گزارش دانا از دور جدید جنگ کریدورها؛
رقابت پنهان «کریدورها» جایگزین «ناوهای هواپیمابر»/ از گوادر تا تاشکند؛ اتصال ۶ کریدور به چین و آسیای مرکزی
وقتی ناوهای جنگی آمریکا روی آبهای خلیج فارس مانور میدهند و تنگه هرمز را به یک گلوگاه تنفسی برای اقتصاد جهانی تبدیل کردهاند، ایران روی زمین راهحل خود را عملی کرده است.
به گزارش خبرنگار اقتصادی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ طی هفته های اخیر، پاکستان با صدور دستورالعمل فوری «ترانزیت کالا از خاک پاکستان» در ۲۵ آوریل ۲۰۲۶، شش کریدور زمینی را بهطور رسمی به روی محمولههای ایرانی گشود . آن هم نه بر اساس یک توافق جدید، بلکه مبتنی بر قراردادی که در سال ۲۰۰۸ بین تهران و اسلامآباد امضا شده بود و نزدیک به دو ده بود که در کشوها خاک میخورد . از گوادر تا تفتان، از کراچی تا گبد، حالا جادهها جایگزین مسیرهای دریایی پرخطر شدهاند و نخستین محموله این کریدور تازه، گوشت منجمد صادراتی پاکستان را به تاشکند، پایتخت ازبکستان رسانده است .
همزمان با تشدید تنشها در خلیج فارس و اعلام محاصره دریایی آمریکا، مقامات پاکستانی با صدور دستور «ترانزیت کالا از خاک پاکستان» در آوریل ۲۰۲۶، شش مسیر رسمی زمینی را برای انتقال محمولههای تجاری به ایران فعال کردند . نکته کلیدی و شگفتانگیز اینکه این مسیرها بر اساس توافق حملونقل جادهای ایران و پاکستان در سال ۲۰۰۸ فعال شدهاند؛ توافقی که به دلیل اختلافات سیاسی و اقتصادی هرگز به مرحله اجرا نرسیده بود .
یک دیپلمات پاکستانی در گفتوگو با روزنامه «نشنال» فاش کرد که خود ایران پس از شروع جنگ، مستقیماً اسلامآباد را برای اجراییسازی این توافق فراخوانده است . تصمیمی که خشم رئیسجمهور آمریکا را نیز برانگیخت؛ به طوری که دونالد ترامپ در فلوریدا سربازان آمریکایی را به «دزدان دریایی» تشبیه کرد و گفت: «ما مثل دزدان دریایی رفتار میکنیم» .
نقش شش کریدور؛ از گوادر تا تفتان، از کراچی تا گبد
بر اساس دستور وزارت بازرگانی پاکستان، شش مسیر زمینی مشخص برای ترانزیت کالاهای کشور ثالث از خاک این کشور به ایران تعیین شده است :
-
کریدور گوادر-گبد (Gwadar-Gabd): این مسیر به طول ۸۹ کیلومتر، کوتاهترین و سریعترین مسیر است. زمان سفر از بندر استراتژیک گوادر تا مرز ایران را از ۱۶-۱۸ ساعت به تنها ۲ تا ۳ ساعت کاهش داده و هزینه حملونقل را ۴۵ تا ۵۵ درصد کمتر از مسیر بندر کراچی برآورد کردهاند .
-
مسیر ساحلی کراچی/بندر قاسم به گبد: این کریدور از جاده ملی N10 در امتداد سواحل بلوچستان عبور میکند و زمان سفر آن حدود ۱۶ تا ۱۸ ساعت برآورد میشود .
-
کریدور کراچی/بندر قاسم به تفتان: این مسیر به طول تقریبی ۹۰۰ کیلومتر از شهرهای خضدار و دالباندین عبور کرده و به گذرگاه مرزی تفتان در شمال بلوچستان میرسد .
-
مسیر گوادر به تفتان: این کریدور زمینی به طول بیش از ۱۰۰۰ کیلومتر با عبور از تربت، پنجگور و کویته، یک شاهراه استراتژیک به شمار میرود .
-
کریدور گوادر به تفتان (مسیر دوم): این مسیر جایگزین از لیاری، خضدار، کویته، دالباندین و نوکوندی عبور میکند .
-
کریدور کراچی/بندر قاسم به گبد (از طریق گوادر): این مسیر با عبور از گوادر، یک حلقه ارتباطی کامل میان بنادر جنوبی پاکستان و مرز ایران ایجاد کرده است .
پیوند با CPEC؛ چین از در پشتی وارد میشود
اما نقطه عطف این تحول، پیوند این کریدورهای تازه با طرح عظیم «کریدور اقتصادی چین-پاکستان» (CPEC) است. بندر گوادر که با سرمایهگذاری هنگفت چین و نیروی کار چینی ساخته شده، دقیقاً به عنوان یک «اهرم راهبردی» برای دور زدن گلوگاههای دریایی طراحی شده بود .
اکنون ایران از طریق مرزهای جنوب شرقی خود میتواند به شبکهای ۳۰۰۰ کیلومتری متصل شود که غرب چین را به اقیانوس هند پیوند میدهد. تحلیلگران مؤسسه «شورای امور بینالملل روسیه» (RIAC) میگویند این اتصال، مسیری جدید برای تجارت تهران با پکن گشوده و فشار ناشی از تحریمهای دریایی را به طور قابل توجهی کاهش خواهد داد.
به گزارش روزنامه هندوستان تایمز، این اقدام از سوی پاکستان عملاً «یک سوراخ قانونی» در محاصره دریایی آمریکا ایجاد کرده است. همان طور که «هیمانشو جین»، تحلیلگر ژئوپلیتیک در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «بازی تغییر کرد. پاکستان یک سوراخ قانونی در محاصره دریایی آمریکا بر ایران ایجاد کرد» .
کریدور شمال-جنوب؛ معماری که نقشه تجارت جهان را عوض میکند
در کنار کریدورهای شرقی، ایران پروژه راهآهن چابهار-زاهدان را با پیشرفت بیش از ۹۰ درصد دنبال میکند. بر اساس اعلام وزارت راه و شهرسازی ایران، این خط ریلی تا پایان بهار ۲۰۲۶ (اواسط خرداد ۱۴۰۵) به بهرهبرداری میرسد . این خط بخشی از کریدور بینالمللی شمال-جنوب (INSTC) است؛ مسیری ۷۲۰۰ کیلومتری که هند را از طریق ایران و دریای خزر به روسیه و شمال اروپا متصل میکند .
تحلیلهای مؤسسه «استراتژیک استادی هند» نشان میدهد که جنگهای اوکراین و ایران رویدادهایی جدا از هم نیستند، بلکه بیانهای بههم پیوسته یک مبارزه ژئوپلیتیکی در امتداد کمربند ساحلی اوراسیا (ریملند) هستند. مؤسسه «کارنگی اهدای صلح» نیز اخیراً در گزارشی هشدار داده است که این تحولات میتواند «قانون جزایر ترامپ» را در دریای چین جنوبی بیاعتبار کند، زیرا چین اکنون به مسیرهای جایگزین ریلی از طریق ایران و روسیه دسترسی دارد.
بازنده میدان؛ امارات و پایان هژمونی ریاکسپورت
در این میان، بازنده بزرگ میدان امارات متحده عربی است. دبی و ابوظبی که سالها قطب اصلی ترانزیت و ریاکسپورت (صادرات مجدد) کالا به ایران و آسیای مرکزی بودند، اکنون با کریدوری زمینی و کمهزینه مواجه شدهاند که وابستگی به عبور از آبهای تحت نظارت آمریکا را کاهش میدهد.
بر اساس دادههای «مانیتور تجارت داده»، چین با بیش از ۱۴ میلیارد دلار، عراق با حدود ۱۰.۵ میلیارد دلار، امارات و ترکیه با ارقام قابل توجه، شرکای اصلی تجاری ایران هستند . اکنون بخش قابل توجهی از این تجارت میتواند از مسیرهای زمینی و ریلی جدید هدایت شود. به گزارش آناتولی، ایران حتی در حال مذاکره با همسایگان برای ایجاد «کریدورهای جایگزین» و صادرات انرژی از طریق عراق و سوریه نیز هست .
مسیرهای ترکیبی جایگزین؛ ازبکستان، تاجیکستان و قزاقستان در مدار ترانزیت
فراتر از کریدورهای تازهافتتاح شده پاکستان، ایران به شبکه گستردهتری از مسیرهای ترکیبی دسترسی دارد :
-
کریدور ریلی-دریایی خزر: مسیری که از «ییوو» در چین شروع میشود، از قزاقستان و بندر آکتاو عبور کرده و از طریق دریای خزر وارد ایران میشود.
-
کریدور تمام ریلی آسیای مرکزی: مسیری که کالاهای چین را از قزاقستان، ترکمنستان و ازبکستان به مرز ریلی سرخس و سپس شبکه ریلی ایران متصل میکند.
-
کریدور جدید چین-تاجیکستان-ازبکستان-ترکمنستان-ایران-ترکیه-اروپا: مقامات ازبکستان و تاجیکستان به تازگی از فعالسازی یک کریدور چندحالته آزمایشی در این مسیر خبر دادهاند .
به گزارش راه دانا؛ نظریه کلاسیک «هیمالیا» میگوید «هر که ریملند را کنترل کند، بر اوراسیا حکومت میکند». ایران که در قلب کمربند ساحلی اوراسیا ایستاده، اکنون به یک هاب لجستیک منطقهای تبدیل شده است. اسپانیا، در تحلیلی، درگیری کنونی با ایران را نه یک جنگ صرفاً نظامی یا هستهای، که «جنگی بر سر کریدورهای حملونقل» توصیف کرده و آن را «نبرد قرن بر سر جریان تجارت جهانی» نامیده است .
اگر پیش از این ۹۰ درصد تجارت ایران از طریق دریا انجام میشد، در نظم جدید، جادهها و ریلها جایگزین کشتیها شدهاند. این تغییر، نقطهضعف آمریکا در خشکی را به خوبی نمایان میکند. همان طور که واشنگتن روی آبها سلطه دارد، تهران نیز روی زمین برگ برنده را در دست گرفته است. سؤال دیگر این نیست که آیا محاصره دریایی کار میکند یا نه، بلکه این است که «آیا جهان بدون کریدورهای زمینی ایران میتواند زنده بماند؟»
ارسال دیدگاه