به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ «قَالَ عَلِیٌّ(علیه السلام) : تَعَطَّرُوا بِالاِسْتِغْفَارِ لَاتَفْضَحُکُمْ رَوَائِحُ الذُنُوبِ» (۱)؛ (حضرت علی(علیه السلام) فرمودند: خود را با استغفار خوشبو کنید تا بوی بد گناهان را بپوشاند).
شرح حدیث:
«گناه» در فکر، زندگی شخصی و اجتماعی انسان آثار بدی دارد که امام(علیه السلام) آن را به بوی بد تشبیه کرده که تعبیر زیبایی است. مشابه این تعبیر در کلام امام رضا(علیه السلام) در مورد استفغار نیز آمده است. آن حضرت می‌فرماید: «مَثَلُ الاِسْتِغْفَارِ مَثَلُ وَرَقٍ عَلَی شَجَرَةٍ تَحَرَّکَ فَیَتَنَاثَرُ».(۲)
گاهی برخی از درختان، برگ‌های خشکی پیدا می‌کنند که درخت را زشت می‌کند؛ گناهان هم مانند این برگ‌های خشک است و استغفار، برگ‌های زشت را فرو می‌ریزد و چهره درخت را زیبا می‌کند. بسیاری از مردم در توبه و استغفار گرفتار اشتباهاتی هستند و خیال می‌کنند همین که هفتاد بار «استغفر الله» و یا سیصد بار «العفو» بگویند کافی است؛ در حالی که توبه فقط این نیست؛ بلکه استغفار، دروازه توبه است.
مراحل توبه:
توبه چهار مرحله دارد که عبارتند از:
مرحله اوّل: پشیمانی و ندامت
پشیمانی آثار سازنده‌ای دارد؛ چرا که استغفار بدون پشیمانی مثلِ مسخره کردن خداوند است.
مرحله دوم: تصمیم جدّی بر ادامه ترک از گناه در آینده
اگر تصمیم بر ترک گناه گرفته شود؛ ولی شکسته شد باید دوباره تصمیم گرفت. این مسأله شبیه حفظ کردن مطالب درسی است که اگر در دور اوّل برای حفظ کردنِ مطلبی، پنج بار تکرار کرده و فراموش کنیم، برای مرتبه دوم چهار بار تکرار می‌کنیم و به همین ترتیب در مرتبه بعدی سه بار؛ تا جایی که آن مطلب کاملاً در ذهن ما جا می‌گیرد.
تصمیم بر ترک از گناه هم همین گونه است. اگر شکسته شد دوباره تصمیم می‌گیریم تا جایی که اثر تصمیم‌های قبلی در وجود ما می‌ماند و سرانجام روزی به طور کامل ترک می‌کنیم.
مرحله سوم: جبران «حق الناس» و «حق الله»
اگر «حق الناس» است باید حق کسانی را که پایمال کرده به آنان برگرداند و اگر آنها را نمی‌شناسد و یا در دسترس او نیستند ردّ مظالم بدهد؛ یعنی از طرف صاحب آن حق، به فقرا صدقه بدهد. همچنین در «حق الله» اگر از واجباتی است که قضا دارد قضای آن را انجام دهد.
مرحله چهارم: جبران مافات
شخص توبه کننده باید به همان اندازه که گناه کرده با اعمال صالح آن را جبران کند. چنین توبه‌ای منشأ اثر است. در بعضی از روایات در مورد حدود آمده است که با توبه، حدّ برداشته می‌شود؛ ولی از بعضی روایات بدست می‌آید که باید آثار صلاح در او ظاهر شود تا حدّ ساقط شود. اسلام طرفدار خشونت نیست؛ بلکه طرفدار اصلاح مردم است. وقتی گناهکار اصلاح شد، دیگر حدّ جاری نمی‌شود. البتّه اگر توبه حقیقی و قبل از گرفتار شدن در مجازات باشد.
همانطور که در این دو حدیث مشاهده می‌شود، رسیدن به حقیقتِ توبه، نیاز به کار کردن دارد و فقط استغفار نیست؛ بلکه استغفاری لازم است که انسان را خوشبو کند و دل و جان انسان را متحول کند تا برگ‌های زشتِ گناه بریزد.
از جمله شرایط دیگر استغفار، دوری کردن از مجالس گناه، دوری از دوستان منحرف و ... است، همچنین عوامل محرّک در فیلم‌ها و عکس‌های مستهجن است که هر انسانی را به انحراف می‌کشاند.
قرآن در مورد حضرت یوسف(علیه السلام) می‌فرماید: زلیخا تمام عوامل تحریک را فراهم کرده بود «وَ لَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَ هَمَّ بِهَا لَوْلَا أنْ رَأَی بُرْهَانَ رَبِّهِ» (۳) اگر خدا به کمک یوسف نیامده بود و مقام عصمتش نبود گرفتار می‌شد، پس علاوه بر این امور، کمک خدا هم لازم است که با توکّل قابل حل می‌باشد. (۴)
پی نوشت:
(۱). الأمالی، طوسی، محمد بن حسن، دار الثقافة، قم، ۱۴۱۴ قمری، چاپ اول، ص ۳۷۲.
(۲). الکافی، کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، محقق / مصحح: غفاری، علی اکبر، آخوندی، محمد، دار الکتب الإسلامیة، تهران، ۱۴۰۷ قمری، چاپ چهارم، ج ۲، ص ۵۰۴، باب (الاستغفار).
(۳). سوره یوسف، آیه ۲۴.
(۴). گردآوری از کتاب: مشکات هدایت، مکارم شیرازی، ناصر، تهیه و تنظیم: مکارم، مسعود، حامدی، محمد رضا، مدرسه امام علی بن ابی طالب(علیه السلام)، قم، ۱۳۸۵ شمسی، چاپ اول، ص ۱۷۷.
ارسال دیدگاه