یادداشت/ ریزگردها و اثرات آنها بر سلامتی
یادداشت/ ریزگردها و اثرات آنها بر سلامتی
پدیده گرد و غبار یکی از مخاطرات طبیعی و یکی از بلایای جوی است که می¬تواند مسبب برخی مشکلات سلامتی شده و یا بیماری¬ها و شرائط سلامتی موجود را تشدید نمایند.
[

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از پیک هشترود،  جواد بابائی(معاون شبکه بهداشت هشترود): پدیده گرد و غبار یکی از مخاطرات طبیعی و یکی از بلایای جوی است که می­تواند مسبب برخی مشکلات سلامتی شده و یا بیماری­ها و شرائط سلامتی موجود را تشدید نمایند. وقوع آن باعث وارد شدن خسارت­های مالی و زیست محیطی نیز می‌گردد. این پدیده در مناطق خشک، نیمه خشک و بیابانی دنیا به فراوانی رخ می‌دهد و کشور ما نیز به دلیل واقع شدن در کمربند خشک و نیمه خشک جهان مکرراً در معرض گرد و غبارهای متعددی قرار می­گیرد. بعلاوه وجود مناطق مستعد وقوع طوفان­های گرد و غبار در کشورهای همسایه، کشور ایران هر از چندگاهی طوفان­های ناشی از مناطق بیابانی این کشورها را نیز تجربه می­کند.

, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, پیک هشترود, پیک هشترود, جواد بابائی(معاون شبکه بهداشت هشترود), جواد بابائی(معاون شبکه بهداشت هشترود),

وضعیت وقوع طوفان­های گرد و غبار

,

طوفان­های گرد و غباری عمدتاً در فصول بهار و تابستان و با توالی کمتری در پاییز و زمستان رخ می­دهند. همچنین بیشترین زمان وقوع این پدیده در روز، فاصله زمانی بعد از ظهرها تا غروب در مناطق مختلف دنیا است.

,

بیابان صحرایی ساهار در آفریقا بزرگترین منبع تولید کننده گرد و غبار خاکی در جهان است که سالانه ۷۰۰ میلیون تن گرد و غبار را وارد اتمسفر می­کند. سالانه بین ۵- ۵/۰میلیارد تن ذرات با طوفان­های گرد و غباری به نقاط دیگر جهان منتقل می­شوند. منابع اصلی گرد و غبار در ساهارا مناطق غربی مالی، جنوب الجزایر و شرق موریتانی هستند. بیش از ۷۰% از طوفان­های گرد و غباری به طوفان­هایی نسبت داده می­شوند که از آفریقا منشاء می­گیرند.

,

صحرای شمال چین و مغولستان یکی دیگر از محل­ها و منشاء ایجاد طوفان­های گرد و غباری است که گرد و غبار تولید شده در آنها کشورهای کره، ژاپن، تایوان و حتی فیلیپین را نیز تحت تاثیر قرار می­دهد. مناطق شمال غربی آمریکا و استرالیا منابع دیگر گرد و غبار هستند.

,

طوفان­های گرد و غبار در ایران هم یکی از پدیده­های شایع هستند. بررسی­های مربوط به فراوانی روزهای گرد و غباری کشور نشان می­دهد که چاله­های مرکزی ایران بیشترین روزهای گرد و غباری را دارند. به عنوان مثال بادهای ۱۲۰ روزه در استان سیستان و بلوچستان که الان به بیش از ۱۵۰ روز در سال افزایش یافته است (بیش از ۷۰ روز هم ذکر شده است). در مطالعه­ای که به تحلیل زمانی و مکانی طوفان­های گرد و غبار در ایران پرداخته است، ایستگاه زابل با میانگین ۱۸۳ روز یا نیمی از روزهای سال، دارای بیشترین میزان بروز طوفان گرد و غبار در کشور است و بعد از آن ایستگاه­های زاهدان با ۱۳۸ روز طوفای، بوشهر با ۱۳۵ روز، طبس با ۱۱۵ روز، بندرعباس با ۱۱۴ روز و جاسک با ۹۷ روز قرار دارند. کانون اصلی تمرکز پدیده گرد و خاک در ایران، ابتدا در مناطق شرقی، جنوب­شرقی و سپس مناطق جنوبی و جنوب غرب کشور واقع شده­است. در قسمت­های جنوب غربی کشور، حرکت گرد و غبار ناشی از جریان­های هوایی از صحرای عربستان و کشور عراق است.

,

 

,

بیشترین فراوانی وقوع طوفان­های گرد و غبار در ایران مربوط به ماه­های گرم سال یعنی ماه­های ژوئن، جولای و آگوست می­باشد. دلیل این امر، وزش بادهای شدیدتر در این روزها از یکسو و خشک بودن زمین­های دارای ذرات گرد و خاک که باعث کاهش چسبندگی خاک می­شود، مربوط است. در کل روند افزایش وقوع طوفان­های گرد و خاک از ماه می رو به فزونی گذاشته و پس از طی زمان اوج خود در ماه­های سرد سال افول کرده و به حداقل خود می­رسد.

,

منابع اصلی گرد و غبارهای ورودی به غرب ایران، نواحی بیابانی نسبتاً نزدیک به این منطقه مثل صحرای سوریه، عراق و صحرای موجود در شمال شبه جزیره عربستان است که نقش صحرای کبیر آفریقا در این میان بسیار ناچیز قلمداد می شود .

,

 

,  ,

پیامدهای سلامتی طوفان­های گرد و غبار

,

تحقیقات علمی انجام گرفته، بیانگر آن هستند که ذرات گرد و غبار از مخاطرات عمده بهداشت عمومی و سلامتی هستند. برخی از این اثرات مستقیم بوده و برخی به شکل­های غیر مستقیم هستند. از اثرات مستقیم آنها می­توان به افزایش مرگ و میر، افزایش بیماری­های تنفسی، قلبی عروقی، سرطان ریه اشاره کرد. افزایش در پذیرش بیماران در بیمارستان­ها به هنگام وقوع طوفان­های گرد و غبار در مطالعات متعددی گزارش شده­اند.

,

ذراتی که توسط هوا منتقل می­شوند اندازه ی بین ۱۰۰/۰ تا ۵۰۰ میکرومتر دارند. بخش عمده آنها در دامنه ۱/۰ تا ۱ میکرومتر قرار دارند. تقریباً ۴۰ % ذراتی که دارای اندازه­ای بین ۱تا ۲ میکرون هستند در برونش­ها و کیسه­های هوایی باقی می­مانند. ذرات با قطر ۲۵/۰ تا ۱ میکرون، کمتر در دستگاه تنفس باقی می­مانند. ذرات کمتر از ۲۵/۰ میکرون به دلیل حرکت براونی، بیشتر در دستگاه تنفسی باقی می­مانند.

,

غلظت بالای ذرات در طوفان­های گرد و غباری باعث سینوزیت، برونشیت، آسم، آلرژی و صدمه به عملکرد دفاعی ماکروفاژها که منجر به افزایش عفونت­های بیمارستانی می­گردد. همچنین تنفس غلظت بالای کلسیت (کربنات کلسیم( موجود در ذرات گرد و غبار منجر به عطسه و سرفه می­گردد. تماس طولانی مدت با کلسیت و ورود آن به بدن از طریق بلعیدن باعث آلکلوزیس می­گردد. یکی دیگر از اجزاء ذرات گرد و غبار کوارتز (دی اکسید سیلیس) است که تنفس این ترکیب در ذرات گرد و غبار به مدت طولانی باعث بیماری سیلیکوزیس می­گردد، همچنین تنفس آن باعث صدمه به کلیه و کبد نیز می­گردد.

,

از جمله ترکیبات دیگر موجود در ذرات گرد و غبار کلسیم، آهن، آلومنیم و منیزیوم می­باشند. در صورت استفاده بیش از ۵/۲ گرم کلسیم منجر به سنگ کلیه و تصلب مجاری کلیه و رگ­های خونی می­گردد. آهن ممکن است منجر به ورم ملتحمه و آماس شبکیه چشم گردد .همچنین تنفس طولانی مدت آهن باعث سیدروزیس می­گردد، و تنفس طولانی مدت ذرات گرد و غبار حاوی منیزیم منجر به افسردگی و گیجی و ضعیف شدن بدن می­شود. تنفس کوتاه مدت ذرات حاوی آلومینیم منجر به سرفه و تحریک شش­ها شده و تنفس طولانی مدت آن باعث صدمه به شش­ها می­­گردد.

,

وجود انواع میکروب­ها با تعداد و تنوع زیاد در خاک­های بیابانی و ذرات گرد و غبار در مطالعات متعددی ذکر شده­اند که برخی از میکروب­ها برای انسان، حیوان و گیاه بیماریزا هستند.

,

گرد و غبار می‌تواند منجر به تغییرات اقلیم در مقیاس جهانی و محلی، تغییر در چرخه بیولوژیکی، زمین­شناسی، شیمیایی و یا محیط زیست انسان گردد. آئروسل­های معدنی حاصل از گرد و غبار می­تواند بر تشکیل ابر، خصوصیات ابر و میزان نزولات جوی اثر گذارد. غبار اتمسفری مانع از نفوذ نور خورشید شده و می­تواند منجر به کاهش تولیدات کشاورزی به میزان ۵-۳۰ درصد گردد.

,

همزمان با پدیده گرد و غبار غلظت برخی از فلزات سنگین از جمله سرب تا ۳ برابر افزایش می­یابد. همچنین غلظت فلزات سمی جیوه و آرسنیک نیز به میزان زیادی افزایش خواهد یافت. آنالیز ذرات گرد و غبار نشان می‌دهد که غلظت عناصری همچون آلومینیم، آهن، پتاسیم، منیزیم، گوگرد، فسفر و سدیم بیش از ۵۰۰ میکرو گرم در متر مکعب است و غلظت عناصر منگنز، باریم و وانادیوم بین ۱۰۰-۵۰۰ میکروگرم در متر مکعب قرار دارد. همچنین غلظت فلزات سنگین روی، نیکل، سرب، کروم، کبالت ۱تا ۱۰۰ میکرو گرم در متر مکعب می­باشد.

,

طوفان­های گرد و غباری قادرند که به صورت غیر مستقیم و از طریق تحریک پلانکتون­های موجود در سواحل افزایش برخی نوترینت­ها (به ویژه آهن) را موجب شوند این امر در نهایت پدیده شکوفایی جلبک و به وجود آمدن موج­های قرمز رنگ در سواحل را تسهیل می­کند، همچنین آئروسل­های معدنی از طریق کاهش میزان فتولیز (تجزیه شیمیایی بر اثر نیروی تابشی) باعث تغییر اقلیم زمین می­گردند.

,

ذرات گرد و غبار باعث انعکاس نور خورشید به سمت فضا و در نتیجه خنک شدن هوا می­گردند که این پدیده به دو شکل مستقیم و غیر مستقیم انجام می­گیرد. ذرات گرد و غبار مستقیماً و همچنین از طریق تشکیل ابر به صورت غیر مستقیم باعث انعکاس پرتوهای خورشیدی می­گردند .در زمان ایجاد طوفان­های گرد و غباری، مواد مغذی و مواد آلی خاک از بین رفته که باعث پایین آمدن بهره‌وری کشاورزی می­گردد.

,

همچنین گرد و غبار باعث آلودگی آب آشامیدنی و در نتیجه بیماری­های گوارشی از این طریق می­گردد. از جمله اثرات سلامتی دیگر طوفان­های گرد و غبار می­توان به افزایش حوادث ترافیکی به دلیل کاهش دید اشاره کرد. در دشت سیستان، به هنگام بادهای موسمی همه چیز تحت تاثیر قرار می­گیرد. طوفان­های گرد و غباری منجر به تعطیلی مدارس، لغو پرواز هواپیماها، اختلال در عملکرد نیروگاه­های برق، کاهش منابع آب از بین رفتن منابع آب، اختلال در سیگنال­های تلویزیونی، افزایش تعداد مراجعات به کلینیک­ها به دلیل مشکلات تنفسی و غیره می­گردد. مناطق روستایی نسبت به مناطق شهری بیشتر در معرض خطر ناشی از گرد و غبار قرار می­گیرند .فرسایش خاک و تحمیل کردن خسارت به محصولات دامی وکشاورزی می­تواند باعث از بین رفتن اقتصاد مناطق روستایی شود. هزینه بیماری­های تنفسی ناشی از گرد و غبار در زابل از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۴ بیش از ۵/۷۳ میلیون دلار تخمین زده شده­است.

,

وقوع این پدیده در چند سال اخیر در برخی استان­ها، علاوه بر اثرات اجتماعی و سلامت جامعه بر روی تولیدات بخش کشاورزی نیز تاثیر گذاربوده به نحوی که برآوردها نشان می‌دهد موجب ایجاد خسارتی در حدود ۷ الی ۱۷ میلیون تن در سال ۸۸ به تولیدات زراعی و باغی گردیده است. در سال زراعی ۹۰ ـ ۸۹ به محصولات کشاورزی استان خوزستان شامل گندم آبی، گندم دیم، جو آبی، جو دیم، کلزای آبی و کلزای دیم بیش از ۱۸۸۲میلیارد ریال خسارت وارد شد و ۴۶۸ هزار و ۴۱۶ تن محصول کشاورزی از بین رفت. با وقوع خشکسالی و ایجاد طوفان­های گرد و غبار و محدودیت کشت در ۳۸ هزار هکتار از اراضی حوزه رودخانه کرخه در تابستان ۹۱، ۲ هزار میلیارد ریال به کشاورزی این حوزه خسارت وارد شد، این مسئله ارتزاق ۷۰ هزار نفر از کشاورزان را تحت تأثیر قرار داده و موجب مهاجرت تعدادی از کشاورزان شد.

,

اگرچه همه افراد بطور بالقوه می­توانند بر اثر تنفس ذرات زیاد گرد و غبار آسیب ببینند. ولی گروه­های زیر در معرض خطر بیشتری هستند:

,
  1. اطفال، کودکان و نوجوانان
  2. سالمندان
  3. افراد مبتلا به آسم، برونشیت یا سایر مشکلات تنفسی
  4. افراد مبتلا به بیماری­های مزمن
  5. زنان حامله
  6. افراد سالمی که ورزش­های شدید یا کارهای سخت را در هوای آزاد انجام می­دهند مثل کارگران کشاورزی، کارگران ساختمانی یا دونده­ها
,
  • اطفال، کودکان و نوجوانان
    • ,
  • سالمندان
    • ,
  • افراد مبتلا به آسم، برونشیت یا سایر مشکلات تنفسی
    • ,
  • افراد مبتلا به بیماری­های مزمن
    • ,
  • زنان حامله
    • ,
  • افراد سالمی که ورزش­های شدید یا کارهای سخت را در هوای آزاد انجام می­دهند مثل کارگران کشاورزی، کارگران ساختمانی یا دونده­ها
    • ,

     

    ,  ,

    اقدامات قبل از وقوع

    , اقدامات قبل از وقوع,

    با پیشرفت­هایی که امروزه در زمینه هواشناسی رخ داده است می­توان زمان و مکان وقوع طوفان­های گرد و غبار را پیش­بینی و مسیر وقوع آنها را ردیابی کرد. با پیش­بینی می­توان کمک زیادی به بهبود زندگی ساکنین نمود. با صدور هشدارهای لازم می­توان شهروندان را از خطرات بهداشتی آگاه ساخت. البته لازم است که شهروندان از قبل از صدور هشدارها با اقداماتی که برای حفاظت آنها برای کاهش عوارض سوء سلامتی لازم است، آشنا باشند. با پیش­بینی و صدور هشدارها، بسیاری از تصادفات ناشی از کاهش دید را می­توان کم کرد.

    ,

     

    ,  ,

    توصیه به افراد در هنگام وقوع گرد و غبار

    , توصیه به افراد در هنگام وقوع گرد و غبار,
    • از فعالیت در خارج از منزل اجتناب کنید. اگر الزاماً بایستی در هوای آزاد فعالیت کنید زمان آن را به حداقل ممکن کاهش دهید.
    • از ورزش سنگین به ویژه اگر دارای مشکلات تنفسی و آسم هستید خودداری کنید.
    • در خانه یا محیط‌های بسته بمانید و درها و پنجره‌ها را بسته نگاه دارید. درصورت امکان در اماکن دارای سیستم تهویه مطبوع بمانید.
    • اگر دارای آسم هستید یا نشانه‌هایی مانند کوتاهی تنفس، سرفه و خس خس کردن و درد قفسه سینه را مشاهده کردید برنامه درمانی خود را دنبال کنید و اگر نشانه‌ها برطرف نشد با پزشک خود مشورت کنید.
    • در زمان بروز این پدیده میزان دید به سرعت کاهش می‌یابد. اگر در چنین شرایطی در جاده هستید و کاهش عمق دید بر توانایی دید شما تاثیر می‌گذارد آهسته‌تر برانید و در صورت لزوم با توجه کامل به علایم راهنمایی و رانندگی تا بر طرف شدن شرایط حاد، اتومبیل خود را در نقطه امنی متوقف نمایید.
    • اگر اتومبیل شما دارای سیستم تهویه مطبوع است آن را در وضعیت چرخش مجدد هوا قرار دهید تا گرد و غبار ورودی به اتومبیل شما کاهش یابد.
    • برای جلوگیری از آلودگی مواد غذائی و آب آشامیدنی استفاده از پوشش مناسب برای مواد غذائی آماده مصرف ضروری است. لازم است مواد غذائی قبل از نگهداری در یخچال از ذرات و گرد و غبار زدوده شوند. برای کاهش تماس با گرد و غبار در محیط زندگی، نظافت روزانه توصیه می‌شود.
    • ماسک‌های کاغذی معمولی و دستمال نمی‌توانند جلوی ورود ذرات ریز گرد و غبار به سیستم تنفسی ما را بگیرند و بنابراین استفاده از آن‌ها توصیه نمی‌شود.
    • ماسک­های ویژه‌ای که با عنوان ۱P و ۲ P عرضه می‌شوند برای این شرایط تا حدی مناسب است. در استفاده از ماسک باید به نکات زیر توجه کرد:
    ,
  • از فعالیت در خارج از منزل اجتناب کنید. اگر الزاماً بایستی در هوای آزاد فعالیت کنید زمان آن را به حداقل ممکن کاهش دهید.
    • ,
  • از ورزش سنگین به ویژه اگر دارای مشکلات تنفسی و آسم هستید خودداری کنید.
    • ,
  • در خانه یا محیط‌های بسته بمانید و درها و پنجره‌ها را بسته نگاه دارید. درصورت امکان در اماکن دارای سیستم تهویه مطبوع بمانید.
    • ,
  • اگر دارای آسم هستید یا نشانه‌هایی مانند کوتاهی تنفس، سرفه و خس خس کردن و درد قفسه سینه را مشاهده کردید برنامه درمانی خود را دنبال کنید و اگر نشانه‌ها برطرف نشد با پزشک خود مشورت کنید.
    • ,
  • در زمان بروز این پدیده میزان دید به سرعت کاهش می‌یابد. اگر در چنین شرایطی در جاده هستید و کاهش عمق دید بر توانایی دید شما تاثیر می‌گذارد آهسته‌تر برانید و در صورت لزوم با توجه کامل به علایم راهنمایی و رانندگی تا بر طرف شدن شرایط حاد، اتومبیل خود را در نقطه امنی متوقف نمایید.
    • ,
  • اگر اتومبیل شما دارای سیستم تهویه مطبوع است آن را در وضعیت چرخش مجدد هوا قرار دهید تا گرد و غبار ورودی به اتومبیل شما کاهش یابد.
    • ,
  • برای جلوگیری از آلودگی مواد غذائی و آب آشامیدنی استفاده از پوشش مناسب برای مواد غذائی آماده مصرف ضروری است. لازم است مواد غذائی قبل از نگهداری در یخچال از ذرات و گرد و غبار زدوده شوند. برای کاهش تماس با گرد و غبار در محیط زندگی، نظافت روزانه توصیه می‌شود.
    • ,
  • ماسک‌های کاغذی معمولی و دستمال نمی‌توانند جلوی ورود ذرات ریز گرد و غبار به سیستم تنفسی ما را بگیرند و بنابراین استفاده از آن‌ها توصیه نمی‌شود.
    • ,
  • ماسک­های ویژه‌ای که با عنوان ۱P و ۲ P عرضه می‌شوند برای این شرایط تا حدی مناسب است. در استفاده از ماسک باید به نکات زیر توجه کرد:
    • ,

    پوشیدن آنها باعث احساس گرما شده و معمولا راحت نیست. اگر ماسک بطور کامل اطراف بینی و دهان را نپوشاند، مثلا برای افرادی که محاسن بلندی دارند و راه نفوذ برای هوا باقی باشد، تاثیر چندانی ندارد. این ماسک‌ها آلاینده‌های گازی هوا مانند منوکسید کربن را نمی‌گیرد. تنفس با استفاده از ماسک از حالت معمولی دشوار‌تر است و افراد دارای سوابق بیماری قلبی عروقی و تنفسی باید با پزشک خود مشورت نمایند. استفاده از این ماسک‌ها برای افراد سالمی که به ناچار باید در زمان بروز پدیده گرد و غبار در بیرون بمانند، قابل توصیه است.

    ,

     

    ,

    پیشگیری و کاهش اثرات طوفان­های گرد و غبار

    , پیشگیری و کاهش اثرات طوفان­های گرد و غبار,

    در مناطق مختلف جهان روش­های متعددی برای پیشگیری از وقوع طوفان­های گرد و غبار تجربه می­شوند. عمده­ترین این روش­ها عبارتند از:

    ,
    1. روش­های زیست شناختی
    ,
  • روش­های زیست شناختی
    • ,

    یکی از موثرترین و کلیدی­ترین روش­ها در پیشگیری از وقوع طوفان­های گرد و غبار هستند. مثل ایجاد و توسعه پوشش گیاهی در مناطق بیابانی و توسعه موانع اکولوژیک مثل کمربندهای جنگلی برای جلوگیری از پیشرفت بیابان­ها هستند.

    ,
    1. روش­های مکانیکی
    ,
  • روش­های مکانیکی
    • ,

    ایجاد پوشش بر روی تپه­های شنی یکی دیگر از راه­های جلوگیری از بلند شدن گرد و خاک و شن توسط بادها است. پوشش­هایی مثل خرده­های کاه گندم، برنج، شن، گراول، خاک اره، برگ گیاهان، کودهای گیاهی و حیوانی برای تثبیت تپه­های شنی مورد استفاده قرار گرفته­اند. مواد مصنوعی مثل پوشش­های پلیمری و پلی اتیلنی نیز در مناطقی از جهان استفاده می­شوند.

    ,
    1. روش­های مهندسی
    ,
  • روش­های مهندسی
    • ,

    این روش­ها بیشتر برای ایجاد موانعی در دسترسی به مراتع و چراگاه­ها است. به عنوان مثال، در استان­های خشک کشور چین از حصارهای سیمی جهت محافظت چراگاه­ها در مقابل چرای نامحدود استفاده می­شود که موجب ممانعت از توسعه بیشتر بیابان می­گردد. همچنین پروژه­های احداث باد شکن و نهال کاری نیز از روش­های مهندسی می­باشند.

    ,
    1. روش­های شیمیایی
    ,
  • روش­های شیمیایی
    • ,

    استفاده از مواد شیمیایی مثل مواد زائد نفتی (مالچ نفتی) و مالچ­های پلاستیکی نیز برای متوقف کردن حرکت تپه­های شنی تجربه شده­اند. این روش­ها برای محیط زیست، خاک و آبهای زیرزمینی مضر هستند.

    ,
    1. اقدامات اقتصادی- اجتماعی
    ,
  • اقدامات اقتصادی- اجتماعی
    • ,

    تمرکز بر سیاست­های مدیریت زمین مثل سیاست­های بهسازی زمین، استراتژی­های کاهش فقر و بهره وری بیشتر از آب می­تواند موثر باشند

    ,

    پایان پیام/پ

    ]

    به اشتراک گذاری این مطلب!

    ارسال دیدگاه