دانا گزارش می دهد؛
آیا بازار نان در آستانه تحول است؟/ از «یارانه پنهان آرد» تا «کالابرگ الکترونیک»
بازار نان ایران در آستانه یک تحول بزرگ قرار دارد. سالها یارانه پنهان آرد، شکاف میان قیمت تکلیفی و هزینه واقعی را پوشانده بود، اما اکنون این شکاف به نقطه بحرانی رسیده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ طی روزهای اخیر، اخبار ضدونقیضی درباره افزایش قیمت نان در برخی شهرها و اصلاح نرخ انواع نان در کلانشهرها منتشر شده است. پیگیریهای خبرنگار ما و گزارش های میدانی پیشین نشان میدهد که برخی نانواییها در تهران و سایر استانها، نان را با قیمتهای بالاتر از نرخ مصوب قبلی به فروش رساندهاند.
با این حال، مسئولان مربوطه هرگونه مصوبه رسمی برای تغییر قیمت نان را تکذیب کردهاند. محمدجواد کرمی، رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران، هم در با رد اخبار منتشرشده درباره ابلاغ نرخهای جدید، اظهار داشت: «تاکنون هیچ مصوبهای برای تغییر قیمت نان صادر نشده و بررسی هزینههای تولید و پخت نان همچنان در جریان است.»
به گفته وی، آنالیز هزینههای نانواییها به سازمان حمایت از مصرفکنندگان و تولیدکنندگان ارسال شده، اما هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده است. کرمی همچنین درباره احتمال تغییر در شیوه پرداخت یارانه نان گفت: «فعلاً بحثی درباره افزایش نرخ نانهای دولتی مطرح نیست، مگر آنکه دولت تصمیم بگیرد نان را به فهرست کالاهای مشمول کالابرگ اضافه کند و یارانه آن را مستقیماً به مصرفکننده پرداخت کند.»
دستمزد شاطرها ۲ میلیون تومان در روز
در پسپرده این سکون قیمتی، واقعیتی تلخ نهفته است؛ هزینههای تولید نان، از دستمزد نیروی کار گرفته تا انرژی و مواد مصرفی، در ماههای اخیر رشد داشته است. رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران در این زمینه هشدار داده و اعلام کرده که شاطرهای نانواییهای بربری و سنگک «حداقل روزانه ۲ میلیون تومان دستمزد» دریافت میکنند.
این رقم در حالی است که نرخ دستمزد مصوب برای کارگران نانواییها در سال ۱۴۰۵، ۴ میلیون و ۳۰۰ هزار تومان در ماه اعلام شده بود . افزایش حقوق کارگران در کنار جهش قیمت انرژی (آب، برق، گاز)، حملونقل و مواد مصرفی مانند نمک و کنجد، فشار سنگینی را به واحدهای نانوایی وارد کرده است.
یک نانوای سنتی در منطقه جنوب تهران در گفتگو با خبرنگار راهدانا، با اشاره به این وضعیت گفت: «ما نان را به قیمت یکونیم هزار تومان میفروشیم، در حالی که هزینه تمامشده هر قرص نان به بیش از ۴ هزار تومان رسیده است. این اختلاف یعنی ورشکستگی تدریجی. خیلی از همکارانم یا تعطیل کردهاند یا مجبور شدهاند آزادپز شوند و نان را با قیمت آزاد بفروشند.»
طرح کالابرگ؛ رویکرد تازه دولت برای مدیریت یارانه نان
در شرایطی که فشار هزینهها بر نانواییها روز به روز بیشتر میشود، دولت به دنبال راهکاری برای برونرفت از این بنبست است. سناریویی که بیش از همه مورد توجه قرار گرفته، «حذف تدریجی یارانه آرد و پرداخت مستقیم یارانه نان به مصرفکننده» از طریق سیستم کالابرگ الکترونیک است.
کالابرگ الکترونیک چیست؟
کالابرگ الکترونیک، سیستمی است که در آن به جای پرداخت یارانه به تولیدکننده یا تأمینکننده کالا (مانند یارانه آرد به نانواییها)، یارانه به صورت اعتبار الکترونیکی به حساب سرپرست خانوار واریز میشود و او میتواند با استفاده از آن، کالاهای اساسی (از جمله نان) را از فروشگاههای طرف قرارداد با قیمت مصوب خریداری کند. این مدل که در برخی کشورهای جهان و همچنین در ایران برای کالاهایی مانند شیر و لبنیات آزمایش شده، مزایایی مانند هدفمندتر شدن یارانهها و کاهش قاچاق آرد و نان را به همراه دارد.
بر اساس گزارشهای موجود، دولت در نظر دارد با توسعه زیرساختهای الکترونیکی، نان را نیز به فهرست کالاهای مشمول کالابرگ اضافه کند . در این مدل، یارانه نان مستقیماً به حساب مردم واریز میشود و نانواییها نیز قیمت واقعی نان را از مشتریان دریافت میکنند. بدین ترتیب، فشار هزینهها از دوش نانواییها برداشته میشود و مردم نیز از افزایش ناگهانی قیمت نان در امان میمانند، چراکه دولت متعهد میشود شکاف قیمتی را از طریق کالابرگ جبران کند .
چالشهای پیشروی اجرای طرح کالابرگ نان
با این حال، اجرای این طرح با چالشهای جدی روبروست. تجربه اجرای سیاستهای مشابه در سایر کالاهای اساسی نشان داده که موفقیت چنین طرحی نیازمند سه عامل کلیدی است:
۱. زیرساخت دقیق اطلاعاتی: شناسایی دقیق دهکهای هدف و جلوگیری از سوءاستفاده و ثبتنام چندباره، نیازمند سامانههای اطلاعاتی پیشرفته و بهروز است.
۲. نظارت گسترده بر بازار: در صورت پرداخت یارانه به مصرفکننده، باید اطمینان حاصل شود که نانواییها نان را با قیمت واقعی به مردم میفروشند و از کم فروشی یا احتکار جلوگیری شود.
۳. اطمینان از حفظ قدرت خرید خانوارها: مبلغ کالابرگ باید به گونهای تعیین شود که افزایش قیمت نان، قدرت خرید خانوارهای کمدرآمد را تحت تأثیر قرار ندهد. رئیس مجلس شورای اسلامی نیز اخیراً بر ضرورت «جبران افزایش قیمت نان برای دهکهای پایین درآمدی» تأکید کرده است .
نظرات کارشناسان؛ از ناگزیری تغییر تا هشدار درباره تورم
دکتر مهدی تقوی، اقتصاددان، چندی پیش در گفتگو با راهدانا با اشاره به هزینههای فزاینده تولید نان، تغییر مدل یارانهای را «ناگزیر» توصیف کرد و گفت: «نمیتوان انتظار داشت نانواییها سالها با زیان انباشته به کار خود ادامه دهند. دولت باید هرچه سریعتر تکلیف مدل جدید یارانه نان را روشن کند.»
وی در ادامه به تجربه سایر کشورها اشاره کرد و افزود: «در بسیاری از کشورها، یارانه نان به صورت هدفمند و از طریق کارتهای اعتباری به دهکهای پایین پرداخت میشود. ایران نیز باید به سمت این مدل حرکت کند، اما با سرعت کمتر و با در نظر گرفتن زیرساختهای موجود. عجله در اجرا میتواند باعث ایجاد التهاب و نابسامانی در بازار شود.»
در مقابل، برخی کارشناسان نسبت به تبعات اجرای این طرح هشدار میدهند. حمیدرضا صالحی، تحلیلگر مسائل اقتصادی، در این باره به خبرنگار راهدانا گفت: «افزایش قیمت نان، حتی با وجود کالابرگ، یک شوک تورمی به اقتصاد وارد میکند. وقتی قیمت نان به عنوان یک کالای راهبردی افزایش مییابد، انتظارات تورمی در سایر بازارها نیز تشدید میشود و این میتواند منجر به افزایش قیمت سایر کالاها و خدمات شود. دولت باید تمهیدات لازم برای کنترل تورم انتظاری را نیز در نظر داشته باشد.»
تبدیل نانواییهای یارانهای به آزادپز؛ نشانه تغییر تدریجی بازار نان
یکی از نشانههای آشکار نارضایتی نانوایان از قیمتهای دستوری، تمایل آنها به خروج از چرخه یارانه و تبدیل به «نانوایی آزادپز» است. بر اساس اظهارات رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران، تبدیل نانواییهای یارانهای به آزادپز بهسادگی انجام میشود، اما بازگشت از آزادپز به یارانهای نیازمند موافقت کارگروههای استانی است و معمولاً با آن موافقت نمیشود.
این روند میتواند نشانهای از تغییر تدریجی ساختار بازار نان در کشور باشد؛ بازاری که سالها بر پایه یارانه مستقیم آرد اداره شده، اما اکنون با فشار هزینهها و محدودیت منابع یارانهای، در آستانه تغییرات تازه قرار گرفته است.
بر اساس گزارشهای میدانی راهدانا، در مناطق شمال شهر تهران و برخی کلانشهرهای دیگر، تعداد نانواییهای آزادپز که نان را با قیمتهای بالاتر (معمولاً دو تا سه برابر نرخ دولتی) عرضه میکنند، رو به افزایش است. این موضوع نشان میدهد که دولت با دوگانگی جدی مواجه است: از یک سو باید جلوی افزایش فشار معیشتی بر دهکهای پایین را بگیرد و از سوی دیگر، ناگزیر از اصلاح ساختار یارانه آرد و نان است.
به گزارش راه دانا؛ بازار نان ایران در آستانه یک تحول بزرگ قرار دارد. سالها یارانه پنهان آرد، شکاف میان قیمت تکلیفی و هزینه واقعی را پوشانده بود، اما اکنون این شکاف به نقطه بحرانی رسیده است. راهبرد دولت برای عبور از این بحران، تغییر مدل از «یارانه آرد» به «کالابرگ مصرفکننده» است؛ مدلی که مزایای نظری دارد اما اجرای موفق آن نیازمند زیرساخت قوی، نظارت دقیق و اراده سیاسی برای عبور از مشکلات اجرایی است.
تا آن روز، نانواها بین ماندن در چرخه یارانه با حاشیه سود ناچیز و خروج به سمت آزادپزی با ریسک از دست دادن مشتری، سرگرداناند. مردم نیز بین نان ارزان اما کمکیفیت در نانواییهای دولتی و نان باکیفیت اما گران در نانواییهای آزادپز، یکی را انتخاب خواهند کرد. آنچه مسلم است، وضعیت فعلی ادامهدار نخواهد بود و به زودی باید منتظر تصمیم نهایی دولت در این زمینه بود.
ارسال دیدگاه