مخاطرات زیست‌محیطی نکا و غفلت مسئولان+تصاویر

رودخانه نکا

ساخت‌و‌ساز خانه‌ها، جاده، پل و سدبندی نکا در گذشته به شکلی نادرستی پا گرفت. ساخت دیواره بلند سنگ چینی معروف به سدبندی و کاهش عرض طبیعی رودخانه باعث عمیق شدن جریان آب در زیر سدبندی شد که هرساله شاهد غرق شدن کودکان در این رودخانه هستیم. رودخانه نکا بارها با سیلاب‌های ویرانگر حریم خود را از ما بازپس گرفت اما دوباره بر حریم آن ساخت و ساز شکل گرفت.

ساخت سد چاره مهار سیل نیست بلکه موانعی که برای رودخانه ساخته‌ایم باید اصلاح شود.


بارها این دیواره‌های سنگ‌چینی‌شده در اثر رطوبت رودخانه خراب شدند و دوباره بازسازی شدند و هزینه سنگینی برای بازسازی آن پرداخت شد.


در صورتی که طبیعت به ما نشان داده چگونه از خود در مقابل رودخانه محافظت می‌کند، در تصویر زیر می‌بینید در یک دره پر شیب، درختان با ریشه‌های خود سازه‌های طبیعی برای حفاظت از ریزش کوه به درون رودخانه شده‌اند.


برای اینکه هم فضا برای رودخانه بیشتر شده و خطر سیلاب را کاهش دهیم، هم هزینه‌های دیواره چینی و خطرات تخریب و سقوط آن‌را کاهش دهیم و هم زیباسازی حاشیه رودخانه در دستور کار باشد، پیشنهاد می‌شود هر جایی که سدبندی تخریب شده و حاشیه‌هایی که سدبندی نداریم سطح شیب دار درست کرده و بر روی آن درختکاری کاری کنیم و در سطح آن هم چمن کاری شود، تکنیک‌های بیومهندسی برای پایدارسازی شیب‌های خاکی بسیار موفق‌تر از روش‌های دیگر بودند.


برای درختکاری در حاشیه رودخانه باید از گونه‌های انحصاری شمال ایران همچون ممرز و انجیلی که در دنیا بی‌نظیرند استفاده شود، در کتاب‌های درختان و درختچه‌های ایران، از دره رودخانه نکا به‌عنوان یکی از نقاط پراکنش درخت ممرز نام برده شده؛ متأسفانه در شهر نکا آن درختان ممرز یکی پس از دیگری قطع شده‌اند و به‎جای آن گونه‌های غیر بومی که خود عوارضی دارند کاشته شد، در عکس زیر انبوهی از درختان اکالیپتوس که بومی استرالیاست را در نزدیکی پل چمازی می‌بینید، جالب است بدانید درخت اکالیپتوس قدرت رشد دیگر گونه‌ها در اطراف خود را سلب می‌کند.


در چند دهه قبل در رودخانه مهربان رود می‌توانستیم ماهی‌های انبوهی را بیابیم، از ورود سموم دفع آفات نباتی به رودخانه و تخلیه زباله‌های گوناگون پلاستیکی و سمی تا سم‌ریزی عمدی از عوامل نابودی ماهی‌های بی‌نظیر این رودخانه است اما دلیلی که هرساله از جمعیت این ماهی ها کم کرده، ساخت موانع بتونی و قطع ارتباط ماهی‌های دریا با بالادست رودخانه است.

ماهی‌ها هر ساله اواخر اسفند تا اوایل اردیبهشت از دریا مهاجرت کرده و به بالادست رودخانه رفته و در آنجا تخم‌ریزی می‌کنند، در حال حاضر با موانعی که در عکس‌های زیر می‌بینید، ماهی‌های دریا قادر به عبور از آنها نیستند و ماهی‌هایی که در بالادست رودخانه وجود دارد، از تخم‌ریزی ماهی‌های همان جا به‌وجود آمده است. نتیجه اینکه هر ساله جمعیت ماهی کمتر و اندازه آنها نیز کوچک‌تر شده است.



شهرسازی

یکی از آرایه‌های اصلی در زیبایی شهرها، وجود پدیده‌های طبیعی مثل رودخانه، تپه، کوه، درختان و چمنزار است، تپه‌های نکا که پوشیده از درختان و گندم‌زار است، چهره شهر ما را زیبا نشان می‌دهد.


تصور کنید بر روی این تپه‌های زیبا که روزگاری پوشیده از درختان جنگلی بود و اکنون زمین‌های کشاورزی است، به‌جای درخت و چمنزار خانه‌های سنگی و بتونی ببینید، آن‌وقت شهر کریح و بدمنظر می‌شود که متأسفانه در سال‌های اخیر این کار در حال شکل‌گیری است، مانند عکس زیر:


چگونه به این ساختمان ها مجوز داده شده در زمین کشاورزی خانه بسازند؟ اگر این زمین‌ها در طرح توسعه شهری قرار دارند، از شهرداری می‌خواهیم تجدیدنظر کرده و طرح توسعه را با هدف زیبا نگهداشتن مناظر شهر تغییر دهند، اگر شهروندان اجازه نداشته باشند بر روی تپه‌ها خانه بسازند، شهر به سمت شمال که جلگه‌ای و هموار هست گسترش می‌یابد و این هم از جهت زیبایی شهر و از خیلی جهات دیگر نظیر آبرسانی برای مردم و مسئولان بهتر است.

درباره خاک‌برداری در این زمین‌ها هم نظارتی وجود ندارد، مالکان این زمین‌ها بدون هیچ دغدغه‌ای خاک‌برداری کرده، چهره تپه‌ها را تغییر می‌دهند، برای خود راه‌سازی هم می‌کنند، بعدها به آنها آب و برق هم داده می شود! و آنجا ویلایی می‌شود که هیچ کس به آن نزدیک نمی‌تواند بشود چون سگی پر سر و صدا و درنده در‌ آنجا به نگهبانی گمارده شده است.


در این عکس می‌بینید چگونه برای ویلایی که در بالای تپه و درون زمین‌های کشاورزی بنا شده است، راه‌سازی بلندی هم انجام شده است.


مشکل زباله در نکا

در عکس زیر می‌بینید محل دفن زباله نکا در بدترین محل ایجاد شده و باید هرچه زودتر تعطیل شود، هنگام ساخت این محل، عایق‌های چندلایه برای جلوگیری از نشت شیرابه‌ها به عمق خاک ایجاد نشد، همچنین لوله‌های افقی و عمودی برای خروج گاز درون زباله‌ها تعبیه نشد، دیوارکشی، فنس‌کشی، آهک‌پاشی و حفر کانال نمی‌تواند مشکل عمقی اینجا را حل کند، این فاصله کوتاه به چشمه تهدیدی جدی برای چشمه با ارزش قرمرض به شمار می‌رود که توریست‌های زیادی از ایران را به خود جلب می‌کند . وجود چاه‌های آب نکا و بهشهر در پایین دست شمال غربی محل دفن زباله نکا هم مورد تهدید این شیرابه‌ها هستند.


در محل یکشنبه بازار نکا، هر هفته شاهد زباله‌های انبوهی هستیم که به رودخانه ریخته می‌شوند، اگر شهرداری نمی‌تواند محل دیگری برای این بازار ایجاد کند، دست کم دوربینی در آنطرف رودخانه نصب کند و متخلفان را جریمه مالی کند.


در بازار روز خیابان انقلاب هم این مشکل وجود دارد.


در دیگر نقاط حاشیه رودخانه هم انبوهی از زباله‌های خانگی وجود دارد که اگر شهرداری تعداد دفعات جمع آوری زباله را افزایش دهد این شهروندان زباله‌های‌شان را به درون رودخانه پرتاپ نمی‌کنند، ما به نوبه خود کارهای فرهنگی زیادی انجام دادیم ولی کافی نیست، به امید بیداری و تلاش علمی بیشتر مسئولان.