نقدی بر هفتمین دوره نمایشگاه مجازی کتاب؛
فرهنگ، زنده و پویا/ استقبال ۷۰۰ هزاری از ضیافت مجازی کتاب
هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران در شرایطی به پایان رسید که با وجود مشکلات اقتصادی توانست با فروش نزدیک به ۷۰۰ هزار نسخه کتاب، بار دیگر جایگاه خود را بهعنوان یکی از رویدادهای اثرگذار فرهنگی کشور تثبیت کند.
به گزارش خبرنگار فرهنگی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران در حالی به کار خود پایان داد که توانست با ثبت فروش نزدیک به ۷۰۰ هزار نسخه تا میانه روز پایانی، بار دیگر جایگاه خود را بهعنوان یکی از مهمترین رویدادهای فرهنگی کشور تثبیت کند. طبق آخرین آمار اعلامشده، تا ساعت ۱۴ روز دوشنبه چهارم خرداد، ۶۹۷ هزار و ۲۹۹ نسخه در این دوره به فروش رسید و پیشبینی میشد تا پایان زمان برگزاری، میزان فروش از ۷۰۰ هزار نسخه عبور کند.
این دوره از نمایشگاه، با تکیه بر بستر دیجیتال و حذف محدودیتهای زمانی و مکانی، نشان داد که علاقه به کتاب و مطالعه در جامعه ایران همچنان پابرجاست. حتی در شرایطی که مشکلات اقتصادی بر سبد هزینههای خانوار سنگینی میکند. نکته قابل توجه آن بود که تجربه خرید کاربران، بدون اتکای پررنگ به بنهای مرسوم سالهای گذشته و با یارانه محدودتر، مؤید این واقعیت است که نمایشگاه مجازی به تدریج به یک «مرجع» در تقویم فرهنگی خانوادهها تبدیل شده است.
دسترسی ۲۴ ساعته و حذف مرزهای جغرافیایی
تجربه برگزاری نمایشگاه در فضای مجازی، همراستا با رشد الگوی خرید آنلاین در سالهای اخیر، دو مزیت کلیدی را پررنگ کرد. دسترسی شبانهروزی و رفع محرومیت جغرافیایی. نمایشگاه مجازی امکان خرید و مشاهده تازههای نشر را برای مخاطبان سراسر کشور فراهم کرد. بهگونهای که دیگر نیازی نبود ساکنان شهرستانها و مناطق دورافتاده برای بهرهمندی از آثار جدید، هزینههای بالای سفر به پایتخت را متحمل شوند.
این ویژگی، از منظر عدالت فرهنگی نیز اهمیت ویژهای دارد. نمایشگاه مجازی کتاب تهران، دسترسی به منابع فرهنگی را برای طیف وسیعتری از جامعه ممکن ساخت و حتی برای ایرانیان خارج از کشور نیز امکان بهرهمندی از این رویداد را افزایش داد.
همچنین، گروههایی که در نمایشگاه حضوری با محدودیت مواجه بودند از جمله افراد دارای معلولیت جسمی و حرکتی، سالمندان، مادران دارای فرزند خردسال و افرادی که به دلیل مشغله شغلی یا تحصیلی فرصت حضور فیزیکی ندارند توانستند با سهولت بیشتری در نمایشگاه مشارکت کنند. ابزارهایی مانند جستوجوی پیشرفته بر اساس موضوع، نویسنده، ناشر و قیمت و امکان مقایسه آثار نیز تجربهای کارآمدتر از نمایشگاههای فیزیکی را برای بسیاری از مخاطبان فراهم آورد.
از منظر اقتصادی نیز حذف هزینههای رفتوآمد، اسکان و اتلاف زمان، مشارکت در این رویداد فرهنگی را برای طیف گستردهای از اقشار مقرونبهصرفهتر کرد.
چالش جدی نمایشگاه
در کنار دستاوردها، یکی از چالشهای مهم این دوره، فعالیت برخی سکوها و وبسایتهای فروش آنلاین بود که همزمان با نمایشگاه رسمی، اقدام به برگزاری فروشهای موازی کردند. به گفته کارشناسان، بخشی از این فضا با عرضه کتابهای کپی، غیرمجاز و بیکیفیت و ارائه تخفیفهای اغراقآمیز، توانست توجه بخشی از مخاطبان را به خود جلب کند.
همچنین، برخی ضعفهای زیرساختی و کمتوجهی به الزامات فنی از جمله سئو در سایت نمایشگاه، سبب شد کاربران هنگام جستوجوی برخی عناوین، ناخواسته به سمت بازارهای موازی هدایت شوند. کارشناسان هشدار میدهند عادتکردن بازار به کتابهای بیکیفیت، در بلندمدت میتواند به صنعت نشر آسیب جدی وارد کند و مقابله با توزیعکنندگان کتابهای کپی و قاچاق، ضرورتی انکارناپذیر برای حفاظت از حقوق مؤلف، مترجم و ناشر است.
علاوه بر پیامدهای اقتصادی، گسترش کتابهای غیرمجاز میتواند تبعات فرهنگی نیز در پی داشته باشد. چراکه این آثار اغلب بدون استانداردهای ویرایشی منتشر میشوند و خطاهای متعدد زبانی و محتوایی دارند. موضوعی که بهویژه برای مخاطبان نوجوان و دانشآموزان نگرانکننده ارزیابی میشود.
کتاب دیجیتال و چالشهای آییننامهای
حضور پلتفرمهای عرضه کتاب دیجیتال، از دیگر محورهای بحث در این دوره بود. اگرچه این ظرفیت برای بخشی از مخاطبان بهویژه نسل جوان یک فرصت نوین محسوب میشود، اما برخی ناشران چاپی نسبت به کاهش فروش نسخه فیزیکی ابراز نگرانی کردند. در مقابل، پلتفرمهای دیجیتال در موضعگیری رسمی تأکید داشتند عرضه نسخه الکترونیک آثار، اختیاری است و ناشران در صورت عدم تمایل میتوانند آن را متوقف کنند.
از سوی دیگر، برخی اصلاحات و تصمیمات آییننامهای نیز در میانه مسیر با چالشهایی همراه شد. از جمله بحث مربوط به ضوابط سال انتشار کتابها و همچنین موضوع حذف کتابهای زیر ۲۰۰ هزار تومان به دلیل هزینههای پستی بهخصوص در حوزه کودک و نوجوان که با پیگیری و دستور وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی برطرف شد.
ضرورت سیاستگذاری بلندمدت برای تثبیت فرهنگ کتابخوانی
کارشناسان معتقدند موفقیت نمایشگاه مجازی نباید مانع دیدهشدن مشکلات ساختاری صنعت نشر شود. کتابفروشیهای فیزیکی با فشار هزینههای جاری و افزایش اجارهبها مواجهاند و ناشران نیز از گرانی کاغذ، دشواری قیمتگذاری، ریسک تجدیدچاپ و پدیده قاچاق کتاب آسیب میبینند. از این رو، راهکارهایی مانند یارانههای هدفمند برای ناشران مستقل، تقویت زیرساختهای فنی سایت نمایشگاه برای رقابت با سکوهای موازی، و شفافسازی مدل همکاری با پلتفرمهای دیجیتال از جمله اقدامات ضروری برای عبور از نقاط بحرانی این صنعت عنوان میشود.
هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران نشان داد فرهنگ مطالعه در ایران همچنان از ظرفیت تابآوری برخوردار است. اما تداوم این مسیر نیازمند سیاستگذاری منسجم، نظارت مؤثر و حمایت هوشمندانه از زنجیره تولید تا توزیع کتاب است تا نمایشگاههاچه مجازی و چه حضوری به رویدادهایی مقطعی محدود نشوند و به تقویت پایدار فرهنگ کتابخوانی بینجامند.
ارسال دیدگاه