دانا گزارش میدهد؛
موج اشک و ارادت؛ جلوههای باشکوه عزاداری حسینی در سراسر ایران
این روزها فریاد «یا حسین» در کوچه پس کوچههای ایران طنینانداز است و هر قوم، با زبان خاص خود، نوای عشق را سر میدهد. اینجا ایران است؛ جایی که در آیینهای عاشورایی، تاریخ، فرهنگ و معنویت در هم میآمیزند.
به گزارش خبرنگار فرهنگی شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ ماه محرم، ماه سوگواری شیعیان جهان برای سیدالشهدا (ع) است و در ایران، این ایام با تنوعی شگفتانگیز از آیینها و رسوم کهن اقوام مختلف گرامی داشته میشود. از نخلگردانی یزد تا شاخسی واخسی آذربایجان، هر خطه از این سرزمین، نمادی از عشق و ارادت به خاندان اهلبیت (ع) را به نمایش میگذارد.
ارادت به امام حسین (ع) و خاندان ایشان، محدود به سن و سال نمیشناسد و برگزاری مراسم عزاداری ماه محرم در ایران، سابقهای دیرینه دارد. هر شهر و دیار، با حفظ پیوند با اصل واقعه کربلا، ویژگیها و آدابورسوم منحصر به فرد خود را در این ایام به نمایش میگذارد.
اگرچه بیش از هزار سال از مصیبت جانگداز امام حسین (ع) و یاران باوفایش میگذرد، اما همچنان شیعیان و مسلمانان جهان، یاد فداکاری آنان را در دفاع از دین گرامی میدارند. فرهنگ عاشورا با گذشت زمان، نه تنها گستردهتر شده، بلکه آیینهای عزاداری در ایران و سراسر جهان نیز با شکوه و عظمت بیشتری برگزار میگردد. در طول تاریخ، سنتها و مراسم ویژهای در ایران شکل گرفته که سینه به سینه و نسل به نسل منتقل شده و تا به امروز ادامه یافته است.
از جمله این سنتهای دیرینه میتوان به نخلگردانی، طبقکشی، طشتگذاری، دستههای شاخسی واخسی، گِلمالی، رقص دجله، و چهلمنبر اشاره کرد. اینها تنها نمونههایی از جلوههای باشکوه مراسم عزاداری هستند که مردم نقاط مختلف ایران در ایام محرم برگزار میکنند. بررسی تاریخ ایران نشان میدهد که آیینهایی مانند نخلگردانی و حمل تابوتهای نمادین شهدای کربلا، به دوران آلبویه بازمیگردد و در دوره قاجار، ساخت «تکیه دولت» توسط ناصرالدینشاه، رونق تعزیهخوانی را افزایش داد.
مردم آذربایجان، با اصالت، مهماننوازی، سلحشوری، آزادمنشی، مرزداری و پایبندی به عقاید مذهبی شناخته میشوند. از مراسم مذهبی مهم این منطقه، «شبیهخوانی» یا تعزیه و «شمعسوزی» در مساجد است. اما برجستهترین آیینهای محرم در آذربایجان و اردبیل، «طشتگذاری» و دستههای عزاداری «شاخسی، واخسی» (شاه حسین، وای حسین) است که با نوحهها و آداب خاص برگزار میشود. دستههای «شاخسی، واخسی» از اواخر ماه ذیالحجه فعالیت خود را آغاز کرده و در شبهای منتهی به محرم، در حسینیهها و مساجد شکل گرفته و با زنجیروار در کوچهها و خیابانها به عزاداری میپردازند. اوج این مراسم در ظهر عاشورا و پس از عزاداری، با ذکر «شاخسی، واخسی» و حرکت به سمت نماد خیمههای به آتش کشیده شده صورت میگیرد. «طشتگذاری» نیز که منسوب به اردبیل و به طور کلی آذربایجان است، از رسوم مهم این ایام محسوب میشود.
تجسم سوگ در قلب کویر
مردم یزد، از دیرباز ارادت خود را به اهلبیت (ع) به اثبات رسانده و به نوعی پرچمدار عزاداری امام حسین (ع) در ماه محرم و صفر هستند. یکی از مهمترین مراسم این دیار، «آیین نخلگردانی» است که در شهرستانهایی چون میبد، اردکان، تفت و روستاها برگزار میشود. در یزد، نخل به شکل تابوت سیدالشهدا (ع) یا نمادی از یکی از شهدای کربلا ساخته میشود. این نخل که از جنس چوب و به شکل برگ درخت یا سرو است، در روزهای تاسوعا و عاشورا، با حضور مردم عزادار در لباس سیاه، با پای برهنه و ذکر مداحان، بلند شده و تشییع میگردد.
ایام محرم در زنجان، به عنوان روزهای برآورده شدن حاجات و خیر و برکت شناخته میشود و مردم با اطعام نیازمندان، ارادت خود را نشان میدهند. «حسینیه اعظم زنجان» یکی از مهمترین مراکز تجمع عزاداران است که حتی از کشورهای همسایه نیز در آن حضور مییابند. این حسینیه به ویژه به خاطر دسته عزاداری باشکوه خود در هشتم محرم، که جمعیتی بالغ بر پانصد هزار نفر را شامل میشود، شهرت دارد. این مراسم در سال ۱۳۸۷ به عنوان دهمین میراث معنوی ایران به ثبت رسیده است.
عبور از خاک تا اوج عشق
در بسیاری از شهرهای جنوبی ایران، عزاداری ایام محرم در حسینیههای بزرگ با نواختن «دمام» و سنج و تشکیل حلقههای انسانی همراه است که به سبک «واحد» معروف است. در این سبک، عزاداران دست در کمر یکدیگر انداخته و با حرکات یکنواخت به سینهزنی میپردازند. در این مناطق، سینهزنی بر زنجیرزنی غالب است. مردم بوشهر در ایام سوگواری، با سیاهپوش کردن شهر و نصب بیرق عزا، ارادت خود را نشان میدهند. حرکت دستههای سینهزنی و زنجیرزنی از پنجم محرم آغاز شده و در روزهای تاسوعا و عاشورا به اوج خود میرسد. تعزیهخوانی نیز از دیگر مراسم مرسوم در روز تاسوعا است.
آداب و رسوم مردم لرستان، از جمله «چهلمنبر» و «به گل افتادن»، از دیرباز شهرت دارد. در مراسم «چهلمنبر» که در روز تاسوعا برگزار میشود، زنان خرمآبادی با پای برهنه و نقابی بر صورت، چهل شمع در خانههای باز روشن میکنند. «آیین به گل افتادن»، که ریشه در سنتهای پیش از اسلام برای سوگواری دارد، در لرستان نیز در سوگ عزیزان و امام حسین (ع) برگزار میشود. عزاداران در شب تاسوعا، خود را در حوضچههای گل میاندازند و صورت و بدن خود را آغشته به گل میکنند.
آیینهای عزاداری در بندرعباس، به دلیل تنوع قومی، جلوه خاصی دارد. صبح تاسوعا، تابوتهایی نمادین از حسینیهها خارج شده و به سمت قدمگاهی که منسوب به حضرت علی (ع) است، تشییع میشوند. این مراسم که به «رقص دجله» معروف است، نمادی از پیوند فرزند با پدر تلقی میشود.
کاشان، به عنوان یکی از پایگاههای کهن تشیع، علاوه بر اشتراکات با سایر شهرها، ویژگیهای منحصربهفردی در عزاداری محرم دارد. در غروب روز تاسوعا، مراسم «شمعزنی» با روشن کردن ۷۲ شمع در یادبود یاران امام حسین (ع) برگزار میشود. «علم جریده» نیز نمادی از ویژگیهای علمدار کربلا، حضرت ابوالفضل (ع) است و به اعتقاد مردم، آب از کشکول آن شفابخش است. پخت و توزیع نان «عباسعلی» در روز تاسوعا نیز از سنتهای دیگر این شهر است.
ارسال دیدگاه