتشان سلب می شد و در مضیقه قرار می گرفتند. در دوره جاهلیت برخی افراد هرزه که لزوماً هم از مسلمانان نبوده و می توانسته اند مشرکین یثرب باشند، بر سر راه زنان مسلمان می نشستند و با سخنان ناروا آنها را اذیت می کردند. از این رو در سوره نور آیه 31 در وهله اول از زنان پیامبر(ص) و در مرحله بعد از کل زنان مسلمان خواسته می شود که حجاب داشته باشند و از روسری استفاده کنند تا هم به عنوان زن مسلمان شناخته شوند و هم از آزار در امان باشند.
,,
تأکید بر اصل حجاب وقتی با مفهوم و قواعدی که حول و حوش آن شکل می گیرد، نهاد خانواده و تعیین حدود و نقش زن در مقابل دیگر نقش های دورن خانواده، تکالیفی که در زندگی بر عهده زنان است، اصل ازدواج و وظایف متقابل زن و شوهر و البته نظام حقوقی زنان در گفتمان نبوی همراه می شود، اهمیت حقوقی آن بیش از پیش آشکار می شود. نتیجه اینکه رسول اکرم(ص) در دوران جاهلیت توانست موقعیت زنان را بهبود بخشد و زنان در مرتبه وجودی برابر با مردان قرار گیرند و زنان حضوری فراگیر در حوزه مختلف زندگی جمعی پیدا کردند و به استقلال فکریشان ارج نهاده شد. در جهاد حضور یافتند و در جنگ ها به پیروزی مسلمانان کمک کردند و در سیاست و تصمیمات مورد مشورت قرار گرفتند و به آنها علوم و معارف دینی آموزش داده شده و حجم زیادی از قوانین و مقرارت در اجتماع مسلمین به منظور تضمین جایگاه و حقوق زنان تدوین شد.
,,
در واقع بعد از ورود اسلام به عربستان و بعد از آن گسترش این دین الهی در اقصی نقاط جهان که در نگاهی اختصاصی تر می توان گفت: "جهان اسلام" دریچه نگاه به زن دچار تحولی اساسی شد که در سبک زندگی خود زنان و جایگاه آنان تغییرات اساسی به وجود آورد. تا جایی که زن را از موجود فرورفته در یک قالب خارج کرد و او را قاب کرد. قابی که ظرف وجودی اش سازنده خمیرمایه جامعه شد از این تحول که در نخستین انقلاب اسلامی جهان -بعثت- صورت گرفت، زنان در تمام امور فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و ... ظرفیت وجودی خود را بسیج کردند و وارد میدان عمل شدند. بسیجیانی بزرگ و موفق؛ مثلا در امور اقتصادی، جهاد مالی و حمایتی" حضرت خدیجه" در بحث دفاع از اسلام و آرمان های آن"سمیه" در دفاع از ولایت و سیانت از خانواده حضرت فاطمه (س) و در آگاه سازی و بصیرت افزایی زنان عاشورای به ویژه حضرت زینب(س) ...
,,
انقلاب اسلامی ایران به عنوان دومین انقلاب اسلامی که شاید به طور منحصربه فردی در عصر بازگشت به جاهلیت نوین دوران طاغوت صورت گرفت، پدیده ای است که در تمام جهات از انقلاب اسلامی پیامبر(ص) تأسی کرده است. در دوران طاغوت هم زنان شبیه اوضاع زنان دوران جاهلیت را داشتند. زنان رقاص و خواننده و هنرپیشگان مبتذل در عرصه سینما، عنوان حضور هنری یافته بودند! زنان فروشنده و تبلیغ گران تلویزیونی در امر اقتصادی گام می زدند! زنان اشراف در فحشا فرو رفته و دختران و زنان فقیر فرومایه ترین کارها را برای ارتزاق انجام می دادند ... و خود فروشی بیداد می کرد.
,,
بار دیگر پیام آور انقلاب و اسلام ایران "امام خمینی" (ره) جایگاه زن را تبیین کرد او را به اصل و هویتش برگرداند و این بار زنان را برای بهره برداری از ظرفیتهای انسانی به ودیعه گذاشته شده در وجودشان بسیج کرد و این بسیج سازمان یافته زنان بود که مادران شهید، خواهران، همسران شهید و جانباز را الگو کرد و در کنار این بزرگواران شهدای زن، جانبازان زن ، مدافعان اسلام و انقلاب و وطن شکل گرفتند. زنان با بسیجی که روح افکار نبوی را داشت با رهبری امام خمینی(ره) حال به جایی رسیده اند که در تمام عرصه های علمی، هنری، پزشکی، دفاعی، هنرهای نوین و ... با صلابت گام برمی دارد و اعضای آن خود را رهروان فاطمی و زینبی میدانند.
,,
منابع:
,جمشیدی، غلامرضا و قاسم زائری، سیاست گذاری فرهنگی پیامبر اسلام(ص) و تأثیرات آن بر موقعیت فرهنگی – اجتماعی در زیست جهان با جاهلی، پژوهش زنان، شماره 4 زمستان 1378
,ضیف، شوقی، تاریخ ادبی عرب، ترجمه علیرضا ذکاوتی قراگزلو، تهران، امیرکبیر 1381
,مبارک پوری، صفی عبدالرحمن، خورشید نبوت، ترجمه محمد علی لسانی فشارکی، تهران، احسان 1385
,,
انتهای پیام/خ
]
ارسال دیدگاه