راز سفره پایان ناپذیر طبیعت؛ چگونه غذایی برای همه موجودات کافی است؟
در نظام روزی، گردش مواد غذایی هرگز پایان ندارد. آب و خاک و گیاه به هم تبدیل میشوند و هر موجودی از منبعی خاص تغذیه میکند. این تدبیر، نشانه قدرت خداست.
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ اگر در نظام ارتزاق موجودات مختلف از منابع طبیعی دقت و اندیشه شود، نکات جالب و شگفت انگیزی از قدرت خداوندی بر ما روشن می گردد؛ که بعضی از آنها عبارتند از:
الف) اولین مطلب این که مواد غذایی روی کره زمین با این که محدود است ولی تمام نمی شود؛ زیرا گردش دورانی مواد غذایی در موجودات چنان تنظیم شده که اگر میلیونها سال مورد بهره برداری قرار گیرد، تغییر محسوسی در آن دیده نمی شود. آب دریا به بخار تبدیل شده و بعد به صورت باران برمی گردد؛ درختان مواد غذایی را از زمین گرفته و سپس برگ ها و شاخه های آنها پوسیده و به کود و مواد غذایی مورد نیاز گیاهان بدل می شود؛ حیوانات که از مواد غذایی استفاده کرده اند پس از مدتی خاک شده و جزء مواد غذایی زمین می گردند؛ انسان اکسیژن تنفس کرده و گاز کربن پس می دهد و درختان برعکس گاز کربن گرفته و اکسیژن پس می دهند و ...(۱)
این مبادلات و گردش دورانی دائماً در حال تکرار است و لذا سفره پایان ناپذیر الهی دائماً گسترده و مخلوقات از این خوان نعمت بهره گیری می کنند.
یکی از شعرا در این زمینه می گوید:
خلق بخشد خاک را لطف خدا *** تا خورد آب و بروید صد گیا
چون گیاهش خورد حیوان، گشت زفت *** گشت حیوان لقمه انسان و رفت
باز خاک آمد شد اکال(۲) بشر *** چون جدا شد از بشر روح و بصر
ذره ها دیدم دهانشان جمله باز *** گر بگویم خوردشان گردد دراز
جمله عالم آکل و مأکول(۳) دان *** باقیان را مقبل و مقبول دادن
ب) دومین مطلب چگونگی تهیه روزی برای حیوانات مختلف است؛ بعضی گیاهان مواد غذایی و رطوبت را از زمین می گیرند، بعضی ها از آب (گیاهان شناور) بعضی از هوا، و بعضی از طریق وابستگی به گیاهان دیگر (مانند بسیاری از پیچک ها).
حیوانات اعماق دریاها در جایی زندگی می کنند که مطلقاً گیاهی نمی روید، چرا که آخرین اشعه نور آفتاب در اعماق ششصد تا هفتصد متر به کلی محو می شود و بعد از آن شبی ظلمانی و جاودانی بر آب دریا حاکم است، ولی خداوند روزی آنها را در سطح آب دریا طبخ و آماده کرده و برای آنها به اعماق دریا می فرستد. گیاهانی که در لابلای امواج در مقابل نور آفتاب به صورت بسیار زیاد پرورش می یابند، بعد از رسیدن و دادن سهمیه موجودات زنده سطح دریا، سنگین می شوند و به اعماق دریا فرو می روند. همچنین بقایای موجودات زنده سطح دریا همچون طعام آسمانی به سوی موجودات زنده اعماق دریا فرستاده می شود.
گاهی مرغان هوا را نصیب ماهی دریا می کند و گاه ماهیان دریا را نصیب مرغان هوا، گاه گیاهان را غذای حیوانات قرار می دهد و گاه حیوانات را غذای گیاهان گوشت خوار و گاهی از باقیمانده و تفاله غذا یک نوع غذای لذیذی برای نوع دیگر می سازد.
برای نمونه بعضی از نهنگ های دریایی بعد از تغذیه از ماهیان مختلف، بقایای این حیوانات در لابلای دندانشان باقی می ماند، از این رو به ساحل آمده دهان خود را همچون غاری باز کرده و دسته ای از پرندگان ساحلی وارد آن شده و بقایای گوشت های لابلای دندان ها را که غذای لذیذی برای آنها محسوب می شود، بیرون کشیده و می خورند و عملاً مسواک بسیار جالبی به دندان های این حیوان می زنند، آن هم در عالم همکاری ناسپاسی نکرده و تا آخرین پرنده از دهانش خارج نشده، دو فک خود را برهم نمی نهد و بعد از تمیز شدن دندان هایش دهان را برهم بسته و راهی اعماق دریا می شود. (۴)
کافی است برای درک بیشتر علم و حکمت خداوندی در تدبیر ارزاق انسان در سه دوره جنینی و شیرخوارگی و غذاخوری بیندیشیم که چگونه در مرحله اول از طریق سیستم پیچیده بند ناف و جفت و پیوند مستقیم با خون مادر و بعد از تولد و در مرحله شیرخوارگی که نه دندانی برای جویدن و نه معده و روده آماده ای برای پذیرفتن غذاهای خشن دارد از طریق شیر مادر که غذایی ملایم و مملو از مواد حیاتی است روزی او را فراهم نموده است، شیری که نه سرد و نه گرم، نه شیرین و نه شور، نه محتاج به جویدن و نه محتاج به فعالیت معده برای هضم است.
در مرحله سوم هم انواع غذاهای مطبوع را برای انسان فراهم نمود و زنگی را در وجود او به نام احساس قرار داد تا گرسنگی و تشنگی را دریابد و به سراغ این مواد حیاتی رود و بهترین موقع هم برای صرف غذا همین وقت است که زنگ در درون وجود انسان به صدا درآید؛ به قول دانشمند معروف روسی «پاولف» : «غذای طبیعی و مفید، غذایی است که با اشتها و لذت صرف شود».(۵)
امام صادق(علیه السلام) در حدیث معروف مُفَضَّل می فرماید: «ای مفضّل! درست بیندیش در کارهایی که در انسان قرار داده شده، از قبیل غذاخوردن، خوابیدن و آمیزش جنسی و تدبیری که در آنها است. خداوند برای هریک از آنها در طبیعت آدمی، محرک و انگیزه ای قرار داده تا به سوی آن تحریک شود. گرسنگی، انسان را به سوی غذایی می فرستد که حیات بدن و قوامش در آن است و خستگی خوابی را می طلبد که راحت بدن و تجدید قوا در آن است و شهوت جنسی او را به آمیزشی دعوت می کند که دوام نسل و بقای نوع آدمی در آن است. هرگاه انسان این تحرکات را نداشت و می خواست از طریق تفکر و به خاطر نیاز بدن به سراغ این امور برود، چیزی نمی گذشت که بر اثر سستی و کوتاهی هلاک می شد، ولی خداوند بزرگ برای هریک از این نیازمندی های مهم و ضروری محرکی در طبع آدمی قرار داده است که او را به سوی این امور می راند».(۶)
در خاتمه باید گفت: تمام شگفتی های دستگاه آفرینش دلالت بر عقل و تدبیر گسترده ای که بر سیستم خلقت حاکم است، می کند؛ که هر کدام از آنها ما را در راه خداشناسی و معرفت آن مدبر یاری می نماید. (۷)
پی نوشت:
(۱). البته این در روز است وگرنه در شب اکسیژن گرفته و کربن پس می دهد و در بعضی مواقع خوابیدن در شب در جنگل های انبوه موجب خفگی است.
(۲). صیغه مبالغه است به معنی بسیار خورنده.
(۳). آکل اسم فاعل به معنی خورنده و مأکول اسم مفعول به معنی خورده شده است در اینجا به معنی چیزی است که در معرض خوردن است.
(۴). فخررازی در تفسیر خود ضمن اشاره کوتاهی به این موضوع می افزاید که روی سر این پرنده چیزی شبیه به خار است که اگر حیوان تصمیم به بلعیدن آن پرنده گیرد آن خار او را آزار می دهد (مفاتیح الغیب، فخرالدین رازی ابوعبدالله محمد بن عمر، دار احیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۲۰ قمری، چاپ: سوم، ج ۲۴، ص ۴۰۳، سورة نور، آیات ۴۱ الی ۴۲).
(۵). اولین دانشگاه و آخرین پیامبر، پاک نژاد، رضا، بنیاد فرهنگی شهید دکتر پاک نژاد، تهران، ۱۳۶۶ شمسی، ج ۴، ص ۱۹۵.
(۶). توحید المفضل، مفضل بن عمر، محقق / مصحح: مظفر، کاظم، داوری، قم، بی تا، چاپ: سوم، ص ۷۵، )أفعال الإنسان فی الطعم و النوم و الجماع و شرح ذلک(بحار الأنوار، مجلسی، محمد باقر بن محمد تقی، محقق / مصحح جمعی از محققان، دار إحیاء التراث العربی، بیروت، ۱۴۰۳ قمری، چاپ: دوم، ج ۳، ص ۷۸، باب ۴ (الخبر المشتهر بتوحید المفضل بن عمر).
(۷). گردآوری ازکتاب: اخلاق اسلامی در نهج البلاغه، ناصر، مکارم شیرازی، تهیه و تنظیم: اکبر خادم الذاکرین، نسل جوان، قم، ۱۳۸۵ شمسی، چاپ: اول، ج ۱، ص ۶۶.
ارسال دیدگاه