چالش های برنامه هسته ای جمهوری اسلامی ایران
مسئله امنیت در منطقه خلیج فارس از سالیان دور بسیار پیچیده بوده است این نکته را گراهام فولر 20 سال پیش بیان کرده است و وقتی مشکلات ایدئولوژیک و مرزی را میان کشورها به این نکته اضافه کنیم مسئله پیچیده تر میشود.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از زنجانم، همواره مسائل موجود در منطقه خلیج فارس برای دیگر کشورها نیز مسئله مهمی تلقی میشود زیرا از لحاظ شرایط اقتصادی و مسائل امنیتی انرژی وابستگی شدیدی به این منطقه وجود دارد و همواره بنا به دلایلی که گفته شد نوعی حساسیت نسبت به کشورهای منطقه هم وجود دارد به هر حال چالش ها در منطقه پس از گذشته چند دهه همواره وجود دارد، یکی از چالشهای مهم موجود در منطقه مسئله انرژی هسته ای ایران و مشکلات و چالش های پیش روی آن است.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, زنجانم,سوال اساسی اینجاست که چه مشکلی بر سر راه هسته ای شدن ایران وجود دارد؟ و اینکه آیا جمهوری اسلامی ایران قوانین بین المللی را نقض کرده است؟ و سوال اساسی دیگر اینکه غرب چرا هیچ عکس العملی در مقابل تخطی مصر، کره جنوبی و رومانی در قبال نقض قوانین بین المللی مصوب ۱۹۶۸ از خود نشان نداد، ولی در مقابل ایران رفتار متفاوتی داشته است؟
,سوالاتی از این قبیل همواره ذهن اندیشمندان و پژوهشگران عرصه روابط بین الملل و علوم سیاسی را در مورد پرونده هسته ای ایران به خود مشغول ساخته است.
,در اینجا می توان پاسخهای زیادی به سوالات فوق داد، عدم درک صحیح غرب از جمهوری اسلامی ایران ، مشکلات ایدئولوژیک، مسئله اسرائیل و فشارکشور های عرب منطقه در خصوص به خطر افتادن امنیت خلیج فارس در صورت دستیابی جمهوری اسلامی ایران به فناوری هسته ای همگی پاسخ های مناسبی به سوالات فوق می باشند.
,عدم درک متقابل از این روند هم از سوی غرب و هم از سوی جمهوری اسلامی ایران مشکل عمده ای می باشد که مهمترین چالش را پیش روی هر دو طرف قرار داده است غربی ها اگر با دیدگاه واقع بینانه به موضوع نگاه کنند در می یابند که جمهوری اسلامی ایران به دنبال دستیابی به سلاح هسته ای نیست و این یک واقعیت است و غربی ها و بخصوص آمریکا باید به این درک برسند که باید نگاه خود را به برنامه هسته ای ایران تغییر دهند، نگاهی که آمریکایی ها به برنامه هسته ای ایران دارند به دور از واقعیت موجود و تحت فشار عوامل گوناگونی میباشد، که از عوامل مهم می توان به فشار اسرائیل، شیخ نشین های حوزه خلیج فارس و برخی دیپلمات های داخلی اشاره داشت، به نوعی می توان گفت که نگاه آمریکائی ها نسبت به جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب سال ۱۳۵۷ همواره ناشی از همین گونه فشار ها بوده است.
,به نظر و استدلال آمریکائی ها ،کشور ایران به دلیل نداشتن یک حکومت دموکراتیک در صورت دستیابی به فناوری هسته ای برای امنیت جهانی خطرناک خواهد بود ولی همانگونه که شاهدیم جمهوری اسلامی ایران در مقایسه با کشور های حوزه خلیج فارس و برخی همپیمانان آمریکا حاکمیتی به مراتب دموکراتیک تر و دارای نهاد های مردمی می باشد و از لحاظ استدلالی کاملاًدر اشتباهند. در مورد فشار کشور های دیگر به خصوص اسرائیل و ارعاب باید اذعان داشت که این دو بزرگترین تهمت زننده در خصوص برنامه هسته ای ایران بوده اند و بارها غرب و آمریکا را برای فشار بر ایران ترغیب کرده اند.
,اسرائیلی ها همواره سخن از دستیابی ایران به بمب اتم سخن گفته اند در سال ۱۹۹۲ شیمون پرژ، در سال ۱۹۹۵ بنیامین نتانیاهو، در سال ۲۰۰۱ بنیامین بن الیزر، و دوباره در سال ۲۰۰۹ و ۲۰۱۲ نتانیاهو همواره سخن از دستیابی ایران به بمب اتم در آینده ای نزدیک خبر داده اند و هر بار این موضوع را مطرح ساخته اند.
,همچنین اعراب همواره در طول تاریخ مشکلات ایدئولوژیک با ایران داشته اند و همیشه سعی در مطرح کردن مسائل غیر واقع در خصوص ایران را داشته اند و مسئله هسته ای و برنامه هسته ای ایران نیز از این امر مستثنی نیست، کشور های غرب همان گونه که شاهدیم چندین قرارداد با کشور های فرانسه، آلمان و برخی کشور های دیگر برای ساخت نیروگاه های هسته ای خود به امضاء رسانده اند و هزینه های فراوانی را نیز در این راه پرداخت کرده اند حتی برخی مقامات عربستانی اظهار داشته اند در خصوص دستیابی ایران به فناوری هسته ای با درصد بالا همه تلاشهای خود را برای دستیابی به تسلیحات اتمی به کار خواهند بست. در کل بین ارعاب و ایران یک بی اعتمادی همواره وجود داشته است و این موضوع نیز نباید روی نگاه آمریکائی ها نسبت به ایران تاثیرگذار باشد، شایعاتی مبنی بر سرمایه گذاری عربستان در ساخت تسلیحات اتمی در پاکستان نیز به گوش می رسد.
,جمهوری اسلامی ایران همواره تضمین های زیاد را در خصوص برنامه هسته ای خود و عدم حرکت این برنامه به سمت تسلیحات هسته ای ارائه داده است، و حتی بیشتر از تعهدات خود به NPT عمل کرده است، جمهوری اسلامی ایران همه معاهدات اصلی در مورد منع گسترش تسلیحات مخرب را امضا کرده است، منطقه عاری از تسلیحات هسته ای در خاورمیانه در سال ۱۹۷۴ توسط ایران مطرح شدکه با ایستادگی اسرائیل مواجه شد، ایران هیچ گاه و به هیچ وجه خواستار آن نیست که با حرکت به سمت سلاح های هسته ای بهانه ای به دست آمریکا و اسرائیل در منطقه داده و منطقه خاورمیانه را با جنگی دیگر مواجه سازد ضمن آنکه ایران خود قربانی این تسلیحات مخرب بوده است ( در جنگ عراق علیه ایران ) در کل سیاستمداران ایرانی خواستار تملیک تسلیحات هسته ای نیستند زیرا آن را به مشابه امری می دانندکه در بلند مدت مانع دسترسی ایران به همکاری های تکنولوژیک گسترده ایران با کشورهای پیشرفته خواهد شد و خواستار این نیستند که ایران را نیز مانند کره شمالی به لحاظ بین المللی منزوی کنند. این موارد دلایلی بر عدم حرکت ایران به سمت تسلیحات اتمی هستند و نشان می دهند که ایران در استفاده از انرژی هسته ای فقط به دنبال استفاده صلح آمیز از آن است.
,ایران به عنوان یکی از امضا کنندگان پیمان منع گسترش سلاح های کشتار جمعی همواره سعی در اعتماد سازی داشته است. و این موضوع در نشست های استانبول، بغداد و ژنو همواره مشاهده شده است.
,درحال حاضر نیز اولویت در مذاکرات ایران و گروه ۳+۳ حول غنی سازی ۲۰ درصد اورانیوم است که بیشتر وقت مذاکرات اخیر را به خود اختصاص داده است و به نوعی توافقات اولیه در خصوص آن در صورت ملایم سازی تحریم ها از سوی غرب می باشد، همانطورکه گفته آمریکا و غرب با دیدگاه لیبرالیستی و اینکه ایران یک حکومت لیبرال و دموکرات نیست و در صورت دستیابی به فناوری هسته یا با درصد بالا برای امنیت منطقه و جهان خطرناک خواهد بود نسبت به ایران فکر می کند و درک واقع بینانه ای از ایران ندارد و کشور ایران نیز براساس ایدئولوژی و آرمان های خود با غرب تعامل می کند و تا وقتی که دو طرف به درک متقابل از همدیگر نرسند توافقی جامع حاصل نخواهد شد،ایرانی ها اعتقاد دارند که برنامه هسته ای فقط یک اهرم فشار از سوی غرب است و در صورت توافق در خصوص آن غربی ها مسائل دیگری مثل حقوق بشر و آزادی های فردی را مطرح خواهند کرد و به همه این موضوعات با دید مشکلات ایدئولوژیک می نگرند نه واقعیت موجود که این موضوع در سخنان سیاستمداران ایرانی و به خصوص در سخنرانی اخیرآیت الله خامنه ای رهبری جمهوری اسلامی ایران مطرح شد.
,توافق هسته ای بین ایران و گروه۳+۳ می تواند یک بازی برد – بر باشد زیرا در صورت توافق در این زمینه یک فرصت تاریخی در روابط ایران و غرب ایجاد خواهد شد و ایران به عنوان یک دولت عاری از سلاح های هسته ای خواهد بود و خیال غرب در خصوص امنیت منطقه که ایران را به عنوان یک تهدیدکننده برای آن می دانستند راحت خواهد کرد. و از سوی دیگر ایران در سطح بین المللی می تواند تحریم ها را پشت سرگذاشته و راه های جدید را پیش روی خود ببیند. در این راه می توان کنگره آمریکا در ایالات متحده آمریکا و برخی تندرو ها در ایران را موانع اصلی این توافق ذکرکرد، ولی وجود کابینه های با دید مثبت در هر دو کشور را می توان عاملی برای خوشبینی در آینده روابط دانست، با همه این موارد غرب و ایران باید وارد یک معامله جدی و بزرگ شوند و با درک درست و واقع بینانه از همدیگر به دور از فشار های ذکر شده به دنبال یک راه حل معقول بر مبنای منافع دو طرف شوند، به پیشنهاد من معامله ای که باید غرب حق غنی سازی ایران را به رسمیت شناخت و تحریم ها را لغو کند و در قبال آن ایران نهایت همکاری را با آژانس داشته و تضمین ها و شفافیت های لازم در خصوص برنامه هسته ای خود را ارائه دهد.
,طی مذاکرات و توافقات انجام شده جمهوری اسلامی ایران این اعتماد سازی را انجام داده است زیرا ایران به دنبال بمب هسته ای نیست و هیچ مشکلی برای همکاری حداکثری با آژانس بین المللی و غرب و دادن تضمین های جامع در مورد عدم انحراف برنامه هسته ایش به سمت ساخت سلاح ندارد و غرب نیز باید به جای بازی با الفاظ معامله را به صورت صادقانه انجام داده و به آن عمل نماید در غیر این صورت با تحریک ها و تشدید آن همان طور که در چند سال گذشته غرب و آمریکا راه به جایی نبرده اند هم اکنون نیز این امر اعتبار دارد.
,در نهایت این نکته را یادآور می شوم که غربی ها برای توافق با ایران باید به چند مورد توجه ویژه داشته باشند، ایران در خصوص برنامه هسته ای خود متعهد به حکمی مذهبی است که به هیچ وجه به سمت ساخت بمب هسته ای نرود که این فتوا توسط آیت الله خامنه ای داده شده است و ایرانی ها به هیچ عنوان از آن تخطی نمی کنند، تعامل کامل با ایران نه فشار، برقراری مجموعه ای واقع گرایانه از محدودیت ها بر برنامه هسته ای ایران به جای درخواست های غیر ممکن مانند تعطیلی تاسیسات و عدم غنی سازی، و ارائه طرحی که برای کشورهای دیگر هم قابل پذیرش باشد به خصوص کشور های حوزه خلیج فارس و خاورمیانه.
,در نهایت دوباره یادآور می شوم که همه این شرایط و توافق و حل مسئله منوط به درک واقع بینانه و متقابل و به دور از هرگونه فشار و دید ایدئولوژیک از هر دو طرف و احترام متقابل است.
,,
نویسنده: هادی نصیری/دکترای روابط بین الملل/ مدرس دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان
,
ارسال دیدگاه