فضای سایبر،تهدید یا فرصت
اصولاً هرپدیده ای دردرون خود هم فرصت وهم تهدید خواهد بود،وبه گفته بسیاری از تئورسین های سیاسی وامنیتی،فرصت یا تهدید مطلق وجود ندارد،وهرفضایی که تصور می شود آمیزه ای از تهدیدات وفرصت هاست.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانابه نقل از سایت زنان استان کهگیلویه و بویراحمد(ایل بانو)آنچه در مورد انسان بدیهی است ونیاز به اثبات ندارد، ماهیت اجتماعی آن است،ماهیتی که ناشی از خلقت ومشیت تکوینی خداوند متعال است وبسیاری از ابعاد زندگی وتشریع بر این اساس شکل گرفته است ودرواقع ارزش ومرتبه انسان ها که ناشی از مقایسه عملکردها وکنش وواکنش های آنان نسبت به اصول خلقت وسنت های الهی وقدرت انتخاب واخذ تصمیم است،همه تبیین کننده این ماهیت است، واز طرفی ماهیت اجتماعی انسان، خشت اول ارتباطات رابنا نهاد، واز این رو ارتباط نه تنها در زندگی عنصر کلیدی است بلکه، اساسا زندگی بدون ارتباط معنا ندارد.این ارتباط سطوح وتنوع ببسیاری دارد؛ واز نگاه های مختلف قابل تقسیم است.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, سایت زنان استان کهگیلویه و بویراحمد(ایل بانو), سایت زنان استان کهگیلویه و بویراحمد(ایل بانو), .,ارتباط مستقیم یا با واسطه،ارتباط همزمان یا دربازه مختلف زمانی،ارتباط دوستانه یا خصمانه،ارتباط یک طرفه یا متقابل،ارتباط واقعی یا انتزاعی ومجازی، ارتباط یک وجهی تاچند بعدی و...همه اقسام ارتباط است واین ماهیت فضا های ارتباطی را تشکیل می دهد،وبیانگر این واقعیت است که ارتباط وفضای ارتباطی قبل از هرچیز ماهیت رسانه ای دارد. در رسانه وارتباط، ابزار وقابلیت های آن عناصر اصلی است،آنچه امروز به آن فضای مجازی گفته می شود با کارکرد های عجیب خود توانسته، با سرعت فوق تصور،وجاذبه های بسیار متعددی،بخش اعظمی از ارتباطات انسانی را درسلطه خود درآورده ومحدود به خود سازد، به گونه ای که عموم محققین به این نتیجه رسیده اند که به موازات توسعه فضای سایبر انسان ها تنها تر شده وارتباط مستقیم وچهره به چهره آنها،به صفحه کلید ومانیتو رایانه وگوشی وتبلت و... منحصر گشته است! پژوهش حاضر نگاهی اجمالی به فرصت ها وتهدیدات ناشی از فضای سابیر دارد.
چیستی فضای سایبر:
فضای سایبر (Cyberspace) عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات بسیار شنیده میشود؛ به نظر میرسد بکارگیری این اصطلاح در اینزمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفا فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیقتر این اصطلاح نشان میدهد که این واقعیت، وجوه و جنبه های متنوعی از جمله خصلت های روانشناختی قابل توجه نیز دارد. در منابع موجود آمده است که:واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما مشتق شده است. نخستین بار این اصطلاح “سایبرنتیک” توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر در کتابی با عنوان “سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین در سال ۱۹۴۸ بکار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستمهای انسانی، ماشینی (و کامپیوترها) است.
پس از آن ویلیام گیپسون نویسندهی داستانهای علمی- تخیلی، در کتاب نورومنسر(neuromancer) بود. فضای سایبریا فضای مجازی (Cyber Spase) ازدیدگاه برخی صاحب نظران: « به مجموعهای از ارتباطات درونی انسانها از طریق رایانه و دیگر وسائل مخابراتی بدون در نظر گرفتن جغرافیای فیزیکی.» اطلاق شده است. درنگاه محقق فضای سایبر: «یک فضا ومحیطی است که دربستر امواج وبا کمک ابزار الکترونیکی،پیوند دهنده انسان ها وشکل دهنده ارتباطات انسانی با سرعت زیاد وبدون محدودیت های مکانی، زمانی ،نژادی ،قومی وسیاسی وحاکمیتی است؛ محیطی که ارتباط دوسویه وزنده وبی واسطه را سامان می دهد.» دراین ارتباط اگرچه تمام خصوصیات ارتباط واقعی رادارد اما درعین حال می تواند تمام عناصر(هویت ،جنسیت،اخلاقیات،ادعاها و....) غیرواقعی وتحریف شده باشد،لذا فضای مجازی درواقع به انتزاعی بودن هویت هااست ونه صرفا عدم حضورفیزیکی!!
واژه سایبر به سرعت واردعلوم ارتباطات وفناوری گردید وبه عنوان پیشوندی برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. از جمله این واژگان ،بیشتر ناشی از روند سریع توسعه ارتباطات وعلی الخصوص اینترنت است عبارت اند از: فضای سایبر (Cyberspace) شهروند سایبر (Cybercitizen)پول سایبر(Cybercash)فرهنگ سایبر(Cyberculture)جنگ سایبری( Cyberwarfar)تجارت سایبر ( Cyberbussines )کانال سایبر ( Cyberchannel ) و ….
سوالی که ممکن است برای افراد پیش آید این است که آیا فضای سایبر همان اینترنت است؟
برخی افراد فضای سایبر را برابر با اینترنت می گیرند که این یه سوء برداشت ومفهوم غلط از این واژه است. چراکه فضای سایبر، اعم از اینترنت است ودرواقع به همه نقاط اتصال انسان والکترونیک فضای سایبر را می توان اطلاق کرد، سیستم های مخابراتی، ناوبری،رهگیری همه از مصادیق سایبر هستند؛ اگرچه اینترنت مصداق بارز فضای مجازی است وبه دلیل کارکردهای متعدد خبری، علمی، ارتباطی، رسانه ای و... در صدر فضای سایبر نیز قرار می گیرد ولی هیچگاه نمی توان اینترنت را برابربا فضای سایبر دانست.
فهم درست از فضای سایبر:
اصولا هرپدیده ای دردرون خود هم فرصت وهم تهدید خواهد بود،وبه گفته بسیاری از تئورسین های سیاسی وامنیتی،فرصت یا تهدید مطلق وجود ندارد،وهرفضایی که تصور می شود آمیزه ای از تهدیدات وفرصت هاست، وهنر حکومتها وافراد اینجاست که فرصت ساز وتهدید سوز باشند وبتوانند تهدید را به فرصت تبدیل وازآن بهره گیرند واین همان امنیت ایجابی است و در دیگر سخن تنازع بقاء مدرن در جهان است، برای اینکه این امر روشن شود مثالی خواهیم زد، فرض کنید شما می خواهید هرگز بیمار نشوید! امامگر امکان دارد در هوایی آکنده از انواع ویروس ها ومیکروب ها زندگی کرد وبیمار نشد!! اما این امر ممکن است، بله وچند راه دارد، اول اینکه در فضایی ایزوله وکاملا پاستوریزه زندگی کنیم که هیچ میکروبی نتواند نفوذ کند، یعنی خودرا قرنطینه کنیم!! همان انزوای کامل، راه دوم که عاقلانه تر است این که، آن قدر مقاومت بدن خود را بالا ببریم که درصورت حمله میکروبها، حمله آنها بی اثر باشد ونتواند ما راازپای درآورد، وراه مدرن آن این که: همان میکروب های بیماری زا را تضعیف کرده وازآنها واکسن بسازیم، تا هرگاه حمله ای صورت گرفت، بافت زنده خود بخود واکنش نشان داده وایمنی بدن را تضمین کندواین همان بهترین انتخاب خواهد بود.
فضای فرهنگی واجتماعی ودنیای ارتباط نیز همین گونه است، گفتیم که فضای سایبر ماهیتی رسانه ای دارد وهدف رسانه تأثیر برافکار ،اندیشه ها وعلایق وباورها است ودر کلام رهبر فرزانه انقلاب: اثر گذاری بر"ذهن ها ودل ها "است، واگر نتوانیم خود را درمقابل افکار واندیشه های مهاجم که راه گریزی از مواجهه با آنها نیست،واکسینه کنیم، قطع ویقین، سرانجامی جز انزوا، یا اضمحلال واستحاله نخواهیم داشت. پس باید فضای سایبر را دریای عمیقی تصور کرد که هم کوسه ونهنگ دارد وهم لوءلوء ومرجان؛ آن گونه که رهبر حکیم انقلاب می فرمایند:
«اینترنت که به وجود آمد،یک ابزار اختصاصی نبود،ماهم می توانیم ازآن استفاده کنیم یعنی که راه دو طرفه است اگر دشمن می تواند ازعلوم ارتباطات واز پیشرفت ها وتازه های علمی این رشته استفاده کند ما هم می توانیم استفاده کنیم وازهمان شیوه هایی که ضلالت منتشر می کنند، ماهم استفاده کنیم وهدایت منتشر کنیم»(2/11/84)
واز این رو در باب اهمیت فضای مجازی می فرمایند:
«فضای مجازی به اندازه انقلاب اسلامی اهمیت دارد»
فرصت های فضای سایبر:
هرگاه ازفرصت سخن به میان می آوریم،منظور ظرفیت ها وقابلیت هایی است که این فضا می تواند در راستای بهره برداری وافزایش توان ما در عرصه های مختلف به ارمغان آورد وبه عنوان ترسیم یک قلمرو جدید یا افزایش گستره فعلی از آن بهره برد.
1. گستره جهانی و بدون مرز بودن:پیش ترگفتیم که فضای سایبر بیشتر ماهیت رسانه ای دارد، از ویژگیهای بارز وجداکننده فضای سایبر را از دیگر رسانهها ، جهانی بودن وفراجغرافیا بودن آن است. هر کاربری در هر نقطه از جهان میتواند از طریق آن ، با فرد دیگر در هرنقطه دیگر زمین ارتباط برقرار ساخته، ارسال ودریافت اطلاعات ومطالب، پیام، خرید وفروش و...انجام دهد. تاکنون مرزهای جغرافیایی وحتی حاکمیتی وسیاسی نتوانسته از گسترش 24ساعته فضای سایبر جلوگیری کند. از این رو، هر نوع مرزبندی در برابر آن بسیار سخت واز دغدغه های اصلی حکومت هااست. که هرآن دشوار تر نیز می گردد.
2.دسترسی آسان به آخرین اطلاعات:درساختار فضای مجازی آخرین فناوری ها بکار رفته تا با جستجوی کلید واژه ها وتعیین قالب ارائه، به بانک های اطلاعاتی از کتابخانه، مقاله،نشریات، گروه ها و درسطح جهان دست یافته وآخرین اخبار، نظریات وتغییرات را رصد نماییدواین سریعترین،آسانترین وکاراترین راه می باشد.
3.تنوع،تجمیع وجاذب بودن: رسانه ها بسته به قالب ارائه وقابلیت ها دسته بندی می شوند ومحبوب ترین رسانه ها آنها هستند که چند رسانه ای بوده واصطلاحا(Molti media) باشند، دراین میان رادیو وروزنامه در پایین ترین سطح ورسانه های تصویری درمراتب بالاتر قر ار می گیرند، ولی در فضای سایبر، همه قابلیت های رسانه ای اعم از متن،صوت، تصویر، فیلم، شکلک ها، ترکبی رنگ ها در یکجا قابل جمع ودستیابی است؛ واین ویژگی انحصاری موجب تنوع بخشی وجذابیت فضای سایبر است، دراین فضا کارکردهای بسیاری ازجمله: ارتباط،مشارکت در نظر دهی، نظر سنجی، ارزش گذاری، بازخورد گیری ، ارزیابی ومقایسه، بازبینی کالا وقدرت انتخاب وخرید و... به گونه ای بسیار جذاب وتزیین شده به شما ارائه می شود به گونه ای که رنگ ها با شما سخن می گویند، شکلک ها با شما هم احساس شده، وتفهیم مطالب را چند برابر می سازد.
4. گستره عرضه اطلاعات ورفع محدودیت های رسانه ای: بسیاری از رسانه های متنی، گرافیکی، صوتی وتصویری ، هم به لحاظ محدودیت ماهیتی وساختاری وهم به جهت نظارت های قانونی درجوامع مختلف، در اجرای جریان آزاد اطلاعات ناتوان هستند ولی در فضای سایبر هرنوع سلیقه، گرایش، تخصص، شبکه وگروهی باهرمبانی وارزشی، دارای حضور فعال هستند واطلاعات واخبار بدون محدویت قابل ارائه اند.البته قابل ارائه بودن به معنای قابلیت ذاتی فضای سایبر است والا محدودیت های سلطه گرانه وجهت دهی شده همواره وجود دارد .
5. کاهش هزینه وصرفه اقتصادی و...: درفضای مجازی دیگر فاصله مکانی وبعد زمانی چندان مطرح نیست، فضای مجازی، به شما این امکان را می دهد که در کسری از ثانیه با دورترین نقاط عالم ارتباط بگیری، مبادله متن وصوت وتصیر انجام دهی،در کتابخانه های مجازی گردش کنی،فیلم وسریال های پخش شده را بازبینی کنی،از فروشگاه های معتبر اجناس اصل را با تخفیف خریداری کنی، آخرین محصولات علمی ویافته های تحقیقی را رصد کنی ، هر مبلغی را به حساب های دیگر منتقل کنی و....ودراین بین نه نیاز به عبور از خیابان های پرترافیک داری ونه ماندن در صف انتظار .
6.رویکرد عدالت آموزشی- رسانه ای: بدون شک فضای سایبر ، به ویژه اینترنت وشبکه های اجتماعی، نقش بسیار موثری در توسعه آموزش های عمومی وتخصصی دارند.از یک طرف گستره اینترنت به تناسب گستره جغرافیایی جهان توسعه یافته واز طرفی کاربران فضای مجازی وشبکه های اجتماعی بدون محدودیت وبه صورت خودجوش اقدام به آموزش وانتقال دانسته های خود می نمایند. افزایش دسترسی به این فضا وعدم محدودیت در انتقال آزادانه مطالب به نوعی موجب عدالت رسانه ای می گردد.
تهدیدات فضای سایبر:
1-شکل گیری وترویج سریع شایعات واخبار کذب: درشبکه های مجازی وفضای مجازی، اصولا کاربران با دوشاخصه (IP) اینترنت پروتکل وآدرس کارت شبکه یا مک آدرس شناسایی می شوند، واین دو مانند اثر انگشت به گونه ای موجب شناسایی هویت فرد درشبکه اند. ولی نرم افزارهای بسیاری وجود دارند که (IP) شما را پنهان نموده ویاآنرا تغییر می دهد وآی پی غیر واقعی(Invalid ) را به نمایش می گذارد، همچنین می توان با نرم افزار های تغییرآدرس کارت شبکه ویااستفاده از کارت های شبکه متعدد ویاچندپورت این هویت را پنهان داشت،وازطرفی با وارد نمودن اطلاعات نادرست درپروفایل خود وایجاد پست الکترونیک(EMail) باهویت جعلی، دراین فضا باهویت جعلی وارد شد وهرشایعه ای را بوجود آورد وسریع منتشر کرد.خوب است بدانیم که آمار انسانی زمین اندکی بیش از 7 میلیارد است ولی آمار پست الکترونیک ثبت شده بیش از12 میلیارد می باشد.مصادیق متعددی از این شایعه پردازی وجود دارد از جمله،شایعه خفاش شب(ربایش دختران ودوختن لب ها وکشتن آنها) که درتابستان امسال، از طریق فردی دریکی از استان های همجوار در فضای واتس آپ منتشر شد وموجی از وحشت رامیان خانواده ها به ویژه خانم ها ایجاد نمود.
2-نقض حریم خصوصی: گفتیم که درفضای شبکه های اجتماعی واینترنت، می توان با ترفند هایی، باهویت جعلی وارد شد وحضور پنهان داشت،شاید با مفهوم«هکر»آشنا باشید؛نمونه ای از هکرها افرادی هستند که بدون کسب اجازه ازشما می توانند وارد رایانه، گوشی، تبلت ،وبلاگ و...شما شده واقدام به ربایش اسناد، تصاویر،اطلاعات و...شمانموده وآنرادرجهت منافع خود،یا تخریب شما بکار می برندوباانتشار غیر مجاز تصاویر خصوصی،امنیت وآبروی افرادرابه خطر می اندازند، هرروزه شاهد مواردی از این قبیل هستیم،درفضای مجازی اصولا حریم شخصی وجود ندارد!!واگر راهکارهایی مانند دیواره آتش ونرم افزارهای ضدجاسوسی هم پیشنهاد می شود؛هیچ تضمینی صد درصدی وجود ندارد وبهترین اتصال به این فضا ها با رایانه عاری از هرگونه اطلاعات وتصاویر باارزش است.
3- جاسوسی سیستماتیک:وقتی از جاسوسی سیستماتیک سخن می گوییم منظور مان، یکم جاسوسی برنامه ریزی شده وهوشمند است که هم در ساختار فضای مجازی توسط معماران آن نهادینه شده وهم سیستم عامل ونرم افزارهایی است که در حین کاربری وارائه خدمات به کاربر، روی دیگری نیز دارد که معمولا از دید عموم پنهان می ماند ولی طراحان ومدیران شرکت های خدمات دهنده بااین قابلیت ها هرفعالیت شما رارصد می نمایند ودرمواقعی که خود صلاح ببینند از آن بهره خواهند برد. این امر نیاز به توضیح بیشتری دارد. وآن اینگونه که شماوقتی وارد موتور جستجوگری مانند گوگل می شوید،همان شاخصه های کاربری شما مانند: آی پی،آدرس مک،نوع اتصال،سیتم عامل رایانه یا گوشی،تنظیمات شبکه، نوع سرویس دهنده اینترنت(I.S.P)و... درهمان لحظه اول ارسال می گردد.سپس از اولین کلید واژه جستجوشده تا آخرین آن طی یک کد شناسایی اختصاصی (ID)ثبت می گردد.ودربازه زمانی مشخص،جنسیت، شغل احتمالی،روحیات وعلاقمندی شما،میزان تقید به موازین اخلاقی، دینی،تبعیت از قانون،میزان پایبندی شما به مبانی ارزشی جامعه ونظام سیاسی ،دوستان ومرتبطین شما و....کاملا قابل سنجش است.شاید فکر کنید این موضوع اغراق است ولی با نگاه عمیق ترکاملا بانظر من موافق خواهید شد:فکر کنید شما درطول یکماه مراجعه به گوگل، کلماتی را جستجوکرده اید،خوب این که این واژگان چه هستند وچه نیازی رابرآورده می سازند،خودگویای شخصیت وگرایش فرد است .آیا شما ازسایت های علم فیزیک بازدید داشته اید، به سایت های دینی مرجعه داشته یابیشتر دنبال دانلود ویدئو،چت روم ها،لوازم آرایش، برند های معتبر لباس های زنانه،خودرو و....بوده اید.چند بار از پست الکترونیک گوگل(g.mail)ارسال ودریافت پیام ونامه نموده اید،باچه نام کاربری،برای چه کسانی،درمتن آن چه نوشته اید!! درچه ساعاتی وبه چه مدت از اینترنت استفاده مستمر نموده اید؟! فرض کنید کاربری در کشور جمهوری اسلامی درچند مرحله قبل از اذان صبح تا پس از طلوع آفتاب بدون وقفه دریک تالارگفتگو(Chatt room) مشغول صحبت بوده یا درسایر سایت های خبری، گروه های اینترنتی و...مشغول فعالیت بوده، خوب جدای از محتوای فعالیت، محرز می گردد که این کاربر تقیدی به نماز ندارد،درموارد دیگر نیز با توجه به کلید واژه جستجوشده سایر ویژگی های فرد مانند تکه های پازل، گرد آوری شده ودرآخر قابل باور نیست که گوگل اینهمه اطلاعات از ما داشته باشد،حتی نقاط کور شخصیتی که خودمان هم نمی دانیم!!.
آقای اسنودن جاسوس وکارشناس سیا که به روسیه پناهنده شد؛موارد زیادی رافاش کرد از جمله اینکه هرگاه شما در گوشی تلفن هوشمند خود با بازی پرندگان خشمگین(Angry Birds)که محبوب ترین بازی سال2013 بود،باشید،همزمان گوگل درحال مکیدن هرآنچه در حافظه گوشی شماست.
پس از اعتراض ویکی لیکس به جاسوسی گوگل از کاربرانش، مدیران گوگل رسما به جاسوسی از محتوای پست الکترونیک کاربران(به ویژه ایمیل های فارسی) اعتراف کرده وعلت آنرا تحلیل محتوا ودستیابی به سلایق کاربران جهت ارائه علاقمندی های آنان عنوان نمود!!!
4- شکل گیری گروه های جرائم سازمان یافته:
شاید کمتر روزی باشد که در روزنامه ها، تلویزیون،سایت پلیس فتا و... تیترهایی اینگونه رانبینیم:
پایگاه همسریابی،به اغفال دختران مشغول بود!!- تانگو همسرم را ازمن گرفت،تازه ترین کلاهبردی اینترنتی از کارت های اعتباری، مرد زن نما درشبکه های اجتماعی دستگیر شد،خفاش شب در واتس آپ.
انتهای پیام/ر
ارتباط مستقیم یا با واسطه،ارتباط همزمان یا دربازه مختلف زمانی،ارتباط دوستانه یا خصمانه،ارتباط یک طرفه یا متقابل،ارتباط واقعی یا انتزاعی ومجازی، ارتباط یک وجهی تاچند بعدی و...همه اقسام ارتباط است واین ماهیت فضا های ارتباطی را تشکیل می دهد،وبیانگر این واقعیت است که ارتباط وفضای ارتباطی قبل از هرچیز ماهیت رسانه ای دارد. در رسانه وارتباط، ابزار وقابلیت های آن عناصر اصلی است،آنچه امروز به آن فضای مجازی گفته می شود با کارکرد های عجیب خود توانسته، با سرعت فوق تصور،وجاذبه های بسیار متعددی،بخش اعظمی از ارتباطات انسانی را درسلطه خود درآورده ومحدود به خود سازد، به گونه ای که عموم محققین به این نتیجه رسیده اند که به موازات توسعه فضای سایبر انسان ها تنها تر شده وارتباط مستقیم وچهره به چهره آنها،به صفحه کلید ومانیتو رایانه وگوشی وتبلت و... منحصر گشته است! پژوهش حاضر نگاهی اجمالی به فرصت ها وتهدیدات ناشی از فضای سابیر دارد.
چیستی فضای سایبر:
فضای سایبر (Cyberspace) عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات بسیار شنیده میشود؛ به نظر میرسد بکارگیری این اصطلاح در اینزمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفا فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیقتر این اصطلاح نشان میدهد که این واقعیت، وجوه و جنبه های متنوعی از جمله خصلت های روانشناختی قابل توجه نیز دارد. در منابع موجود آمده است که:واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما مشتق شده است. نخستین بار این اصطلاح “سایبرنتیک” توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر در کتابی با عنوان “سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین در سال ۱۹۴۸ بکار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستمهای انسانی، ماشینی (و کامپیوترها) است.
پس از آن ویلیام گیپسون نویسندهی داستانهای علمی- تخیلی، در کتاب نورومنسر(neuromancer) بود. فضای سایبریا فضای مجازی (Cyber Spase) ازدیدگاه برخی صاحب نظران: « به مجموعهای از ارتباطات درونی انسانها از طریق رایانه و دیگر وسائل مخابراتی بدون در نظر گرفتن جغرافیای فیزیکی.» اطلاق شده است. درنگاه محقق فضای سایبر: «یک فضا ومحیطی است که دربستر امواج وبا کمک ابزار الکترونیکی،پیوند دهنده انسان ها وشکل دهنده ارتباطات انسانی با سرعت زیاد وبدون محدودیت های مکانی، زمانی ،نژادی ،قومی وسیاسی وحاکمیتی است؛ محیطی که ارتباط دوسویه وزنده وبی واسطه را سامان می دهد.» دراین ارتباط اگرچه تمام خصوصیات ارتباط واقعی رادارد اما درعین حال می تواند تمام عناصر(هویت ،جنسیت،اخلاقیات،ادعاها و....) غیرواقعی وتحریف شده باشد،لذا فضای مجازی درواقع به انتزاعی بودن هویت هااست ونه صرفا عدم حضورفیزیکی!!
واژه سایبر به سرعت واردعلوم ارتباطات وفناوری گردید وبه عنوان پیشوندی برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. از جمله این واژگان ،بیشتر ناشی از روند سریع توسعه ارتباطات وعلی الخصوص اینترنت است عبارت اند از: فضای سایبر (Cyberspace) شهروند سایبر (Cybercitizen)پول سایبر(Cybercash)فرهنگ سایبر(Cyberculture)جنگ سایبری( Cyberwarfar)تجارت سایبر ( Cyberbussines )کانال سایبر ( Cyberchannel ) و ….
سوالی که ممکن است برای افراد پیش آید این است که آیا فضای سایبر همان اینترنت است؟
برخی افراد فضای سایبر را برابر با اینترنت می گیرند که این یه سوء برداشت ومفهوم غلط از این واژه است. چراکه فضای سایبر، اعم از اینترنت است ودرواقع به همه نقاط اتصال انسان والکترونیک فضای سایبر را می توان اطلاق کرد، سیستم های مخابراتی، ناوبری،رهگیری همه از مصادیق سایبر هستند؛ اگرچه اینترنت مصداق بارز فضای مجازی است وبه دلیل کارکردهای متعدد خبری، علمی، ارتباطی، رسانه ای و... در صدر فضای سایبر نیز قرار می گیرد ولی هیچگاه نمی توان اینترنت را برابربا فضای سایبر دانست.
فهم درست از فضای سایبر:
اصولا هرپدیده ای دردرون خود هم فرصت وهم تهدید خواهد بود،وبه گفته بسیاری از تئورسین های سیاسی وامنیتی،فرصت یا تهدید مطلق وجود ندارد،وهرفضایی که تصور می شود آمیزه ای از تهدیدات وفرصت هاست، وهنر حکومتها وافراد اینجاست که فرصت ساز وتهدید سوز باشند وبتوانند تهدید را به فرصت تبدیل وازآن بهره گیرند واین همان امنیت ایجابی است و در دیگر سخن تنازع بقاء مدرن در جهان است، برای اینکه این امر روشن شود مثالی خواهیم زد، فرض کنید شما می خواهید هرگز بیمار نشوید! امامگر امکان دارد در هوایی آکنده از انواع ویروس ها ومیکروب ها زندگی کرد وبیمار نشد!! اما این امر ممکن است، بله وچند راه دارد، اول اینکه در فضایی ایزوله وکاملا پاستوریزه زندگی کنیم که هیچ میکروبی نتواند نفوذ کند، یعنی خودرا قرنطینه کنیم!! همان انزوای کامل، راه دوم که عاقلانه تر است این که، آن قدر مقاومت بدن خود را بالا ببریم که درصورت حمله میکروبها، حمله آنها بی اثر باشد ونتواند ما راازپای درآورد، وراه مدرن آن این که: همان میکروب های بیماری زا را تضعیف کرده وازآنها واکسن بسازیم، تا هرگاه حمله ای صورت گرفت، بافت زنده خود بخود واکنش نشان داده وایمنی بدن را تضمین کندواین همان بهترین انتخاب خواهد بود.
فضای فرهنگی واجتماعی ودنیای ارتباط نیز همین گونه است، گفتیم که فضای سایبر ماهیتی رسانه ای دارد وهدف رسانه تأثیر برافکار ،اندیشه ها وعلایق وباورها است ودر کلام رهبر فرزانه انقلاب: اثر گذاری بر"ذهن ها ودل ها "است، واگر نتوانیم خود را درمقابل افکار واندیشه های مهاجم که راه گریزی از مواجهه با آنها نیست،واکسینه کنیم، قطع ویقین، سرانجامی جز انزوا، یا اضمحلال واستحاله نخواهیم داشت. پس باید فضای سایبر را دریای عمیقی تصور کرد که هم کوسه ونهنگ دارد وهم لوءلوء ومرجان؛ آن گونه که رهبر حکیم انقلاب می فرمایند:
«اینترنت که به وجود آمد،یک ابزار اختصاصی نبود،ماهم می توانیم ازآن استفاده کنیم یعنی که راه دو طرفه است اگر دشمن می تواند ازعلوم ارتباطات واز پیشرفت ها وتازه های علمی این رشته استفاده کند ما هم می توانیم استفاده کنیم وازهمان شیوه هایی که ضلالت منتشر می کنند، ماهم استفاده کنیم وهدایت منتشر کنیم»(2/11/84)
واز این رو در باب اهمیت فضای مجازی می فرمایند:
«فضای مجازی به اندازه انقلاب اسلامی اهمیت دارد»
فرصت های فضای سایبر:
هرگاه ازفرصت سخن به میان می آوریم،منظور ظرفیت ها وقابلیت هایی است که این فضا می تواند در راستای بهره برداری وافزایش توان ما در عرصه های مختلف به ارمغان آورد وبه عنوان ترسیم یک قلمرو جدید یا افزایش گستره فعلی از آن بهره برد.
1. گستره جهانی و بدون مرز بودن:پیش ترگفتیم که فضای سایبر بیشتر ماهیت رسانه ای دارد، از ویژگیهای بارز وجداکننده فضای سایبر را از دیگر رسانهها ، جهانی بودن وفراجغرافیا بودن آن است. هر کاربری در هر نقطه از جهان میتواند از طریق آن ، با فرد دیگر در هرنقطه دیگر زمین ارتباط برقرار ساخته، ارسال ودریافت اطلاعات ومطالب، پیام، خرید وفروش و...انجام دهد. تاکنون مرزهای جغرافیایی وحتی حاکمیتی وسیاسی نتوانسته از گسترش 24ساعته فضای سایبر جلوگیری کند. از این رو، هر نوع مرزبندی در برابر آن بسیار سخت واز دغدغه های اصلی حکومت هااست. که هرآن دشوار تر نیز می گردد.
2.دسترسی آسان به آخرین اطلاعات:درساختار فضای مجازی آخرین فناوری ها بکار رفته تا با جستجوی کلید واژه ها وتعیین قالب ارائه، به بانک های اطلاعاتی از کتابخانه، مقاله،نشریات، گروه ها و درسطح جهان دست یافته وآخرین اخبار، نظریات وتغییرات را رصد نماییدواین سریعترین،آسانترین وکاراترین راه می باشد.
3.تنوع،تجمیع وجاذب بودن: رسانه ها بسته به قالب ارائه وقابلیت ها دسته بندی می شوند ومحبوب ترین رسانه ها آنها هستند که چند رسانه ای بوده واصطلاحا(Molti media) باشند، دراین میان رادیو وروزنامه در پایین ترین سطح ورسانه های تصویری درمراتب بالاتر قر ار می گیرند، ولی در فضای سایبر، همه قابلیت های رسانه ای اعم از متن،صوت، تصویر، فیلم، شکلک ها، ترکبی رنگ ها در یکجا قابل جمع ودستیابی است؛ واین ویژگی انحصاری موجب تنوع بخشی وجذابیت فضای سایبر است، دراین فضا کارکردهای بسیاری ازجمله: ارتباط،مشارکت در نظر دهی، نظر سنجی، ارزش گذاری، بازخورد گیری ، ارزیابی ومقایسه، بازبینی کالا وقدرت انتخاب وخرید و... به گونه ای بسیار جذاب وتزیین شده به شما ارائه می شود به گونه ای که رنگ ها با شما سخن می گویند، شکلک ها با شما هم احساس شده، وتفهیم مطالب را چند برابر می سازد.
4. گستره عرضه اطلاعات ورفع محدودیت های رسانه ای: بسیاری از رسانه های متنی، گرافیکی، صوتی وتصویری ، هم به لحاظ محدودیت ماهیتی وساختاری وهم به جهت نظارت های قانونی درجوامع مختلف، در اجرای جریان آزاد اطلاعات ناتوان هستند ولی در فضای سایبر هرنوع سلیقه، گرایش، تخصص، شبکه وگروهی باهرمبانی وارزشی، دارای حضور فعال هستند واطلاعات واخبار بدون محدویت قابل ارائه اند.البته قابل ارائه بودن به معنای قابلیت ذاتی فضای سایبر است والا محدودیت های سلطه گرانه وجهت دهی شده همواره وجود دارد .
5. کاهش هزینه وصرفه اقتصادی و...: درفضای مجازی دیگر فاصله مکانی وبعد زمانی چندان مطرح نیست، فضای مجازی، به شما این امکان را می دهد که در کسری از ثانیه با دورترین نقاط عالم ارتباط بگیری، مبادله متن وصوت وتصیر انجام دهی،در کتابخانه های مجازی گردش کنی،فیلم وسریال های پخش شده را بازبینی کنی،از فروشگاه های معتبر اجناس اصل را با تخفیف خریداری کنی، آخرین محصولات علمی ویافته های تحقیقی را رصد کنی ، هر مبلغی را به حساب های دیگر منتقل کنی و....ودراین بین نه نیاز به عبور از خیابان های پرترافیک داری ونه ماندن در صف انتظار .
6.رویکرد عدالت آموزشی- رسانه ای: بدون شک فضای سایبر ، به ویژه اینترنت وشبکه های اجتماعی، نقش بسیار موثری در توسعه آموزش های عمومی وتخصصی دارند.از یک طرف گستره اینترنت به تناسب گستره جغرافیایی جهان توسعه یافته واز طرفی کاربران فضای مجازی وشبکه های اجتماعی بدون محدودیت وبه صورت خودجوش اقدام به آموزش وانتقال دانسته های خود می نمایند. افزایش دسترسی به این فضا وعدم محدودیت در انتقال آزادانه مطالب به نوعی موجب عدالت رسانه ای می گردد.
تهدیدات فضای سایبر:
1-شکل گیری وترویج سریع شایعات واخبار کذب: درشبکه های مجازی وفضای مجازی، اصولا کاربران با دوشاخصه (IP) اینترنت پروتکل وآدرس کارت شبکه یا مک آدرس شناسایی می شوند، واین دو مانند اثر انگشت به گونه ای موجب شناسایی هویت فرد درشبکه اند. ولی نرم افزارهای بسیاری وجود دارند که (IP) شما را پنهان نموده ویاآنرا تغییر می دهد وآی پی غیر واقعی(Invalid ) را به نمایش می گذارد، همچنین می توان با نرم افزار های تغییرآدرس کارت شبکه ویااستفاده از کارت های شبکه متعدد ویاچندپورت این هویت را پنهان داشت،وازطرفی با وارد نمودن اطلاعات نادرست درپروفایل خود وایجاد پست الکترونیک(EMail) باهویت جعلی، دراین فضا باهویت جعلی وارد شد وهرشایعه ای را بوجود آورد وسریع منتشر کرد.خوب است بدانیم که آمار انسانی زمین اندکی بیش از 7 میلیارد است ولی آمار پست الکترونیک ثبت شده بیش از12 میلیارد می باشد.مصادیق متعددی از این شایعه پردازی وجود دارد از جمله،شایعه خفاش شب(ربایش دختران ودوختن لب ها وکشتن آنها) که درتابستان امسال، از طریق فردی دریکی از استان های همجوار در فضای واتس آپ منتشر شد وموجی از وحشت رامیان خانواده ها به ویژه خانم ها ایجاد نمود.
2-نقض حریم خصوصی: گفتیم که درفضای شبکه های اجتماعی واینترنت، می توان با ترفند هایی، باهویت جعلی وارد شد وحضور پنهان داشت،شاید با مفهوم«هکر»آشنا باشید؛نمونه ای از هکرها افرادی هستند که بدون کسب اجازه ازشما می توانند وارد رایانه، گوشی، تبلت ،وبلاگ و...شما شده واقدام به ربایش اسناد، تصاویر،اطلاعات و...شمانموده وآنرادرجهت منافع خود،یا تخریب شما بکار می برندوباانتشار غیر مجاز تصاویر خصوصی،امنیت وآبروی افرادرابه خطر می اندازند، هرروزه شاهد مواردی از این قبیل هستیم،درفضای مجازی اصولا حریم شخصی وجود ندارد!!واگر راهکارهایی مانند دیواره آتش ونرم افزارهای ضدجاسوسی هم پیشنهاد می شود؛هیچ تضمینی صد درصدی وجود ندارد وبهترین اتصال به این فضا ها با رایانه عاری از هرگونه اطلاعات وتصاویر باارزش است.
3- جاسوسی سیستماتیک:وقتی از جاسوسی سیستماتیک سخن می گوییم منظور مان، یکم جاسوسی برنامه ریزی شده وهوشمند است که هم در ساختار فضای مجازی توسط معماران آن نهادینه شده وهم سیستم عامل ونرم افزارهایی است که در حین کاربری وارائه خدمات به کاربر، روی دیگری نیز دارد که معمولا از دید عموم پنهان می ماند ولی طراحان ومدیران شرکت های خدمات دهنده بااین قابلیت ها هرفعالیت شما رارصد می نمایند ودرمواقعی که خود صلاح ببینند از آن بهره خواهند برد. این امر نیاز به توضیح بیشتری دارد. وآن اینگونه که شماوقتی وارد موتور جستجوگری مانند گوگل می شوید،همان شاخصه های کاربری شما مانند: آی پی،آدرس مک،نوع اتصال،سیتم عامل رایانه یا گوشی،تنظیمات شبکه، نوع سرویس دهنده اینترنت(I.S.P)و... درهمان لحظه اول ارسال می گردد.سپس از اولین کلید واژه جستجوشده تا آخرین آن طی یک کد شناسایی اختصاصی (ID)ثبت می گردد.ودربازه زمانی مشخص،جنسیت، شغل احتمالی،روحیات وعلاقمندی شما،میزان تقید به موازین اخلاقی، دینی،تبعیت از قانون،میزان پایبندی شما به مبانی ارزشی جامعه ونظام سیاسی ،دوستان ومرتبطین شما و....کاملا قابل سنجش است.شاید فکر کنید این موضوع اغراق است ولی با نگاه عمیق ترکاملا بانظر من موافق خواهید شد:فکر کنید شما درطول یکماه مراجعه به گوگل، کلماتی را جستجوکرده اید،خوب این که این واژگان چه هستند وچه نیازی رابرآورده می سازند،خودگویای شخصیت وگرایش فرد است .آیا شما ازسایت های علم فیزیک بازدید داشته اید، به سایت های دینی مرجعه داشته یابیشتر دنبال دانلود ویدئو،چت روم ها،لوازم آرایش، برند های معتبر لباس های زنانه،خودرو و....بوده اید.چند بار از پست الکترونیک گوگل(g.mail)ارسال ودریافت پیام ونامه نموده اید،باچه نام کاربری،برای چه کسانی،درمتن آن چه نوشته اید!! درچه ساعاتی وبه چه مدت از اینترنت استفاده مستمر نموده اید؟! فرض کنید کاربری در کشور جمهوری اسلامی درچند مرحله قبل از اذان صبح تا پس از طلوع آفتاب بدون وقفه دریک تالارگفتگو(Chatt room) مشغول صحبت بوده یا درسایر سایت های خبری، گروه های اینترنتی و...مشغول فعالیت بوده، خوب جدای از محتوای فعالیت، محرز می گردد که این کاربر تقیدی به نماز ندارد،درموارد دیگر نیز با توجه به کلید واژه جستجوشده سایر ویژگی های فرد مانند تکه های پازل، گرد آوری شده ودرآخر قابل باور نیست که گوگل اینهمه اطلاعات از ما داشته باشد،حتی نقاط کور شخصیتی که خودمان هم نمی دانیم!!.
آقای اسنودن جاسوس وکارشناس سیا که به روسیه پناهنده شد؛موارد زیادی رافاش کرد از جمله اینکه هرگاه شما در گوشی تلفن هوشمند خود با بازی پرندگان خشمگین(Angry Birds)که محبوب ترین بازی سال2013 بود،باشید،همزمان گوگل درحال مکیدن هرآنچه در حافظه گوشی شماست.
پس از اعتراض ویکی لیکس به جاسوسی گوگل از کاربرانش، مدیران گوگل رسما به جاسوسی از محتوای پست الکترونیک کاربران(به ویژه ایمیل های فارسی) اعتراف کرده وعلت آنرا تحلیل محتوا ودستیابی به سلایق کاربران جهت ارائه علاقمندی های آنان عنوان نمود!!!
4- شکل گیری گروه های جرائم سازمان یافته:
شاید کمتر روزی باشد که در روزنامه ها، تلویزیون،سایت پلیس فتا و... تیترهایی اینگونه رانبینیم:
پایگاه همسریابی،به اغفال دختران مشغول بود!!- تانگو همسرم را ازمن گرفت،تازه ترین کلاهبردی اینترنتی از کارت های اعتباری، مرد زن نما درشبکه های اجتماعی دستگیر شد،خفاش شب در واتس آپ.
انتهای پیام/ر
ارتباط مستقیم یا با واسطه،ارتباط همزمان یا دربازه مختلف زمانی،ارتباط دوستانه یا خصمانه،ارتباط یک طرفه یا متقابل،ارتباط واقعی یا انتزاعی ومجازی، ارتباط یک وجهی تاچند بعدی و...همه اقسام ارتباط است واین ماهیت فضا های ارتباطی را تشکیل می دهد،وبیانگر این واقعیت است که ارتباط وفضای ارتباطی قبل از هرچیز ماهیت رسانه ای دارد. در رسانه وارتباط، ابزار وقابلیت های آن عناصر اصلی است،آنچه امروز به آن فضای مجازی گفته می شود با کارکرد های عجیب خود توانسته، با سرعت فوق تصور،وجاذبه های بسیار متعددی،بخش اعظمی از ارتباطات انسانی را درسلطه خود درآورده ومحدود به خود سازد، به گونه ای که عموم محققین به این نتیجه رسیده اند که به موازات توسعه فضای سایبر انسان ها تنها تر شده وارتباط مستقیم وچهره به چهره آنها،به صفحه کلید ومانیتو رایانه وگوشی وتبلت و... منحصر گشته است! پژوهش حاضر نگاهی اجمالی به فرصت ها وتهدیدات ناشی از فضای سابیر دارد.
چیستی فضای سایبر:
فضای سایبر (Cyberspace) عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات بسیار شنیده میشود؛ به نظر میرسد بکارگیری این اصطلاح در اینزمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفا فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیقتر این اصطلاح نشان میدهد که این واقعیت، وجوه و جنبه های متنوعی از جمله خصلت های روانشناختی قابل توجه نیز دارد. در منابع موجود آمده است که:واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما مشتق شده است. نخستین بار این اصطلاح “سایبرنتیک” توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر در کتابی با عنوان “سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین در سال ۱۹۴۸ بکار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستمهای انسانی، ماشینی (و کامپیوترها) است.
پس از آن ویلیام گیپسون نویسندهی داستانهای علمی- تخیلی، در کتاب نورومنسر(neuromancer) بود. فضای سایبریا فضای مجازی (Cyber Spase) ازدیدگاه برخی صاحب نظران: « به مجموعهای از ارتباطات درونی انسانها از طریق رایانه و دیگر وسائل مخابراتی بدون در نظر گرفتن جغرافیای فیزیکی.» اطلاق شده است. درنگاه محقق فضای سایبر: «یک فضا ومحیطی است که دربستر امواج وبا کمک ابزار الکترونیکی،پیوند دهنده انسان ها وشکل دهنده ارتباطات انسانی با سرعت زیاد وبدون محدودیت های مکانی، زمانی ،نژادی ،قومی وسیاسی وحاکمیتی است؛ محیطی که ارتباط دوسویه وزنده وبی واسطه را سامان می دهد.» دراین ارتباط اگرچه تمام خصوصیات ارتباط واقعی رادارد اما درعین حال می تواند تمام عناصر(هویت ،جنسیت،اخلاقیات،ادعاها و....) غیرواقعی وتحریف شده باشد،لذا فضای مجازی درواقع به انتزاعی بودن هویت هااست ونه صرفا عدم حضورفیزیکی!!
واژه سایبر به سرعت واردعلوم ارتباطات وفناوری گردید وبه عنوان پیشوندی برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. از جمله این واژگان ،بیشتر ناشی از روند سریع توسعه ارتباطات وعلی الخصوص اینترنت است عبارت اند از: فضای سایبر (Cyberspace) شهروند سایبر (Cybercitizen)پول سایبر(Cybercash)فرهنگ سایبر(Cyberculture)جنگ سایبری( Cyberwarfar)تجارت سایبر ( Cyberbussines )کانال سایبر ( Cyberchannel ) و ….
سوالی که ممکن است برای افراد پیش آید این است که آیا فضای سایبر همان اینترنت است؟
برخی افراد فضای سایبر را برابر با اینترنت می گیرند که این یه سوء برداشت ومفهوم غلط از این واژه است. چراکه فضای سایبر، اعم از اینترنت است ودرواقع به همه نقاط اتصال انسان والکترونیک فضای سایبر را می توان اطلاق کرد، سیستم های مخابراتی، ناوبری،رهگیری همه از مصادیق سایبر هستند؛ اگرچه اینترنت مصداق بارز فضای مجازی است وبه دلیل کارکردهای متعدد خبری، علمی، ارتباطی، رسانه ای و... در صدر فضای سایبر نیز قرار می گیرد ولی هیچگاه نمی توان اینترنت را برابربا فضای سایبر دانست.
فهم درست از فضای سایبر:
اصولا هرپدیده ای دردرون خود هم فرصت وهم تهدید خواهد بود،وبه گفته بسیاری از تئورسین های سیاسی وامنیتی،فرصت یا تهدید مطلق وجود ندارد،وهرفضایی که تصور می شود آمیزه ای از تهدیدات وفرصت هاست، وهنر حکومتها وافراد اینجاست که فرصت ساز وتهدید سوز باشند وبتوانند تهدید را به فرصت تبدیل وازآن بهره گیرند واین همان امنیت ایجابی است و در دیگر سخن تنازع بقاء مدرن در جهان است، برای اینکه این امر روشن شود مثالی خواهیم زد، فرض کنید شما می خواهید هرگز بیمار نشوید! امامگر امکان دارد در هوایی آکنده از انواع ویروس ها ومیکروب ها زندگی کرد وبیمار نشد!! اما این امر ممکن است، بله وچند راه دارد، اول اینکه در فضایی ایزوله وکاملا پاستوریزه زندگی کنیم که هیچ میکروبی نتواند نفوذ کند، یعنی خودرا قرنطینه کنیم!! همان انزوای کامل، راه دوم که عاقلانه تر است این که، آن قدر مقاومت بدن خود را بالا ببریم که درصورت حمله میکروبها، حمله آنها بی اثر باشد ونتواند ما راازپای درآورد، وراه مدرن آن این که: همان میکروب های بیماری زا را تضعیف کرده وازآنها واکسن بسازیم، تا هرگاه حمله ای صورت گرفت، بافت زنده خود بخود واکنش نشان داده وایمنی بدن را تضمین کندواین همان بهترین انتخاب خواهد بود.
فضای فرهنگی واجتماعی ودنیای ارتباط نیز همین گونه است، گفتیم که فضای سایبر ماهیتی رسانه ای دارد وهدف رسانه تأثیر برافکار ،اندیشه ها وعلایق وباورها است ودر کلام رهبر فرزانه انقلاب: اثر گذاری بر"ذهن ها ودل ها "است، واگر نتوانیم خود را درمقابل افکار واندیشه های مهاجم که راه گریزی از مواجهه با آنها نیست،واکسینه کنیم، قطع ویقین، سرانجامی جز انزوا، یا اضمحلال واستحاله نخواهیم داشت. پس باید فضای سایبر را دریای عمیقی تصور کرد که هم کوسه ونهنگ دارد وهم لوءلوء ومرجان؛ آن گونه که رهبر حکیم انقلاب می فرمایند:
«اینترنت که به وجود آمد،یک ابزار اختصاصی نبود،ماهم می توانیم ازآن استفاده کنیم یعنی که راه دو طرفه است اگر دشمن می تواند ازعلوم ارتباطات واز پیشرفت ها وتازه های علمی این رشته استفاده کند ما هم می توانیم استفاده کنیم وازهمان شیوه هایی که ضلالت منتشر می کنند، ماهم استفاده کنیم وهدایت منتشر کنیم»(2/11/84)
واز این رو در باب اهمیت فضای مجازی می فرمایند:
«فضای مجازی به اندازه انقلاب اسلامی اهمیت دارد»
فرصت های فضای سایبر:
هرگاه ازفرصت سخن به میان می آوریم،منظور ظرفیت ها وقابلیت هایی است که این فضا می تواند در راستای بهره برداری وافزایش توان ما در عرصه های مختلف به ارمغان آورد وبه عنوان ترسیم یک قلمرو جدید یا افزایش گستره فعلی از آن بهره برد.
1. گستره جهانی و بدون مرز بودن:پیش ترگفتیم که فضای سایبر بیشتر ماهیت رسانه ای دارد، از ویژگیهای بارز وجداکننده فضای سایبر را از دیگر رسانهها ، جهانی بودن وفراجغرافیا بودن آن است. هر کاربری در هر نقطه از جهان میتواند از طریق آن ، با فرد دیگر در هرنقطه دیگر زمین ارتباط برقرار ساخته، ارسال ودریافت اطلاعات ومطالب، پیام، خرید وفروش و...انجام دهد. تاکنون مرزهای جغرافیایی وحتی حاکمیتی وسیاسی نتوانسته از گسترش 24ساعته فضای سایبر جلوگیری کند. از این رو، هر نوع مرزبندی در برابر آن بسیار سخت واز دغدغه های اصلی حکومت هااست. که هرآن دشوار تر نیز می گردد.
2.دسترسی آسان به آخرین اطلاعات:درساختار فضای مجازی آخرین فناوری ها بکار رفته تا با جستجوی کلید واژه ها وتعیین قالب ارائه، به بانک های اطلاعاتی از کتابخانه، مقاله،نشریات، گروه ها و درسطح جهان دست یافته وآخرین اخبار، نظریات وتغییرات را رصد نماییدواین سریعترین،آسانترین وکاراترین راه می باشد.
3.تنوع،تجمیع وجاذب بودن: رسانه ها بسته به قالب ارائه وقابلیت ها دسته بندی می شوند ومحبوب ترین رسانه ها آنها هستند که چند رسانه ای بوده واصطلاحا(Molti media) باشند، دراین میان رادیو وروزنامه در پایین ترین سطح ورسانه های تصویری درمراتب بالاتر قر ار می گیرند، ولی در فضای سایبر، همه قابلیت های رسانه ای اعم از متن،صوت، تصویر، فیلم، شکلک ها، ترکبی رنگ ها در یکجا قابل جمع ودستیابی است؛ واین ویژگی انحصاری موجب تنوع بخشی وجذابیت فضای سایبر است، دراین فضا کارکردهای بسیاری ازجمله: ارتباط،مشارکت در نظر دهی، نظر سنجی، ارزش گذاری، بازخورد گیری ، ارزیابی ومقایسه، بازبینی کالا وقدرت انتخاب وخرید و... به گونه ای بسیار جذاب وتزیین شده به شما ارائه می شود به گونه ای که رنگ ها با شما سخن می گویند، شکلک ها با شما هم احساس شده، وتفهیم مطالب را چند برابر می سازد.
4. گستره عرضه اطلاعات ورفع محدودیت های رسانه ای: بسیاری از رسانه های متنی، گرافیکی، صوتی وتصویری ، هم به لحاظ محدودیت ماهیتی وساختاری وهم به جهت نظارت های قانونی درجوامع مختلف، در اجرای جریان آزاد اطلاعات ناتوان هستند ولی در فضای سایبر هرنوع سلیقه، گرایش، تخصص، شبکه وگروهی باهرمبانی وارزشی، دارای حضور فعال هستند واطلاعات واخبار بدون محدویت قابل ارائه اند.البته قابل ارائه بودن به معنای قابلیت ذاتی فضای سایبر است والا محدودیت های سلطه گرانه وجهت دهی شده همواره وجود دارد .
5. کاهش هزینه وصرفه اقتصادی و...: درفضای مجازی دیگر فاصله مکانی وبعد زمانی چندان مطرح نیست، فضای مجازی، به شما این امکان را می دهد که در کسری از ثانیه با دورترین نقاط عالم ارتباط بگیری، مبادله متن وصوت وتصیر انجام دهی،در کتابخانه های مجازی گردش کنی،فیلم وسریال های پخش شده را بازبینی کنی،از فروشگاه های معتبر اجناس اصل را با تخفیف خریداری کنی، آخرین محصولات علمی ویافته های تحقیقی را رصد کنی ، هر مبلغی را به حساب های دیگر منتقل کنی و....ودراین بین نه نیاز به عبور از خیابان های پرترافیک داری ونه ماندن در صف انتظار .
6.رویکرد عدالت آموزشی- رسانه ای: بدون شک فضای سایبر ، به ویژه اینترنت وشبکه های اجتماعی، نقش بسیار موثری در توسعه آموزش های عمومی وتخصصی دارند.از یک طرف گستره اینترنت به تناسب گستره جغرافیایی جهان توسعه یافته واز طرفی کاربران فضای مجازی وشبکه های اجتماعی بدون محدودیت وبه صورت خودجوش اقدام به آموزش وانتقال دانسته های خود می نمایند. افزایش دسترسی به این فضا وعدم محدودیت در انتقال آزادانه مطالب به نوعی موجب عدالت رسانه ای می گردد.
تهدیدات فضای سایبر:
1-شکل گیری وترویج سریع شایعات واخبار کذب: درشبکه های مجازی وفضای مجازی، اصولا کاربران با دوشاخصه (IP) اینترنت پروتکل وآدرس کارت شبکه یا مک آدرس شناسایی می شوند، واین دو مانند اثر انگشت به گونه ای موجب شناسایی هویت فرد درشبکه اند. ولی نرم افزارهای بسیاری وجود دارند که (IP) شما را پنهان نموده ویاآنرا تغییر می دهد وآی پی غیر واقعی(Invalid ) را به نمایش می گذارد، همچنین می توان با نرم افزار های تغییرآدرس کارت شبکه ویااستفاده از کارت های شبکه متعدد ویاچندپورت این هویت را پنهان داشت،وازطرفی با وارد نمودن اطلاعات نادرست درپروفایل خود وایجاد پست الکترونیک(EMail) باهویت جعلی، دراین فضا باهویت جعلی وارد شد وهرشایعه ای را بوجود آورد وسریع منتشر کرد.خوب است بدانیم که آمار انسانی زمین اندکی بیش از 7 میلیارد است ولی آمار پست الکترونیک ثبت شده بیش از12 میلیارد می باشد.مصادیق متعددی از این شایعه پردازی وجود دارد از جمله،شایعه خفاش شب(ربایش دختران ودوختن لب ها وکشتن آنها) که درتابستان امسال، از طریق فردی دریکی از استان های همجوار در فضای واتس آپ منتشر شد وموجی از وحشت رامیان خانواده ها به ویژه خانم ها ایجاد نمود.
2-نقض حریم خصوصی: گفتیم که درفضای شبکه های اجتماعی واینترنت، می توان با ترفند هایی، باهویت جعلی وارد شد وحضور پنهان داشت،شاید با مفهوم«هکر»آشنا باشید؛نمونه ای از هکرها افرادی هستند که بدون کسب اجازه ازشما می توانند وارد رایانه، گوشی، تبلت ،وبلاگ و...شما شده واقدام به ربایش اسناد، تصاویر،اطلاعات و...شمانموده وآنرادرجهت منافع خود،یا تخریب شما بکار می برندوباانتشار غیر مجاز تصاویر خصوصی،امنیت وآبروی افرادرابه خطر می اندازند، هرروزه شاهد مواردی از این قبیل هستیم،درفضای مجازی اصولا حریم شخصی وجود ندارد!!واگر راهکارهایی مانند دیواره آتش ونرم افزارهای ضدجاسوسی هم پیشنهاد می شود؛هیچ تضمینی صد درصدی وجود ندارد وبهترین اتصال به این فضا ها با رایانه عاری از هرگونه اطلاعات وتصاویر باارزش است.
3- جاسوسی سیستماتیک:وقتی از جاسوسی سیستماتیک سخن می گوییم منظور مان، یکم جاسوسی برنامه ریزی شده وهوشمند است که هم در ساختار فضای مجازی توسط معماران آن نهادینه شده وهم سیستم عامل ونرم افزارهایی است که در حین کاربری وارائه خدمات به کاربر، روی دیگری نیز دارد که معمولا از دید عموم پنهان می ماند ولی طراحان ومدیران شرکت های خدمات دهنده بااین قابلیت ها هرفعالیت شما رارصد می نمایند ودرمواقعی که خود صلاح ببینند از آن بهره خواهند برد. این امر نیاز به توضیح بیشتری دارد. وآن اینگونه که شماوقتی وارد موتور جستجوگری مانند گوگل می شوید،همان شاخصه های کاربری شما مانند: آی پی،آدرس مک،نوع اتصال،سیتم عامل رایانه یا گوشی،تنظیمات شبکه، نوع سرویس دهنده اینترنت(I.S.P)و... درهمان لحظه اول ارسال می گردد.سپس از اولین کلید واژه جستجوشده تا آخرین آن طی یک کد شناسایی اختصاصی (ID)ثبت می گردد.ودربازه زمانی مشخص،جنسیت، شغل احتمالی،روحیات وعلاقمندی شما،میزان تقید به موازین اخلاقی، دینی،تبعیت از قانون،میزان پایبندی شما به مبانی ارزشی جامعه ونظام سیاسی ،دوستان ومرتبطین شما و....کاملا قابل سنجش است.شاید فکر کنید این موضوع اغراق است ولی با نگاه عمیق ترکاملا بانظر من موافق خواهید شد:فکر کنید شما درطول یکماه مراجعه به گوگل، کلماتی را جستجوکرده اید،خوب این که این واژگان چه هستند وچه نیازی رابرآورده می سازند،خودگویای شخصیت وگرایش فرد است .آیا شما ازسایت های علم فیزیک بازدید داشته اید، به سایت های دینی مرجعه داشته یابیشتر دنبال دانلود ویدئو،چت روم ها،لوازم آرایش، برند های معتبر لباس های زنانه،خودرو و....بوده اید.چند بار از پست الکترونیک گوگل(g.mail)ارسال ودریافت پیام ونامه نموده اید،باچه نام کاربری،برای چه کسانی،درمتن آن چه نوشته اید!! درچه ساعاتی وبه چه مدت از اینترنت استفاده مستمر نموده اید؟! فرض کنید کاربری در کشور جمهوری اسلامی درچند مرحله قبل از اذان صبح تا پس از طلوع آفتاب بدون وقفه دریک تالارگفتگو(Chatt room) مشغول صحبت بوده یا درسایر سایت های خبری، گروه های اینترنتی و...مشغول فعالیت بوده، خوب جدای از محتوای فعالیت، محرز می گردد که این کاربر تقیدی به نماز ندارد،درموارد دیگر نیز با توجه به کلید واژه جستجوشده سایر ویژگی های فرد مانند تکه های پازل، گرد آوری شده ودرآخر قابل باور نیست که گوگل اینهمه اطلاعات از ما داشته باشد،حتی نقاط کور شخصیتی که خودمان هم نمی دانیم!!.
آقای اسنودن جاسوس وکارشناس سیا که به روسیه پناهنده شد؛موارد زیادی رافاش کرد از جمله اینکه هرگاه شما در گوشی تلفن هوشمند خود با بازی پرندگان خشمگین(Angry Birds)که محبوب ترین بازی سال2013 بود،باشید،همزمان گوگل درحال مکیدن هرآنچه در حافظه گوشی شماست.
پس از اعتراض ویکی لیکس به جاسوسی گوگل از کاربرانش، مدیران گوگل رسما به جاسوسی از محتوای پست الکترونیک کاربران(به ویژه ایمیل های فارسی) اعتراف کرده وعلت آنرا تحلیل محتوا ودستیابی به سلایق کاربران جهت ارائه علاقمندی های آنان عنوان نمود!!!
4- شکل گیری گروه های جرائم سازمان یافته:
شاید کمتر روزی باشد که در روزنامه ها، تلویزیون،سایت پلیس فتا و... تیترهایی اینگونه رانبینیم:
پایگاه همسریابی،به اغفال دختران مشغول بود!!- تانگو همسرم را ازمن گرفت،تازه ترین کلاهبردی اینترنتی از کارت های اعتباری، مرد زن نما درشبکه های اجتماعی دستگیر شد،خفاش شب در واتس آپ.
انتهای پیام/ر
ارتباط مستقیم یا با واسطه،ارتباط همزمان یا دربازه مختلف زمانی،ارتباط دوستانه یا خصمانه،ارتباط یک طرفه یا متقابل،ارتباط واقعی یا انتزاعی ومجازی، ارتباط یک وجهی تاچند بعدی و...همه اقسام ارتباط است واین ماهیت فضا های ارتباطی را تشکیل می دهد،وبیانگر این واقعیت است که ارتباط وفضای ارتباطی قبل از هرچیز ماهیت رسانه ای دارد. در رسانه وارتباط، ابزار وقابلیت های آن عناصر اصلی است،آنچه امروز به آن فضای مجازی گفته می شود با کارکرد های عجیب خود توانسته، با سرعت فوق تصور،وجاذبه های بسیار متعددی،بخش اعظمی از ارتباطات انسانی را درسلطه خود درآورده ومحدود به خود سازد، به گونه ای که عموم محققین به این نتیجه رسیده اند که به موازات توسعه فضای سایبر انسان ها تنها تر شده وارتباط مستقیم وچهره به چهره آنها،به صفحه کلید ومانیتو رایانه وگوشی وتبلت و... منحصر گشته است! پژوهش حاضر نگاهی اجمالی به فرصت ها وتهدیدات ناشی از فضای سابیر دارد.
چیستی فضای سایبر:
فضای سایبر (Cyberspace) عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات بسیار شنیده میشود؛ به نظر میرسد بکارگیری این اصطلاح در اینزمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفا فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیقتر این اصطلاح نشان میدهد که این واقعیت، وجوه و جنبه های متنوعی از جمله خصلت های روانشناختی قابل توجه نیز دارد. در منابع موجود آمده است که:واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما مشتق شده است. نخستین بار این اصطلاح “سایبرنتیک” توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر در کتابی با عنوان “سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین در سال ۱۹۴۸ بکار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستمهای انسانی، ماشینی (و کامپیوترها) است.
پس از آن ویلیام گیپسون نویسندهی داستانهای علمی- تخیلی، در کتاب نورومنسر(neuromancer) بود. فضای سایبریا فضای مجازی (Cyber Spase) ازدیدگاه برخی صاحب نظران: « به مجموعهای از ارتباطات درونی انسانها از طریق رایانه و دیگر وسائل مخابراتی بدون در نظر گرفتن جغرافیای فیزیکی.» اطلاق شده است. درنگاه محقق فضای سایبر: «یک فضا ومحیطی است که دربستر امواج وبا کمک ابزار الکترونیکی،پیوند دهنده انسان ها وشکل دهنده ارتباطات انسانی با سرعت زیاد وبدون محدودیت های مکانی، زمانی ،نژادی ،قومی وسیاسی وحاکمیتی است؛ محیطی که ارتباط دوسویه وزنده وبی واسطه را سامان می دهد.» دراین ارتباط اگرچه تمام خصوصیات ارتباط واقعی رادارد اما درعین حال می تواند تمام عناصر(هویت ،جنسیت،اخلاقیات،ادعاها و....) غیرواقعی وتحریف شده باشد،لذا فضای مجازی درواقع به انتزاعی بودن هویت هااست ونه صرفا عدم حضورفیزیکی!!
واژه سایبر به سرعت واردعلوم ارتباطات وفناوری گردید وبه عنوان پیشوندی برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. از جمله این واژگان ،بیشتر ناشی از روند سریع توسعه ارتباطات وعلی الخصوص اینترنت است عبارت اند از: فضای سایبر (Cyberspace) شهروند سایبر (Cybercitizen)پول سایبر(Cybercash)فرهنگ سایبر(Cyberculture)جنگ سایبری( Cyberwarfar)تجارت سایبر ( Cyberbussines )کانال سایبر ( Cyberchannel ) و ….
سوالی که ممکن است برای افراد پیش آید این است که آیا فضای سایبر همان اینترنت است؟
برخی افراد فضای سایبر را برابر با اینترنت می گیرند که این یه سوء برداشت ومفهوم غلط از این واژه است. چراکه فضای سایبر، اعم از اینترنت است ودرواقع به همه نقاط اتصال انسان والکترونیک فضای سایبر را می توان اطلاق کرد، سیستم های مخابراتی، ناوبری،رهگیری همه از مصادیق سایبر هستند؛ اگرچه اینترنت مصداق بارز فضای مجازی است وبه دلیل کارکردهای متعدد خبری، علمی، ارتباطی، رسانه ای و... در صدر فضای سایبر نیز قرار می گیرد ولی هیچگاه نمی توان اینترنت را برابربا فضای سایبر دانست.
فهم درست از فضای سایبر:
اصولا هرپدیده ای دردرون خود هم فرصت وهم تهدید خواهد بود،وبه گفته بسیاری از تئورسین های سیاسی وامنیتی،فرصت یا تهدید مطلق وجود ندارد،وهرفضایی که تصور می شود آمیزه ای از تهدیدات وفرصت هاست، وهنر حکومتها وافراد اینجاست که فرصت ساز وتهدید سوز باشند وبتوانند تهدید را به فرصت تبدیل وازآن بهره گیرند واین همان امنیت ایجابی است و در دیگر سخن تنازع بقاء مدرن در جهان است، برای اینکه این امر روشن شود مثالی خواهیم زد، فرض کنید شما می خواهید هرگز بیمار نشوید! امامگر امکان دارد در هوایی آکنده از انواع ویروس ها ومیکروب ها زندگی کرد وبیمار نشد!! اما این امر ممکن است، بله وچند راه دارد، اول اینکه در فضایی ایزوله وکاملا پاستوریزه زندگی کنیم که هیچ میکروبی نتواند نفوذ کند، یعنی خودرا قرنطینه کنیم!! همان انزوای کامل، راه دوم که عاقلانه تر است این که، آن قدر مقاومت بدن خود را بالا ببریم که درصورت حمله میکروبها، حمله آنها بی اثر باشد ونتواند ما راازپای درآورد، وراه مدرن آن این که: همان میکروب های بیماری زا را تضعیف کرده وازآنها واکسن بسازیم، تا هرگاه حمله ای صورت گرفت، بافت زنده خود بخود واکنش نشان داده وایمنی بدن را تضمین کندواین همان بهترین انتخاب خواهد بود.
فضای فرهنگی واجتماعی ودنیای ارتباط نیز همین گونه است، گفتیم که فضای سایبر ماهیتی رسانه ای دارد وهدف رسانه تأثیر برافکار ،اندیشه ها وعلایق وباورها است ودر کلام رهبر فرزانه انقلاب: اثر گذاری بر"ذهن ها ودل ها "است، واگر نتوانیم خود را درمقابل افکار واندیشه های مهاجم که راه گریزی از مواجهه با آنها نیست،واکسینه کنیم، قطع ویقین، سرانجامی جز انزوا، یا اضمحلال واستحاله نخواهیم داشت. پس باید فضای سایبر را دریای عمیقی تصور کرد که هم کوسه ونهنگ دارد وهم لوءلوء ومرجان؛ آن گونه که رهبر حکیم انقلاب می فرمایند:
«اینترنت که به وجود آمد،یک ابزار اختصاصی نبود،ماهم می توانیم ازآن استفاده کنیم یعنی که راه دو طرفه است اگر دشمن می تواند ازعلوم ارتباطات واز پیشرفت ها وتازه های علمی این رشته استفاده کند ما هم می توانیم استفاده کنیم وازهمان شیوه هایی که ضلالت منتشر می کنند، ماهم استفاده کنیم وهدایت منتشر کنیم»(2/11/84)
واز این رو در باب اهمیت فضای مجازی می فرمایند:
«فضای مجازی به اندازه انقلاب اسلامی اهمیت دارد»
فرصت های فضای سایبر:
هرگاه ازفرصت سخن به میان می آوریم،منظور ظرفیت ها وقابلیت هایی است که این فضا می تواند در راستای بهره برداری وافزایش توان ما در عرصه های مختلف به ارمغان آورد وبه عنوان ترسیم یک قلمرو جدید یا افزایش گستره فعلی از آن بهره برد.
1. گستره جهانی و بدون مرز بودن:پیش ترگفتیم که فضای سایبر بیشتر ماهیت رسانه ای دارد، از ویژگیهای بارز وجداکننده فضای سایبر را از دیگر رسانهها ، جهانی بودن وفراجغرافیا بودن آن است. هر کاربری در هر نقطه از جهان میتواند از طریق آن ، با فرد دیگر در هرنقطه دیگر زمین ارتباط برقرار ساخته، ارسال ودریافت اطلاعات ومطالب، پیام، خرید وفروش و...انجام دهد. تاکنون مرزهای جغرافیایی وحتی حاکمیتی وسیاسی نتوانسته از گسترش 24ساعته فضای سایبر جلوگیری کند. از این رو، هر نوع مرزبندی در برابر آن بسیار سخت واز دغدغه های اصلی حکومت هااست. که هرآن دشوار تر نیز می گردد.
2.دسترسی آسان به آخرین اطلاعات:درساختار فضای مجازی آخرین فناوری ها بکار رفته تا با جستجوی کلید واژه ها وتعیین قالب ارائه، به بانک های اطلاعاتی از کتابخانه، مقاله،نشریات، گروه ها و درسطح جهان دست یافته وآخرین اخبار، نظریات وتغییرات را رصد نماییدواین سریعترین،آسانترین وکاراترین راه می باشد.
3.تنوع،تجمیع وجاذب بودن: رسانه ها بسته به قالب ارائه وقابلیت ها دسته بندی می شوند ومحبوب ترین رسانه ها آنها هستند که چند رسانه ای بوده واصطلاحا(Molti media) باشند، دراین میان رادیو وروزنامه در پایین ترین سطح ورسانه های تصویری درمراتب بالاتر قر ار می گیرند، ولی در فضای سایبر، همه قابلیت های رسانه ای اعم از متن،صوت، تصویر، فیلم، شکلک ها، ترکبی رنگ ها در یکجا قابل جمع ودستیابی است؛ واین ویژگی انحصاری موجب تنوع بخشی وجذابیت فضای سایبر است، دراین فضا کارکردهای بسیاری ازجمله: ارتباط،مشارکت در نظر دهی، نظر سنجی، ارزش گذاری، بازخورد گیری ، ارزیابی ومقایسه، بازبینی کالا وقدرت انتخاب وخرید و... به گونه ای بسیار جذاب وتزیین شده به شما ارائه می شود به گونه ای که رنگ ها با شما سخن می گویند، شکلک ها با شما هم احساس شده، وتفهیم مطالب را چند برابر می سازد.
4. گستره عرضه اطلاعات ورفع محدودیت های رسانه ای: بسیاری از رسانه های متنی، گرافیکی، صوتی وتصویری ، هم به لحاظ محدودیت ماهیتی وساختاری وهم به جهت نظارت های قانونی درجوامع مختلف، در اجرای جریان آزاد اطلاعات ناتوان هستند ولی در فضای سایبر هرنوع سلیقه، گرایش، تخصص، شبکه وگروهی باهرمبانی وارزشی، دارای حضور فعال هستند واطلاعات واخبار بدون محدویت قابل ارائه اند.البته قابل ارائه بودن به معنای قابلیت ذاتی فضای سایبر است والا محدودیت های سلطه گرانه وجهت دهی شده همواره وجود دارد .
5. کاهش هزینه وصرفه اقتصادی و...: درفضای مجازی دیگر فاصله مکانی وبعد زمانی چندان مطرح نیست، فضای مجازی، به شما این امکان را می دهد که در کسری از ثانیه با دورترین نقاط عالم ارتباط بگیری، مبادله متن وصوت وتصیر انجام دهی،در کتابخانه های مجازی گردش کنی،فیلم وسریال های پخش شده را بازبینی کنی،از فروشگاه های معتبر اجناس اصل را با تخفیف خریداری کنی، آخرین محصولات علمی ویافته های تحقیقی را رصد کنی ، هر مبلغی را به حساب های دیگر منتقل کنی و....ودراین بین نه نیاز به عبور از خیابان های پرترافیک داری ونه ماندن در صف انتظار .
6.رویکرد عدالت آموزشی- رسانه ای: بدون شک فضای سایبر ، به ویژه اینترنت وشبکه های اجتماعی، نقش بسیار موثری در توسعه آموزش های عمومی وتخصصی دارند.از یک طرف گستره اینترنت به تناسب گستره جغرافیایی جهان توسعه یافته واز طرفی کاربران فضای مجازی وشبکه های اجتماعی بدون محدودیت وبه صورت خودجوش اقدام به آموزش وانتقال دانسته های خود می نمایند. افزایش دسترسی به این فضا وعدم محدودیت در انتقال آزادانه مطالب به نوعی موجب عدالت رسانه ای می گردد.
تهدیدات فضای سایبر:
1-شکل گیری وترویج سریع شایعات واخبار کذب: درشبکه های مجازی وفضای مجازی، اصولا کاربران با دوشاخصه (IP) اینترنت پروتکل وآدرس کارت شبکه یا مک آدرس شناسایی می شوند، واین دو مانند اثر انگشت به گونه ای موجب شناسایی هویت فرد درشبکه اند. ولی نرم افزارهای بسیاری وجود دارند که (IP) شما را پنهان نموده ویاآنرا تغییر می دهد وآی پی غیر واقعی(Invalid ) را به نمایش می گذارد، همچنین می توان با نرم افزار های تغییرآدرس کارت شبکه ویااستفاده از کارت های شبکه متعدد ویاچندپورت این هویت را پنهان داشت،وازطرفی با وارد نمودن اطلاعات نادرست درپروفایل خود وایجاد پست الکترونیک(EMail) باهویت جعلی، دراین فضا باهویت جعلی وارد شد وهرشایعه ای را بوجود آورد وسریع منتشر کرد.خوب است بدانیم که آمار انسانی زمین اندکی بیش از 7 میلیارد است ولی آمار پست الکترونیک ثبت شده بیش از12 میلیارد می باشد.مصادیق متعددی از این شایعه پردازی وجود دارد از جمله،شایعه خفاش شب(ربایش دختران ودوختن لب ها وکشتن آنها) که درتابستان امسال، از طریق فردی دریکی از استان های همجوار در فضای واتس آپ منتشر شد وموجی از وحشت رامیان خانواده ها به ویژه خانم ها ایجاد نمود.
2-نقض حریم خصوصی: گفتیم که درفضای شبکه های اجتماعی واینترنت، می توان با ترفند هایی، باهویت جعلی وارد شد وحضور پنهان داشت،شاید با مفهوم«هکر»آشنا باشید؛نمونه ای از هکرها افرادی هستند که بدون کسب اجازه ازشما می توانند وارد رایانه، گوشی، تبلت ،وبلاگ و...شما شده واقدام به ربایش اسناد، تصاویر،اطلاعات و...شمانموده وآنرادرجهت منافع خود،یا تخریب شما بکار می برندوباانتشار غیر مجاز تصاویر خصوصی،امنیت وآبروی افرادرابه خطر می اندازند، هرروزه شاهد مواردی از این قبیل هستیم،درفضای مجازی اصولا حریم شخصی وجود ندارد!!واگر راهکارهایی مانند دیواره آتش ونرم افزارهای ضدجاسوسی هم پیشنهاد می شود؛هیچ تضمینی صد درصدی وجود ندارد وبهترین اتصال به این فضا ها با رایانه عاری از هرگونه اطلاعات وتصاویر باارزش است.
3- جاسوسی سیستماتیک:وقتی از جاسوسی سیستماتیک سخن می گوییم منظور مان، یکم جاسوسی برنامه ریزی شده وهوشمند است که هم در ساختار فضای مجازی توسط معماران آن نهادینه شده وهم سیستم عامل ونرم افزارهایی است که در حین کاربری وارائه خدمات به کاربر، روی دیگری نیز دارد که معمولا از دید عموم پنهان می ماند ولی طراحان ومدیران شرکت های خدمات دهنده بااین قابلیت ها هرفعالیت شما رارصد می نمایند ودرمواقعی که خود صلاح ببینند از آن بهره خواهند برد. این امر نیاز به توضیح بیشتری دارد. وآن اینگونه که شماوقتی وارد موتور جستجوگری مانند گوگل می شوید،همان شاخصه های کاربری شما مانند: آی پی،آدرس مک،نوع اتصال،سیتم عامل رایانه یا گوشی،تنظیمات شبکه، نوع سرویس دهنده اینترنت(I.S.P)و... درهمان لحظه اول ارسال می گردد.سپس از اولین کلید واژه جستجوشده تا آخرین آن طی یک کد شناسایی اختصاصی (ID)ثبت می گردد.ودربازه زمانی مشخص،جنسیت، شغل احتمالی،روحیات وعلاقمندی شما،میزان تقید به موازین اخلاقی، دینی،تبعیت از قانون،میزان پایبندی شما به مبانی ارزشی جامعه ونظام سیاسی ،دوستان ومرتبطین شما و....کاملا قابل سنجش است.شاید فکر کنید این موضوع اغراق است ولی با نگاه عمیق ترکاملا بانظر من موافق خواهید شد:فکر کنید شما درطول یکماه مراجعه به گوگل، کلماتی را جستجوکرده اید،خوب این که این واژگان چه هستند وچه نیازی رابرآورده می سازند،خودگویای شخصیت وگرایش فرد است .آیا شما ازسایت های علم فیزیک بازدید داشته اید، به سایت های دینی مرجعه داشته یابیشتر دنبال دانلود ویدئو،چت روم ها،لوازم آرایش، برند های معتبر لباس های زنانه،خودرو و....بوده اید.چند بار از پست الکترونیک گوگل(g.mail)ارسال ودریافت پیام ونامه نموده اید،باچه نام کاربری،برای چه کسانی،درمتن آن چه نوشته اید!! درچه ساعاتی وبه چه مدت از اینترنت استفاده مستمر نموده اید؟! فرض کنید کاربری در کشور جمهوری اسلامی درچند مرحله قبل از اذان صبح تا پس از طلوع آفتاب بدون وقفه دریک تالارگفتگو(Chatt room) مشغول صحبت بوده یا درسایر سایت های خبری، گروه های اینترنتی و...مشغول فعالیت بوده، خوب جدای از محتوای فعالیت، محرز می گردد که این کاربر تقیدی به نماز ندارد،درموارد دیگر نیز با توجه به کلید واژه جستجوشده سایر ویژگی های فرد مانند تکه های پازل، گرد آوری شده ودرآخر قابل باور نیست که گوگل اینهمه اطلاعات از ما داشته باشد،حتی نقاط کور شخصیتی که خودمان هم نمی دانیم!!.
آقای اسنودن جاسوس وکارشناس سیا که به روسیه پناهنده شد؛موارد زیادی رافاش کرد از جمله اینکه هرگاه شما در گوشی تلفن هوشمند خود با بازی پرندگان خشمگین(Angry Birds)که محبوب ترین بازی سال2013 بود،باشید،همزمان گوگل درحال مکیدن هرآنچه در حافظه گوشی شماست.
پس از اعتراض ویکی لیکس به جاسوسی گوگل از کاربرانش، مدیران گوگل رسما به جاسوسی از محتوای پست الکترونیک کاربران(به ویژه ایمیل های فارسی) اعتراف کرده وعلت آنرا تحلیل محتوا ودستیابی به سلایق کاربران جهت ارائه علاقمندی های آنان عنوان نمود!!!
4- شکل گیری گروه های جرائم سازمان یافته:
شاید کمتر روزی باشد که در روزنامه ها، تلویزیون،سایت پلیس فتا و... تیترهایی اینگونه رانبینیم:
پایگاه همسریابی،به اغفال دختران مشغول بود!!- تانگو همسرم را ازمن گرفت،تازه ترین کلاهبردی اینترنتی از کارت های اعتباری، مرد زن نما درشبکه های اجتماعی دستگیر شد،خفاش شب در واتس آپ.
انتهای پیام/ر
ارتباط مستقیم یا با واسطه،ارتباط همزمان یا دربازه مختلف زمانی،ارتباط دوستانه یا خصمانه،ارتباط یک طرفه یا متقابل،ارتباط واقعی یا انتزاعی ومجازی، ارتباط یک وجهی تاچند بعدی و...همه اقسام ارتباط است واین ماهیت فضا های ارتباطی را تشکیل می دهد،وبیانگر این واقعیت است که ارتباط وفضای ارتباطی قبل از هرچیز ماهیت رسانه ای دارد. در رسانه وارتباط، ابزار وقابلیت های آن عناصر اصلی است،آنچه امروز به آن فضای مجازی گفته می شود با کارکرد های عجیب خود توانسته، با سرعت فوق تصور،وجاذبه های بسیار متعددی،بخش اعظمی از ارتباطات انسانی را درسلطه خود درآورده ومحدود به خود سازد، به گونه ای که عموم محققین به این نتیجه رسیده اند که به موازات توسعه فضای سایبر انسان ها تنها تر شده وارتباط مستقیم وچهره به چهره آنها،به صفحه کلید ومانیتو رایانه وگوشی وتبلت و... منحصر گشته است! پژوهش حاضر نگاهی اجمالی به فرصت ها وتهدیدات ناشی از فضای سابیر دارد.
چیستی فضای سایبر:
فضای سایبر (Cyberspace) عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات بسیار شنیده میشود؛ به نظر میرسد بکارگیری این اصطلاح در اینزمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفا فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیقتر این اصطلاح نشان میدهد که این واقعیت، وجوه و جنبه های متنوعی از جمله خصلت های روانشناختی قابل توجه نیز دارد. در منابع موجود آمده است که:واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما مشتق شده است. نخستین بار این اصطلاح “سایبرنتیک” توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر در کتابی با عنوان “سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین در سال ۱۹۴۸ بکار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستمهای انسانی، ماشینی (و کامپیوترها) است.
پس از آن ویلیام گیپسون نویسندهی داستانهای علمی- تخیلی، در کتاب نورومنسر(neuromancer) بود. فضای سایبریا فضای مجازی (Cyber Spase) ازدیدگاه برخی صاحب نظران: « به مجموعهای از ارتباطات درونی انسانها از طریق رایانه و دیگر وسائل مخابراتی بدون در نظر گرفتن جغرافیای فیزیکی.» اطلاق شده است. درنگاه محقق فضای سایبر: «یک فضا ومحیطی است که دربستر امواج وبا کمک ابزار الکترونیکی،پیوند دهنده انسان ها وشکل دهنده ارتباطات انسانی با سرعت زیاد وبدون محدودیت های مکانی، زمانی ،نژادی ،قومی وسیاسی وحاکمیتی است؛ محیطی که ارتباط دوسویه وزنده وبی واسطه را سامان می دهد.» دراین ارتباط اگرچه تمام خصوصیات ارتباط واقعی رادارد اما درعین حال می تواند تمام عناصر(هویت ،جنسیت،اخلاقیات،ادعاها و....) غیرواقعی وتحریف شده باشد،لذا فضای مجازی درواقع به انتزاعی بودن هویت هااست ونه صرفا عدم حضورفیزیکی!!
واژه سایبر به سرعت واردعلوم ارتباطات وفناوری گردید وبه عنوان پیشوندی برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. از جمله این واژگان ،بیشتر ناشی از روند سریع توسعه ارتباطات وعلی الخصوص اینترنت است عبارت اند از: فضای سایبر (Cyberspace) شهروند سایبر (Cybercitizen)پول سایبر(Cybercash)فرهنگ سایبر(Cyberculture)جنگ سایبری( Cyberwarfar)تجارت سایبر ( Cyberbussines )کانال سایبر ( Cyberchannel ) و ….
سوالی که ممکن است برای افراد پیش آید این است که آیا فضای سایبر همان اینترنت است؟
برخی افراد فضای سایبر را برابر با اینترنت می گیرند که این یه سوء برداشت ومفهوم غلط از این واژه است. چراکه فضای سایبر، اعم از اینترنت است ودرواقع به همه نقاط اتصال انسان والکترونیک فضای سایبر را می توان اطلاق کرد، سیستم های مخابراتی، ناوبری،رهگیری همه از مصادیق سایبر هستند؛ اگرچه اینترنت مصداق بارز فضای مجازی است وبه دلیل کارکردهای متعدد خبری، علمی، ارتباطی، رسانه ای و... در صدر فضای سایبر نیز قرار می گیرد ولی هیچگاه نمی توان اینترنت را برابربا فضای سایبر دانست.
فهم درست از فضای سایبر:
اصولا هرپدیده ای دردرون خود هم فرصت وهم تهدید خواهد بود،وبه گفته بسیاری از تئورسین های سیاسی وامنیتی،فرصت یا تهدید مطلق وجود ندارد،وهرفضایی که تصور می شود آمیزه ای از تهدیدات وفرصت هاست، وهنر حکومتها وافراد اینجاست که فرصت ساز وتهدید سوز باشند وبتوانند تهدید را به فرصت تبدیل وازآن بهره گیرند واین همان امنیت ایجابی است و در دیگر سخن تنازع بقاء مدرن در جهان است، برای اینکه این امر روشن شود مثالی خواهیم زد، فرض کنید شما می خواهید هرگز بیمار نشوید! امامگر امکان دارد در هوایی آکنده از انواع ویروس ها ومیکروب ها زندگی کرد وبیمار نشد!! اما این امر ممکن است، بله وچند راه دارد، اول اینکه در فضایی ایزوله وکاملا پاستوریزه زندگی کنیم که هیچ میکروبی نتواند نفوذ کند، یعنی خودرا قرنطینه کنیم!! همان انزوای کامل، راه دوم که عاقلانه تر است این که، آن قدر مقاومت بدن خود را بالا ببریم که درصورت حمله میکروبها، حمله آنها بی اثر باشد ونتواند ما راازپای درآورد، وراه مدرن آن این که: همان میکروب های بیماری زا را تضعیف کرده وازآنها واکسن بسازیم، تا هرگاه حمله ای صورت گرفت، بافت زنده خود بخود واکنش نشان داده وایمنی بدن را تضمین کندواین همان بهترین انتخاب خواهد بود.
فضای فرهنگی واجتماعی ودنیای ارتباط نیز همین گونه است، گفتیم که فضای سایبر ماهیتی رسانه ای دارد وهدف رسانه تأثیر برافکار ،اندیشه ها وعلایق وباورها است ودر کلام رهبر فرزانه انقلاب: اثر گذاری بر"ذهن ها ودل ها "است، واگر نتوانیم خود را درمقابل افکار واندیشه های مهاجم که راه گریزی از مواجهه با آنها نیست،واکسینه کنیم، قطع ویقین، سرانجامی جز انزوا، یا اضمحلال واستحاله نخواهیم داشت. پس باید فضای سایبر را دریای عمیقی تصور کرد که هم کوسه ونهنگ دارد وهم لوءلوء ومرجان؛ آن گونه که رهبر حکیم انقلاب می فرمایند:
«اینترنت که به وجود آمد،یک ابزار اختصاصی نبود،ماهم می توانیم ازآن استفاده کنیم یعنی که راه دو طرفه است اگر دشمن می تواند ازعلوم ارتباطات واز پیشرفت ها وتازه های علمی این رشته استفاده کند ما هم می توانیم استفاده کنیم وازهمان شیوه هایی که ضلالت منتشر می کنند، ماهم استفاده کنیم وهدایت منتشر کنیم»(2/11/84)
واز این رو در باب اهمیت فضای مجازی می فرمایند:
«فضای مجازی به اندازه انقلاب اسلامی اهمیت دارد»
فرصت های فضای سایبر:
هرگاه ازفرصت سخن به میان می آوریم،منظور ظرفیت ها وقابلیت هایی است که این فضا می تواند در راستای بهره برداری وافزایش توان ما در عرصه های مختلف به ارمغان آورد وبه عنوان ترسیم یک قلمرو جدید یا افزایش گستره فعلی از آن بهره برد.
1. گستره جهانی و بدون مرز بودن:پیش ترگفتیم که فضای سایبر بیشتر ماهیت رسانه ای دارد، از ویژگیهای بارز وجداکننده فضای سایبر را از دیگر رسانهها ، جهانی بودن وفراجغرافیا بودن آن است. هر کاربری در هر نقطه از جهان میتواند از طریق آن ، با فرد دیگر در هرنقطه دیگر زمین ارتباط برقرار ساخته، ارسال ودریافت اطلاعات ومطالب، پیام، خرید وفروش و...انجام دهد. تاکنون مرزهای جغرافیایی وحتی حاکمیتی وسیاسی نتوانسته از گسترش 24ساعته فضای سایبر جلوگیری کند. از این رو، هر نوع مرزبندی در برابر آن بسیار سخت واز دغدغه های اصلی حکومت هااست. که هرآن دشوار تر نیز می گردد.
2.دسترسی آسان به آخرین اطلاعات:درساختار فضای مجازی آخرین فناوری ها بکار رفته تا با جستجوی کلید واژه ها وتعیین قالب ارائه، به بانک های اطلاعاتی از کتابخانه، مقاله،نشریات، گروه ها و درسطح جهان دست یافته وآخرین اخبار، نظریات وتغییرات را رصد نماییدواین سریعترین،آسانترین وکاراترین راه می باشد.
3.تنوع،تجمیع وجاذب بودن: رسانه ها بسته به قالب ارائه وقابلیت ها دسته بندی می شوند ومحبوب ترین رسانه ها آنها هستند که چند رسانه ای بوده واصطلاحا(Molti media) باشند، دراین میان رادیو وروزنامه در پایین ترین سطح ورسانه های تصویری درمراتب بالاتر قر ار می گیرند، ولی در فضای سایبر، همه قابلیت های رسانه ای اعم از متن،صوت، تصویر، فیلم، شکلک ها، ترکبی رنگ ها در یکجا قابل جمع ودستیابی است؛ واین ویژگی انحصاری موجب تنوع بخشی وجذابیت فضای سایبر است، دراین فضا کارکردهای بسیاری ازجمله: ارتباط،مشارکت در نظر دهی، نظر سنجی، ارزش گذاری، بازخورد گیری ، ارزیابی ومقایسه، بازبینی کالا وقدرت انتخاب وخرید و... به گونه ای بسیار جذاب وتزیین شده به شما ارائه می شود به گونه ای که رنگ ها با شما سخن می گویند، شکلک ها با شما هم احساس شده، وتفهیم مطالب را چند برابر می سازد.
4. گستره عرضه اطلاعات ورفع محدودیت های رسانه ای: بسیاری از رسانه های متنی، گرافیکی، صوتی وتصویری ، هم به لحاظ محدودیت ماهیتی وساختاری وهم به جهت نظارت های قانونی درجوامع مختلف، در اجرای جریان آزاد اطلاعات ناتوان هستند ولی در فضای سایبر هرنوع سلیقه، گرایش، تخصص، شبکه وگروهی باهرمبانی وارزشی، دارای حضور فعال هستند واطلاعات واخبار بدون محدویت قابل ارائه اند.البته قابل ارائه بودن به معنای قابلیت ذاتی فضای سایبر است والا محدودیت های سلطه گرانه وجهت دهی شده همواره وجود دارد .
5. کاهش هزینه وصرفه اقتصادی و...: درفضای مجازی دیگر فاصله مکانی وبعد زمانی چندان مطرح نیست، فضای مجازی، به شما این امکان را می دهد که در کسری از ثانیه با دورترین نقاط عالم ارتباط بگیری، مبادله متن وصوت وتصیر انجام دهی،در کتابخانه های مجازی گردش کنی،فیلم وسریال های پخش شده را بازبینی کنی،از فروشگاه های معتبر اجناس اصل را با تخفیف خریداری کنی، آخرین محصولات علمی ویافته های تحقیقی را رصد کنی ، هر مبلغی را به حساب های دیگر منتقل کنی و....ودراین بین نه نیاز به عبور از خیابان های پرترافیک داری ونه ماندن در صف انتظار .
6.رویکرد عدالت آموزشی- رسانه ای: بدون شک فضای سایبر ، به ویژه اینترنت وشبکه های اجتماعی، نقش بسیار موثری در توسعه آموزش های عمومی وتخصصی دارند.از یک طرف گستره اینترنت به تناسب گستره جغرافیایی جهان توسعه یافته واز طرفی کاربران فضای مجازی وشبکه های اجتماعی بدون محدودیت وبه صورت خودجوش اقدام به آموزش وانتقال دانسته های خود می نمایند. افزایش دسترسی به این فضا وعدم محدودیت در انتقال آزادانه مطالب به نوعی موجب عدالت رسانه ای می گردد.
تهدیدات فضای سایبر:
1-شکل گیری وترویج سریع شایعات واخبار کذب: درشبکه های مجازی وفضای مجازی، اصولا کاربران با دوشاخصه (IP) اینترنت پروتکل وآدرس کارت شبکه یا مک آدرس شناسایی می شوند، واین دو مانند اثر انگشت به گونه ای موجب شناسایی هویت فرد درشبکه اند. ولی نرم افزارهای بسیاری وجود دارند که (IP) شما را پنهان نموده ویاآنرا تغییر می دهد وآی پی غیر واقعی(Invalid ) را به نمایش می گذارد، همچنین می توان با نرم افزار های تغییرآدرس کارت شبکه ویااستفاده از کارت های شبکه متعدد ویاچندپورت این هویت را پنهان داشت،وازطرفی با وارد نمودن اطلاعات نادرست درپروفایل خود وایجاد پست الکترونیک(EMail) باهویت جعلی، دراین فضا باهویت جعلی وارد شد وهرشایعه ای را بوجود آورد وسریع منتشر کرد.خوب است بدانیم که آمار انسانی زمین اندکی بیش از 7 میلیارد است ولی آمار پست الکترونیک ثبت شده بیش از12 میلیارد می باشد.مصادیق متعددی از این شایعه پردازی وجود دارد از جمله،شایعه خفاش شب(ربایش دختران ودوختن لب ها وکشتن آنها) که درتابستان امسال، از طریق فردی دریکی از استان های همجوار در فضای واتس آپ منتشر شد وموجی از وحشت رامیان خانواده ها به ویژه خانم ها ایجاد نمود.
2-نقض حریم خصوصی: گفتیم که درفضای شبکه های اجتماعی واینترنت، می توان با ترفند هایی، باهویت جعلی وارد شد وحضور پنهان داشت،شاید با مفهوم«هکر»آشنا باشید؛نمونه ای از هکرها افرادی هستند که بدون کسب اجازه ازشما می توانند وارد رایانه، گوشی، تبلت ،وبلاگ و...شما شده واقدام به ربایش اسناد، تصاویر،اطلاعات و...شمانموده وآنرادرجهت منافع خود،یا تخریب شما بکار می برندوباانتشار غیر مجاز تصاویر خصوصی،امنیت وآبروی افرادرابه خطر می اندازند، هرروزه شاهد مواردی از این قبیل هستیم،درفضای مجازی اصولا حریم شخصی وجود ندارد!!واگر راهکارهایی مانند دیواره آتش ونرم افزارهای ضدجاسوسی هم پیشنهاد می شود؛هیچ تضمینی صد درصدی وجود ندارد وبهترین اتصال به این فضا ها با رایانه عاری از هرگونه اطلاعات وتصاویر باارزش است.
3- جاسوسی سیستماتیک:وقتی از جاسوسی سیستماتیک سخن می گوییم منظور مان، یکم جاسوسی برنامه ریزی شده وهوشمند است که هم در ساختار فضای مجازی توسط معماران آن نهادینه شده وهم سیستم عامل ونرم افزارهایی است که در حین کاربری وارائه خدمات به کاربر، روی دیگری نیز دارد که معمولا از دید عموم پنهان می ماند ولی طراحان ومدیران شرکت های خدمات دهنده بااین قابلیت ها هرفعالیت شما رارصد می نمایند ودرمواقعی که خود صلاح ببینند از آن بهره خواهند برد. این امر نیاز به توضیح بیشتری دارد. وآن اینگونه که شماوقتی وارد موتور جستجوگری مانند گوگل می شوید،همان شاخصه های کاربری شما مانند: آی پی،آدرس مک،نوع اتصال،سیتم عامل رایانه یا گوشی،تنظیمات شبکه، نوع سرویس دهنده اینترنت(I.S.P)و... درهمان لحظه اول ارسال می گردد.سپس از اولین کلید واژه جستجوشده تا آخرین آن طی یک کد شناسایی اختصاصی (ID)ثبت می گردد.ودربازه زمانی مشخص،جنسیت، شغل احتمالی،روحیات وعلاقمندی شما،میزان تقید به موازین اخلاقی، دینی،تبعیت از قانون،میزان پایبندی شما به مبانی ارزشی جامعه ونظام سیاسی ،دوستان ومرتبطین شما و....کاملا قابل سنجش است.شاید فکر کنید این موضوع اغراق است ولی با نگاه عمیق ترکاملا بانظر من موافق خواهید شد:فکر کنید شما درطول یکماه مراجعه به گوگل، کلماتی را جستجوکرده اید،خوب این که این واژگان چه هستند وچه نیازی رابرآورده می سازند،خودگویای شخصیت وگرایش فرد است .آیا شما ازسایت های علم فیزیک بازدید داشته اید، به سایت های دینی مرجعه داشته یابیشتر دنبال دانلود ویدئو،چت روم ها،لوازم آرایش، برند های معتبر لباس های زنانه،خودرو و....بوده اید.چند بار از پست الکترونیک گوگل(g.mail)ارسال ودریافت پیام ونامه نموده اید،باچه نام کاربری،برای چه کسانی،درمتن آن چه نوشته اید!! درچه ساعاتی وبه چه مدت از اینترنت استفاده مستمر نموده اید؟! فرض کنید کاربری در کشور جمهوری اسلامی درچند مرحله قبل از اذان صبح تا پس از طلوع آفتاب بدون وقفه دریک تالارگفتگو(Chatt room) مشغول صحبت بوده یا درسایر سایت های خبری، گروه های اینترنتی و...مشغول فعالیت بوده، خوب جدای از محتوای فعالیت، محرز می گردد که این کاربر تقیدی به نماز ندارد،درموارد دیگر نیز با توجه به کلید واژه جستجوشده سایر ویژگی های فرد مانند تکه های پازل، گرد آوری شده ودرآخر قابل باور نیست که گوگل اینهمه اطلاعات از ما داشته باشد،حتی نقاط کور شخصیتی که خودمان هم نمی دانیم!!.
آقای اسنودن جاسوس وکارشناس سیا که به روسیه پناهنده شد؛موارد زیادی رافاش کرد از جمله اینکه هرگاه شما در گوشی تلفن هوشمند خود با بازی پرندگان خشمگین(Angry Birds)که محبوب ترین بازی سال2013 بود،باشید،همزمان گوگل درحال مکیدن هرآنچه در حافظه گوشی شماست.
پس از اعتراض ویکی لیکس به جاسوسی گوگل از کاربرانش، مدیران گوگل رسما به جاسوسی از محتوای پست الکترونیک کاربران(به ویژه ایمیل های فارسی) اعتراف کرده وعلت آنرا تحلیل محتوا ودستیابی به سلایق کاربران جهت ارائه علاقمندی های آنان عنوان نمود!!!
4- شکل گیری گروه های جرائم سازمان یافته:
شاید کمتر روزی باشد که در روزنامه ها، تلویزیون،سایت پلیس فتا و... تیترهایی اینگونه رانبینیم:
پایگاه همسریابی،به اغفال دختران مشغول بود!!- تانگو همسرم را ازمن گرفت،تازه ترین کلاهبردی اینترنتی از کارت های اعتباری، مرد زن نما درشبکه های اجتماعی دستگیر شد،خفاش شب در واتس آپ.
انتهای پیام/ر
ارتباط مستقیم یا با واسطه،ارتباط همزمان یا دربازه مختلف زمانی،ارتباط دوستانه یا خصمانه،ارتباط یک طرفه یا متقابل،ارتباط واقعی یا انتزاعی ومجازی، ارتباط یک وجهی تاچند بعدی و...همه اقسام ارتباط است واین ماهیت فضا های ارتباطی را تشکیل می دهد،وبیانگر این واقعیت است که ارتباط وفضای ارتباطی قبل از هرچیز ماهیت رسانه ای دارد. در رسانه وارتباط، ابزار وقابلیت های آن عناصر اصلی است،آنچه امروز به آن فضای مجازی گفته می شود با کارکرد های عجیب خود توانسته، با سرعت فوق تصور،وجاذبه های بسیار متعددی،بخش اعظمی از ارتباطات انسانی را درسلطه خود درآورده ومحدود به خود سازد، به گونه ای که عموم محققین به این نتیجه رسیده اند که به موازات توسعه فضای سایبر انسان ها تنها تر شده وارتباط مستقیم وچهره به چهره آنها،به صفحه کلید ومانیتو رایانه وگوشی وتبلت و... منحصر گشته است! پژوهش حاضر نگاهی اجمالی به فرصت ها وتهدیدات ناشی از فضای سابیر دارد.
چیستی فضای سایبر:
فضای سایبر (Cyberspace) عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات بسیار شنیده میشود؛ به نظر میرسد بکارگیری این اصطلاح در اینزمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفا فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیقتر این اصطلاح نشان میدهد که این واقعیت، وجوه و جنبه های متنوعی از جمله خصلت های روانشناختی قابل توجه نیز دارد. در منابع موجود آمده است که:واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما مشتق شده است. نخستین بار این اصطلاح “سایبرنتیک” توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر در کتابی با عنوان “سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین در سال ۱۹۴۸ بکار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستمهای انسانی، ماشینی (و کامپیوترها) است.
پس از آن ویلیام گیپسون نویسندهی داستانهای علمی- تخیلی، در کتاب نورومنسر(neuromancer) بود. فضای سایبریا فضای مجازی (Cyber Spase) ازدیدگاه برخی صاحب نظران: « به مجموعهای از ارتباطات درونی انسانها از طریق رایانه و دیگر وسائل مخابراتی بدون در نظر گرفتن جغرافیای فیزیکی.» اطلاق شده است. درنگاه محقق فضای سایبر: «یک فضا ومحیطی است که دربستر امواج وبا کمک ابزار الکترونیکی،پیوند دهنده انسان ها وشکل دهنده ارتباطات انسانی با سرعت زیاد وبدون محدودیت های مکانی، زمانی ،نژادی ،قومی وسیاسی وحاکمیتی است؛ محیطی که ارتباط دوسویه وزنده وبی واسطه را سامان می دهد.» دراین ارتباط اگرچه تمام خصوصیات ارتباط واقعی رادارد اما درعین حال می تواند تمام عناصر(هویت ،جنسیت،اخلاقیات،ادعاها و....) غیرواقعی وتحریف شده باشد،لذا فضای مجازی درواقع به انتزاعی بودن هویت هااست ونه صرفا عدم حضورفیزیکی!!
واژه سایبر به سرعت واردعلوم ارتباطات وفناوری گردید وبه عنوان پیشوندی برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. از جمله این واژگان ،بیشتر ناشی از روند سریع توسعه ارتباطات وعلی الخصوص اینترنت است عبارت اند از: فضای سایبر (Cyberspace) شهروند سایبر (Cybercitizen)پول سایبر(Cybercash)فرهنگ سایبر(Cyberculture)جنگ سایبری( Cyberwarfar)تجارت سایبر ( Cyberbussines )کانال سایبر ( Cyberchannel ) و ….
سوالی که ممکن است برای افراد پیش آید این است که آیا فضای سایبر همان اینترنت است؟
برخی افراد فضای سایبر را برابر با اینترنت می گیرند که این یه سوء برداشت ومفهوم غلط از این واژه است. چراکه فضای سایبر، اعم از اینترنت است ودرواقع به همه نقاط اتصال انسان والکترونیک فضای سایبر را می توان اطلاق کرد، سیستم های مخابراتی، ناوبری،رهگیری همه از مصادیق سایبر هستند؛ اگرچه اینترنت مصداق بارز فضای مجازی است وبه دلیل کارکردهای متعدد خبری، علمی، ارتباطی، رسانه ای و... در صدر فضای سایبر نیز قرار می گیرد ولی هیچگاه نمی توان اینترنت را برابربا فضای سایبر دانست.
فهم درست از فضای سایبر:
اصولا هرپدیده ای دردرون خود هم فرصت وهم تهدید خواهد بود،وبه گفته بسیاری از تئورسین های سیاسی وامنیتی،فرصت یا تهدید مطلق وجود ندارد،وهرفضایی که تصور می شود آمیزه ای از تهدیدات وفرصت هاست، وهنر حکومتها وافراد اینجاست که فرصت ساز وتهدید سوز باشند وبتوانند تهدید را به فرصت تبدیل وازآن بهره گیرند واین همان امنیت ایجابی است و در دیگر سخن تنازع بقاء مدرن در جهان است، برای اینکه این امر روشن شود مثالی خواهیم زد، فرض کنید شما می خواهید هرگز بیمار نشوید! امامگر امکان دارد در هوایی آکنده از انواع ویروس ها ومیکروب ها زندگی کرد وبیمار نشد!! اما این امر ممکن است، بله وچند راه دارد، اول اینکه در فضایی ایزوله وکاملا پاستوریزه زندگی کنیم که هیچ میکروبی نتواند نفوذ کند، یعنی خودرا قرنطینه کنیم!! همان انزوای کامل، راه دوم که عاقلانه تر است این که، آن قدر مقاومت بدن خود را بالا ببریم که درصورت حمله میکروبها، حمله آنها بی اثر باشد ونتواند ما راازپای درآورد، وراه مدرن آن این که: همان میکروب های بیماری زا را تضعیف کرده وازآنها واکسن بسازیم، تا هرگاه حمله ای صورت گرفت، بافت زنده خود بخود واکنش نشان داده وایمنی بدن را تضمین کندواین همان بهترین انتخاب خواهد بود.
فضای فرهنگی واجتماعی ودنیای ارتباط نیز همین گونه است، گفتیم که فضای سایبر ماهیتی رسانه ای دارد وهدف رسانه تأثیر برافکار ،اندیشه ها وعلایق وباورها است ودر کلام رهبر فرزانه انقلاب: اثر گذاری بر"ذهن ها ودل ها "است، واگر نتوانیم خود را درمقابل افکار واندیشه های مهاجم که راه گریزی از مواجهه با آنها نیست،واکسینه کنیم، قطع ویقین، سرانجامی جز انزوا، یا اضمحلال واستحاله نخواهیم داشت. پس باید فضای سایبر را دریای عمیقی تصور کرد که هم کوسه ونهنگ دارد وهم لوءلوء ومرجان؛ آن گونه که رهبر حکیم انقلاب می فرمایند:
«اینترنت که به وجود آمد،یک ابزار اختصاصی نبود،ماهم می توانیم ازآن استفاده کنیم یعنی که راه دو طرفه است اگر دشمن می تواند ازعلوم ارتباطات واز پیشرفت ها وتازه های علمی این رشته استفاده کند ما هم می توانیم استفاده کنیم وازهمان شیوه هایی که ضلالت منتشر می کنند، ماهم استفاده کنیم وهدایت منتشر کنیم»(2/11/84)
واز این رو در باب اهمیت فضای مجازی می فرمایند:
«فضای مجازی به اندازه انقلاب اسلامی اهمیت دارد»
فرصت های فضای سایبر:
هرگاه ازفرصت سخن به میان می آوریم،منظور ظرفیت ها وقابلیت هایی است که این فضا می تواند در راستای بهره برداری وافزایش توان ما در عرصه های مختلف به ارمغان آورد وبه عنوان ترسیم یک قلمرو جدید یا افزایش گستره فعلی از آن بهره برد.
1. گستره جهانی و بدون مرز بودن:پیش ترگفتیم که فضای سایبر بیشتر ماهیت رسانه ای دارد، از ویژگیهای بارز وجداکننده فضای سایبر را از دیگر رسانهها ، جهانی بودن وفراجغرافیا بودن آن است. هر کاربری در هر نقطه از جهان میتواند از طریق آن ، با فرد دیگر در هرنقطه دیگر زمین ارتباط برقرار ساخته، ارسال ودریافت اطلاعات ومطالب، پیام، خرید وفروش و...انجام دهد. تاکنون مرزهای جغرافیایی وحتی حاکمیتی وسیاسی نتوانسته از گسترش 24ساعته فضای سایبر جلوگیری کند. از این رو، هر نوع مرزبندی در برابر آن بسیار سخت واز دغدغه های اصلی حکومت هااست. که هرآن دشوار تر نیز می گردد.
2.دسترسی آسان به آخرین اطلاعات:درساختار فضای مجازی آخرین فناوری ها بکار رفته تا با جستجوی کلید واژه ها وتعیین قالب ارائه، به بانک های اطلاعاتی از کتابخانه، مقاله،نشریات، گروه ها و درسطح جهان دست یافته وآخرین اخبار، نظریات وتغییرات را رصد نماییدواین سریعترین،آسانترین وکاراترین راه می باشد.
3.تنوع،تجمیع وجاذب بودن: رسانه ها بسته به قالب ارائه وقابلیت ها دسته بندی می شوند ومحبوب ترین رسانه ها آنها هستند که چند رسانه ای بوده واصطلاحا(Molti media) باشند، دراین میان رادیو وروزنامه در پایین ترین سطح ورسانه های تصویری درمراتب بالاتر قر ار می گیرند، ولی در فضای سایبر، همه قابلیت های رسانه ای اعم از متن،صوت، تصویر، فیلم، شکلک ها، ترکبی رنگ ها در یکجا قابل جمع ودستیابی است؛ واین ویژگی انحصاری موجب تنوع بخشی وجذابیت فضای سایبر است، دراین فضا کارکردهای بسیاری ازجمله: ارتباط،مشارکت در نظر دهی، نظر سنجی، ارزش گذاری، بازخورد گیری ، ارزیابی ومقایسه، بازبینی کالا وقدرت انتخاب وخرید و... به گونه ای بسیار جذاب وتزیین شده به شما ارائه می شود به گونه ای که رنگ ها با شما سخن می گویند، شکلک ها با شما هم احساس شده، وتفهیم مطالب را چند برابر می سازد.
4. گستره عرضه اطلاعات ورفع محدودیت های رسانه ای: بسیاری از رسانه های متنی، گرافیکی، صوتی وتصویری ، هم به لحاظ محدودیت ماهیتی وساختاری وهم به جهت نظارت های قانونی درجوامع مختلف، در اجرای جریان آزاد اطلاعات ناتوان هستند ولی در فضای سایبر هرنوع سلیقه، گرایش، تخصص، شبکه وگروهی باهرمبانی وارزشی، دارای حضور فعال هستند واطلاعات واخبار بدون محدویت قابل ارائه اند.البته قابل ارائه بودن به معنای قابلیت ذاتی فضای سایبر است والا محدودیت های سلطه گرانه وجهت دهی شده همواره وجود دارد .
5. کاهش هزینه وصرفه اقتصادی و...: درفضای مجازی دیگر فاصله مکانی وبعد زمانی چندان مطرح نیست، فضای مجازی، به شما این امکان را می دهد که در کسری از ثانیه با دورترین نقاط عالم ارتباط بگیری، مبادله متن وصوت وتصیر انجام دهی،در کتابخانه های مجازی گردش کنی،فیلم وسریال های پخش شده را بازبینی کنی،از فروشگاه های معتبر اجناس اصل را با تخفیف خریداری کنی، آخرین محصولات علمی ویافته های تحقیقی را رصد کنی ، هر مبلغی را به حساب های دیگر منتقل کنی و....ودراین بین نه نیاز به عبور از خیابان های پرترافیک داری ونه ماندن در صف انتظار .
6.رویکرد عدالت آموزشی- رسانه ای: بدون شک فضای سایبر ، به ویژه اینترنت وشبکه های اجتماعی، نقش بسیار موثری در توسعه آموزش های عمومی وتخصصی دارند.از یک طرف گستره اینترنت به تناسب گستره جغرافیایی جهان توسعه یافته واز طرفی کاربران فضای مجازی وشبکه های اجتماعی بدون محدودیت وبه صورت خودجوش اقدام به آموزش وانتقال دانسته های خود می نمایند. افزایش دسترسی به این فضا وعدم محدودیت در انتقال آزادانه مطالب به نوعی موجب عدالت رسانه ای می گردد.
تهدیدات فضای سایبر:
1-شکل گیری وترویج سریع شایعات واخبار کذب: درشبکه های مجازی وفضای مجازی، اصولا کاربران با دوشاخصه (IP) اینترنت پروتکل وآدرس کارت شبکه یا مک آدرس شناسایی می شوند، واین دو مانند اثر انگشت به گونه ای موجب شناسایی هویت فرد درشبکه اند. ولی نرم افزارهای بسیاری وجود دارند که (IP) شما را پنهان نموده ویاآنرا تغییر می دهد وآی پی غیر واقعی(Invalid ) را به نمایش می گذارد، همچنین می توان با نرم افزار های تغییرآدرس کارت شبکه ویااستفاده از کارت های شبکه متعدد ویاچندپورت این هویت را پنهان داشت،وازطرفی با وارد نمودن اطلاعات نادرست درپروفایل خود وایجاد پست الکترونیک(EMail) باهویت جعلی، دراین فضا باهویت جعلی وارد شد وهرشایعه ای را بوجود آورد وسریع منتشر کرد.خوب است بدانیم که آمار انسانی زمین اندکی بیش از 7 میلیارد است ولی آمار پست الکترونیک ثبت شده بیش از12 میلیارد می باشد.مصادیق متعددی از این شایعه پردازی وجود دارد از جمله،شایعه خفاش شب(ربایش دختران ودوختن لب ها وکشتن آنها) که درتابستان امسال، از طریق فردی دریکی از استان های همجوار در فضای واتس آپ منتشر شد وموجی از وحشت رامیان خانواده ها به ویژه خانم ها ایجاد نمود.
2-نقض حریم خصوصی: گفتیم که درفضای شبکه های اجتماعی واینترنت، می توان با ترفند هایی، باهویت جعلی وارد شد وحضور پنهان داشت،شاید با مفهوم«هکر»آشنا باشید؛نمونه ای از هکرها افرادی هستند که بدون کسب اجازه ازشما می توانند وارد رایانه، گوشی، تبلت ،وبلاگ و...شما شده واقدام به ربایش اسناد، تصاویر،اطلاعات و...شمانموده وآنرادرجهت منافع خود،یا تخریب شما بکار می برندوباانتشار غیر مجاز تصاویر خصوصی،امنیت وآبروی افرادرابه خطر می اندازند، هرروزه شاهد مواردی از این قبیل هستیم،درفضای مجازی اصولا حریم شخصی وجود ندارد!!واگر راهکارهایی مانند دیواره آتش ونرم افزارهای ضدجاسوسی هم پیشنهاد می شود؛هیچ تضمینی صد درصدی وجود ندارد وبهترین اتصال به این فضا ها با رایانه عاری از هرگونه اطلاعات وتصاویر باارزش است.
3- جاسوسی سیستماتیک:وقتی از جاسوسی سیستماتیک سخن می گوییم منظور مان، یکم جاسوسی برنامه ریزی شده وهوشمند است که هم در ساختار فضای مجازی توسط معماران آن نهادینه شده وهم سیستم عامل ونرم افزارهایی است که در حین کاربری وارائه خدمات به کاربر، روی دیگری نیز دارد که معمولا از دید عموم پنهان می ماند ولی طراحان ومدیران شرکت های خدمات دهنده بااین قابلیت ها هرفعالیت شما رارصد می نمایند ودرمواقعی که خود صلاح ببینند از آن بهره خواهند برد. این امر نیاز به توضیح بیشتری دارد. وآن اینگونه که شماوقتی وارد موتور جستجوگری مانند گوگل می شوید،همان شاخصه های کاربری شما مانند: آی پی،آدرس مک،نوع اتصال،سیتم عامل رایانه یا گوشی،تنظیمات شبکه، نوع سرویس دهنده اینترنت(I.S.P)و... درهمان لحظه اول ارسال می گردد.سپس از اولین کلید واژه جستجوشده تا آخرین آن طی یک کد شناسایی اختصاصی (ID)ثبت می گردد.ودربازه زمانی مشخص،جنسیت، شغل احتمالی،روحیات وعلاقمندی شما،میزان تقید به موازین اخلاقی، دینی،تبعیت از قانون،میزان پایبندی شما به مبانی ارزشی جامعه ونظام سیاسی ،دوستان ومرتبطین شما و....کاملا قابل سنجش است.شاید فکر کنید این موضوع اغراق است ولی با نگاه عمیق ترکاملا بانظر من موافق خواهید شد:فکر کنید شما درطول یکماه مراجعه به گوگل، کلماتی را جستجوکرده اید،خوب این که این واژگان چه هستند وچه نیازی رابرآورده می سازند،خودگویای شخصیت وگرایش فرد است .آیا شما ازسایت های علم فیزیک بازدید داشته اید، به سایت های دینی مرجعه داشته یابیشتر دنبال دانلود ویدئو،چت روم ها،لوازم آرایش، برند های معتبر لباس های زنانه،خودرو و....بوده اید.چند بار از پست الکترونیک گوگل(g.mail)ارسال ودریافت پیام ونامه نموده اید،باچه نام کاربری،برای چه کسانی،درمتن آن چه نوشته اید!! درچه ساعاتی وبه چه مدت از اینترنت استفاده مستمر نموده اید؟! فرض کنید کاربری در کشور جمهوری اسلامی درچند مرحله قبل از اذان صبح تا پس از طلوع آفتاب بدون وقفه دریک تالارگفتگو(Chatt room) مشغول صحبت بوده یا درسایر سایت های خبری، گروه های اینترنتی و...مشغول فعالیت بوده، خوب جدای از محتوای فعالیت، محرز می گردد که این کاربر تقیدی به نماز ندارد،درموارد دیگر نیز با توجه به کلید واژه جستجوشده سایر ویژگی های فرد مانند تکه های پازل، گرد آوری شده ودرآخر قابل باور نیست که گوگل اینهمه اطلاعات از ما داشته باشد،حتی نقاط کور شخصیتی که خودمان هم نمی دانیم!!.
آقای اسنودن جاسوس وکارشناس سیا که به روسیه پناهنده شد؛موارد زیادی رافاش کرد از جمله اینکه هرگاه شما در گوشی تلفن هوشمند خود با بازی پرندگان خشمگین(Angry Birds)که محبوب ترین بازی سال2013 بود،باشید،همزمان گوگل درحال مکیدن هرآنچه در حافظه گوشی شماست.
پس از اعتراض ویکی لیکس به جاسوسی گوگل از کاربرانش، مدیران گوگل رسما به جاسوسی از محتوای پست الکترونیک کاربران(به ویژه ایمیل های فارسی) اعتراف کرده وعلت آنرا تحلیل محتوا ودستیابی به سلایق کاربران جهت ارائه علاقمندی های آنان عنوان نمود!!!
4- شکل گیری گروه های جرائم سازمان یافته:
شاید کمتر روزی باشد که در روزنامه ها، تلویزیون،سایت پلیس فتا و... تیترهایی اینگونه رانبینیم:
پایگاه همسریابی،به اغفال دختران مشغول بود!!- تانگو همسرم را ازمن گرفت،تازه ترین کلاهبردی اینترنتی از کارت های اعتباری، مرد زن نما درشبکه های اجتماعی دستگیر شد،خفاش شب در واتس آپ.
انتهای پیام/ر
ارتباط مستقیم یا با واسطه،ارتباط همزمان یا دربازه مختلف زمانی،ارتباط دوستانه یا خصمانه،ارتباط یک طرفه یا متقابل،ارتباط واقعی یا انتزاعی ومجازی، ارتباط یک وجهی تاچند بعدی و...همه اقسام ارتباط است واین ماهیت فضا های ارتباطی را تشکیل می دهد،وبیانگر این واقعیت است که ارتباط وفضای ارتباطی قبل از هرچیز ماهیت رسانه ای دارد. در رسانه وارتباط، ابزار وقابلیت های آن عناصر اصلی است،آنچه امروز به آن فضای مجازی گفته می شود با کارکرد های عجیب خود توانسته، با سرعت فوق تصور،وجاذبه های بسیار متعددی،بخش اعظمی از ارتباطات انسانی را درسلطه خود درآورده ومحدود به خود سازد، به گونه ای که عموم محققین به این نتیجه رسیده اند که به موازات توسعه فضای سایبر انسان ها تنها تر شده وارتباط مستقیم وچهره به چهره آنها،به صفحه کلید ومانیتو رایانه وگوشی وتبلت و... منحصر گشته است! پژوهش حاضر نگاهی اجمالی به فرصت ها وتهدیدات ناشی از فضای سابیر دارد.
چیستی فضای سایبر:
ارتباط مستقیم یا با واسطه،ارتباط همزمان یا دربازه مختلف زمانی،ارتباط دوستانه یا خصمانه،ارتباط یک طرفه یا متقابل،ارتباط واقعی یا انتزاعی ومجازی، ارتباط یک وجهی تاچند بعدی و...همه اقسام ارتباط است واین ماهیت فضا های ارتباطی را تشکیل می دهد،وبیانگر این واقعیت است که ارتباط وفضای ارتباطی قبل از هرچیز ماهیت رسانه ای دارد. در رسانه وارتباط، ابزار وقابلیت های آن عناصر اصلی است،آنچه امروز به آن فضای مجازی گفته می شود با کارکرد های عجیب خود توانسته، با سرعت فوق تصور،وجاذبه های بسیار متعددی،بخش اعظمی از ارتباطات انسانی را درسلطه خود درآورده ومحدود به خود سازد، به گونه ای که عموم محققین به این نتیجه رسیده اند که به موازات توسعه فضای سایبر انسان ها تنها تر شده وارتباط مستقیم وچهره به چهره آنها،به صفحه کلید ومانیتو رایانه وگوشی وتبلت و... منحصر گشته است! پژوهش حاضر نگاهی اجمالی به فرصت ها وتهدیدات ناشی از فضای سابیر دارد.
, .,چیستی فضای سایبر:
, چیستی فضای سایبر:,فضای سایبر (Cyberspace) عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات بسیار شنیده میشود؛ به نظر میرسد بکارگیری این اصطلاح در اینزمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفا فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیقتر این اصطلاح نشان میدهد که این واقعیت، وجوه و جنبه های متنوعی از جمله خصلت های روانشناختی قابل توجه نیز دارد. در منابع موجود آمده است که:واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما مشتق شده است. نخستین بار این اصطلاح “سایبرنتیک” توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر در کتابی با عنوان “سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین در سال ۱۹۴۸ بکار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستمهای انسانی، ماشینی (و کامپیوترها) است.
پس از آن ویلیام گیپسون نویسندهی داستانهای علمی- تخیلی، در کتاب نورومنسر(neuromancer) بود. فضای سایبریا فضای مجازی (Cyber Spase) ازدیدگاه برخی صاحب نظران: « به مجموعهای از ارتباطات درونی انسانها از طریق رایانه و دیگر وسائل مخابراتی بدون در نظر گرفتن جغرافیای فیزیکی.» اطلاق شده است. درنگاه محقق فضای سایبر: «یک فضا ومحیطی است که دربستر امواج وبا کمک ابزار الکترونیکی،پیوند دهنده انسان ها وشکل دهنده ارتباطات انسانی با سرعت زیاد وبدون محدودیت های مکانی، زمانی ،نژادی ،قومی وسیاسی وحاکمیتی است؛ محیطی که ارتباط دوسویه وزنده وبی واسطه را سامان می دهد.» دراین ارتباط اگرچه تمام خصوصیات ارتباط واقعی رادارد اما درعین حال می تواند تمام عناصر(هویت ،جنسیت،اخلاقیات،ادعاها و....) غیرواقعی وتحریف شده باشد،لذا فضای مجازی درواقع به انتزاعی بودن هویت هااست ونه صرفا عدم حضورفیزیکی!!
واژه سایبر به سرعت واردعلوم ارتباطات وفناوری گردید وبه عنوان پیشوندی برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. از جمله این واژگان ،بیشتر ناشی از روند سریع توسعه ارتباطات وعلی الخصوص اینترنت است عبارت اند از: فضای سایبر (Cyberspace) شهروند سایبر (Cybercitizen)پول سایبر(Cybercash)فرهنگ سایبر(Cyberculture)جنگ سایبری( Cyberwarfar)تجارت سایبر ( Cyberbussines )کانال سایبر ( Cyberchannel ) و ….
سوالی که ممکن است برای افراد پیش آید این است که آیا فضای سایبر همان اینترنت است؟
برخی افراد فضای سایبر را برابر با اینترنت می گیرند که این یه سوء برداشت ومفهوم غلط از این واژه است. چراکه فضای سایبر، اعم از اینترنت است ودرواقع به همه نقاط اتصال انسان والکترونیک فضای سایبر را می توان اطلاق کرد، سیستم های مخابراتی، ناوبری،رهگیری همه از مصادیق سایبر هستند؛ اگرچه اینترنت مصداق بارز فضای مجازی است وبه دلیل کارکردهای متعدد خبری، علمی، ارتباطی، رسانه ای و... در صدر فضای سایبر نیز قرار می گیرد ولی هیچگاه نمی توان اینترنت را برابربا فضای سایبر دانست.
فهم درست از فضای سایبر:
اصولا هرپدیده ای دردرون خود هم فرصت وهم تهدید خواهد بود،وبه گفته بسیاری از تئورسین های سیاسی وامنیتی،فرصت یا تهدید مطلق وجود ندارد،وهرفضایی که تصور می شود آمیزه ای از تهدیدات وفرصت هاست، وهنر حکومتها وافراد اینجاست که فرصت ساز وتهدید سوز باشند وبتوانند تهدید را به فرصت تبدیل وازآن بهره گیرند واین همان امنیت ایجابی است و در دیگر سخن تنازع بقاء مدرن در جهان است، برای اینکه این امر روشن شود مثالی خواهیم زد، فرض کنید شما می خواهید هرگز بیمار نشوید! امامگر امکان دارد در هوایی آکنده از انواع ویروس ها ومیکروب ها زندگی کرد وبیمار نشد!! اما این امر ممکن است، بله وچند راه دارد، اول اینکه در فضایی ایزوله وکاملا پاستوریزه زندگی کنیم که هیچ میکروبی نتواند نفوذ کند، یعنی خودرا قرنطینه کنیم!! همان انزوای کامل، راه دوم که عاقلانه تر است این که، آن قدر مقاومت بدن خود را بالا ببریم که درصورت حمله میکروبها، حمله آنها بی اثر باشد ونتواند ما راازپای درآورد، وراه مدرن آن این که: همان میکروب های بیماری زا را تضعیف کرده وازآنها واکسن بسازیم، تا هرگاه حمله ای صورت گرفت، بافت زنده خود بخود واکنش نشان داده وایمنی بدن را تضمین کندواین همان بهترین انتخاب خواهد بود.
فضای فرهنگی واجتماعی ودنیای ارتباط نیز همین گونه است، گفتیم که فضای سایبر ماهیتی رسانه ای دارد وهدف رسانه تأثیر برافکار ،اندیشه ها وعلایق وباورها است ودر کلام رهبر فرزانه انقلاب: اثر گذاری بر"ذهن ها ودل ها "است، واگر نتوانیم خود را درمقابل افکار واندیشه های مهاجم که راه گریزی از مواجهه با آنها نیست،واکسینه کنیم، قطع ویقین، سرانجامی جز انزوا، یا اضمحلال واستحاله نخواهیم داشت. پس باید فضای سایبر را دریای عمیقی تصور کرد که هم کوسه ونهنگ دارد وهم لوءلوء ومرجان؛ آن گونه که رهبر حکیم انقلاب می فرمایند:
«اینترنت که به وجود آمد،یک ابزار اختصاصی نبود،ماهم می توانیم ازآن استفاده کنیم یعنی که راه دو طرفه است اگر دشمن می تواند ازعلوم ارتباطات واز پیشرفت ها وتازه های علمی این رشته استفاده کند ما هم می توانیم استفاده کنیم وازهمان شیوه هایی که ضلالت منتشر می کنند، ماهم استفاده کنیم وهدایت منتشر کنیم»(2/11/84)
واز این رو در باب اهمیت فضای مجازی می فرمایند:
«فضای مجازی به اندازه انقلاب اسلامی اهمیت دارد»
فرصت های فضای سایبر:
هرگاه ازفرصت سخن به میان می آوریم،منظور ظرفیت ها وقابلیت هایی است که این فضا می تواند در راستای بهره برداری وافزایش توان ما در عرصه های مختلف به ارمغان آورد وبه عنوان ترسیم یک قلمرو جدید یا افزایش گستره فعلی از آن بهره برد.
1. گستره جهانی و بدون مرز بودن:پیش ترگفتیم که فضای سایبر بیشتر ماهیت رسانه ای دارد، از ویژگیهای بارز وجداکننده فضای سایبر را از دیگر رسانهها ، جهانی بودن وفراجغرافیا بودن آن است. هر کاربری در هر نقطه از جهان میتواند از طریق آن ، با فرد دیگر در هرنقطه دیگر زمین ارتباط برقرار ساخته، ارسال ودریافت اطلاعات ومطالب، پیام، خرید وفروش و...انجام دهد. تاکنون مرزهای جغرافیایی وحتی حاکمیتی وسیاسی نتوانسته از گسترش 24ساعته فضای سایبر جلوگیری کند. از این رو، هر نوع مرزبندی در برابر آن بسیار سخت واز دغدغه های اصلی حکومت هااست. که هرآن دشوار تر نیز می گردد.
2.دسترسی آسان به آخرین اطلاعات:درساختار فضای مجازی آخرین فناوری ها بکار رفته تا با جستجوی کلید واژه ها وتعیین قالب ارائه، به بانک های اطلاعاتی از کتابخانه، مقاله،نشریات، گروه ها و درسطح جهان دست یافته وآخرین اخبار، نظریات وتغییرات را رصد نماییدواین سریعترین،آسانترین وکاراترین راه می باشد.
3.تنوع،تجمیع وجاذب بودن: رسانه ها بسته به قالب ارائه وقابلیت ها دسته بندی می شوند ومحبوب ترین رسانه ها آنها هستند که چند رسانه ای بوده واصطلاحا(Molti media) باشند، دراین میان رادیو وروزنامه در پایین ترین سطح ورسانه های تصویری درمراتب بالاتر قر ار می گیرند، ولی در فضای سایبر، همه قابلیت های رسانه ای اعم از متن،صوت، تصویر، فیلم، شکلک ها، ترکبی رنگ ها در یکجا قابل جمع ودستیابی است؛ واین ویژگی انحصاری موجب تنوع بخشی وجذابیت فضای سایبر است، دراین فضا کارکردهای بسیاری ازجمله: ارتباط،مشارکت در نظر دهی، نظر سنجی، ارزش گذاری، بازخورد گیری ، ارزیابی ومقایسه، بازبینی کالا وقدرت انتخاب وخرید و... به گونه ای بسیار جذاب وتزیین شده به شما ارائه می شود به گونه ای که رنگ ها با شما سخن می گویند، شکلک ها با شما هم احساس شده، وتفهیم مطالب را چند برابر می سازد.
4. گستره عرضه اطلاعات ورفع محدودیت های رسانه ای: بسیاری از رسانه های متنی، گرافیکی، صوتی وتصویری ، هم به لحاظ محدودیت ماهیتی وساختاری وهم به جهت نظارت های قانونی درجوامع مختلف، در اجرای جریان آزاد اطلاعات ناتوان هستند ولی در فضای سایبر هرنوع سلیقه، گرایش، تخصص، شبکه وگروهی باهرمبانی وارزشی، دارای حضور فعال هستند واطلاعات واخبار بدون محدویت قابل ارائه اند.البته قابل ارائه بودن به معنای قابلیت ذاتی فضای سایبر است والا محدودیت های سلطه گرانه وجهت دهی شده همواره وجود دارد .
5. کاهش هزینه وصرفه اقتصادی و...: درفضای مجازی دیگر فاصله مکانی وبعد زمانی چندان مطرح نیست، فضای مجازی، به شما این امکان را می دهد که در کسری از ثانیه با دورترین نقاط عالم ارتباط بگیری، مبادله متن وصوت وتصیر انجام دهی،در کتابخانه های مجازی گردش کنی،فیلم وسریال های پخش شده را بازبینی کنی،از فروشگاه های معتبر اجناس اصل را با تخفیف خریداری کنی، آخرین محصولات علمی ویافته های تحقیقی را رصد کنی ، هر مبلغی را به حساب های دیگر منتقل کنی و....ودراین بین نه نیاز به عبور از خیابان های پرترافیک داری ونه ماندن در صف انتظار .
6.رویکرد عدالت آموزشی- رسانه ای: بدون شک فضای سایبر ، به ویژه اینترنت وشبکه های اجتماعی، نقش بسیار موثری در توسعه آموزش های عمومی وتخصصی دارند.از یک طرف گستره اینترنت به تناسب گستره جغرافیایی جهان توسعه یافته واز طرفی کاربران فضای مجازی وشبکه های اجتماعی بدون محدودیت وبه صورت خودجوش اقدام به آموزش وانتقال دانسته های خود می نمایند. افزایش دسترسی به این فضا وعدم محدودیت در انتقال آزادانه مطالب به نوعی موجب عدالت رسانه ای می گردد.
تهدیدات فضای سایبر:
فضای سایبر (Cyberspace) عبارتی است که در دنیای اینترنت، رسانه و ارتباطات بسیار شنیده میشود؛ به نظر میرسد بکارگیری این اصطلاح در اینزمینه و برای ارجاع به امور فنی به آن رنگ و بویی صرفا فنی و مکانیکی داده باشد. ملاحظه دقیقتر این اصطلاح نشان میدهد که این واقعیت، وجوه و جنبه های متنوعی از جمله خصلت های روانشناختی قابل توجه نیز دارد. در منابع موجود آمده است که:واژه سایبر از لغت یونانی Kybernetes به معنی سکاندار یا راهنما مشتق شده است. نخستین بار این اصطلاح “سایبرنتیک” توسط ریاضیدانی به نام نوربرت وینر در کتابی با عنوان “سایبرنتیک و کنترل در ارتباط بین حیوان و ماشین در سال ۱۹۴۸ بکار برده شده است. سایبرنتیک علم مطالعه و کنترل مکانیزم ها در سیستمهای انسانی، ماشینی (و کامپیوترها) است.
, Cyberspace, Kybernetes, .,,
پس از آن ویلیام گیپسون نویسندهی داستانهای علمی- تخیلی، در کتاب نورومنسر(neuromancer) بود. فضای سایبریا فضای مجازی (Cyber Spase) ازدیدگاه برخی صاحب نظران: « به مجموعهای از ارتباطات درونی انسانها از طریق رایانه و دیگر وسائل مخابراتی بدون در نظر گرفتن جغرافیای فیزیکی.» اطلاق شده است. درنگاه محقق فضای سایبر: «یک فضا ومحیطی است که دربستر امواج وبا کمک ابزار الکترونیکی،پیوند دهنده انسان ها وشکل دهنده ارتباطات انسانی با سرعت زیاد وبدون محدودیت های مکانی، زمانی ،نژادی ،قومی وسیاسی وحاکمیتی است؛ محیطی که ارتباط دوسویه وزنده وبی واسطه را سامان می دهد.» دراین ارتباط اگرچه تمام خصوصیات ارتباط واقعی رادارد اما درعین حال می تواند تمام عناصر(هویت ،جنسیت،اخلاقیات،ادعاها و....) غیرواقعی وتحریف شده باشد،لذا فضای مجازی درواقع به انتزاعی بودن هویت هااست ونه صرفا عدم حضورفیزیکی!!
, neuromancer, Cyber Spase,واژه سایبر به سرعت واردعلوم ارتباطات وفناوری گردید وبه عنوان پیشوندی برای توصیف یک شخص، یک شی، یک ایده و یا یک فضا که مربوط به دنیای کامپیوتر و اطلاعات است. از جمله این واژگان ،بیشتر ناشی از روند سریع توسعه ارتباطات وعلی الخصوص اینترنت است عبارت اند از: فضای سایبر (Cyberspace) شهروند سایبر (Cybercitizen)پول سایبر(Cybercash)فرهنگ سایبر(Cyberculture)جنگ سایبری( Cyberwarfar)تجارت سایبر ( Cyberbussines )کانال سایبر ( Cyberchannel ) و ….
, Cyberspace, Cybercitizen, Cybercash, Cyberculture, Cyberwarfar, Cyberbussines, Cyberchannel,سوالی که ممکن است برای افراد پیش آید این است که آیا فضای سایبر همان اینترنت است؟
, سوالی که ممکن است برای افراد پیش آید این است که آیا فضای سایبر همان اینترنت است؟,برخی افراد فضای سایبر را برابر با اینترنت می گیرند که این یه سوء برداشت ومفهوم غلط از این واژه است. چراکه فضای سایبر، اعم از اینترنت است ودرواقع به همه نقاط اتصال انسان والکترونیک فضای سایبر را می توان اطلاق کرد، سیستم های مخابراتی، ناوبری،رهگیری همه از مصادیق سایبر هستند؛ اگرچه اینترنت مصداق بارز فضای مجازی است وبه دلیل کارکردهای متعدد خبری، علمی، ارتباطی، رسانه ای و... در صدر فضای سایبر نیز قرار می گیرد ولی هیچگاه نمی توان اینترنت را برابربا فضای سایبر دانست.
, .,فهم درست از فضای سایبر:
, فهم درست از فضای سایبر:,اصولا هرپدیده ای دردرون خود هم فرصت وهم تهدید خواهد بود،وبه گفته بسیاری از تئورسین های سیاسی وامنیتی،فرصت یا تهدید مطلق وجود ندارد،وهرفضایی که تصور می شود آمیزه ای از تهدیدات وفرصت هاست، وهنر حکومتها وافراد اینجاست که فرصت ساز وتهدید سوز باشند وبتوانند تهدید را به فرصت تبدیل وازآن بهره گیرند واین همان امنیت ایجابی است و در دیگر سخن تنازع بقاء مدرن در جهان است، برای اینکه این امر روشن شود مثالی خواهیم زد، فرض کنید شما می خواهید هرگز بیمار نشوید! امامگر امکان دارد در هوایی آکنده از انواع ویروس ها ومیکروب ها زندگی کرد وبیمار نشد!! اما این امر ممکن است، بله وچند راه دارد، اول اینکه در فضایی ایزوله وکاملا پاستوریزه زندگی کنیم که هیچ میکروبی نتواند نفوذ کند، یعنی خودرا قرنطینه کنیم!! همان انزوای کامل، راه دوم که عاقلانه تر است این که، آن قدر مقاومت بدن خود را بالا ببریم که درصورت حمله میکروبها، حمله آنها بی اثر باشد ونتواند ما راازپای درآورد، وراه مدرن آن این که: همان میکروب های بیماری زا را تضعیف کرده وازآنها واکسن بسازیم، تا هرگاه حمله ای صورت گرفت، بافت زنده خود بخود واکنش نشان داده وایمنی بدن را تضمین کندواین همان بهترین انتخاب خواهد بود.
, .,فضای فرهنگی واجتماعی ودنیای ارتباط نیز همین گونه است، گفتیم که فضای سایبر ماهیتی رسانه ای دارد وهدف رسانه تأثیر برافکار ،اندیشه ها وعلایق وباورها است ودر کلام رهبر فرزانه انقلاب: اثر گذاری بر"ذهن ها ودل ها "است، واگر نتوانیم خود را درمقابل افکار واندیشه های مهاجم که راه گریزی از مواجهه با آنها نیست،واکسینه کنیم، قطع ویقین، سرانجامی جز انزوا، یا اضمحلال واستحاله نخواهیم داشت. پس باید فضای سایبر را دریای عمیقی تصور کرد که هم کوسه ونهنگ دارد وهم لوءلوء ومرجان؛ آن گونه که رهبر حکیم انقلاب می فرمایند:
,«اینترنت که به وجود آمد،یک ابزار اختصاصی نبود،ماهم می توانیم ازآن استفاده کنیم یعنی که راه دو طرفه است اگر دشمن می تواند ازعلوم ارتباطات واز پیشرفت ها وتازه های علمی این رشته استفاده کند ما هم می توانیم استفاده کنیم وازهمان شیوه هایی که ضلالت منتشر می کنند، ماهم استفاده کنیم وهدایت منتشر کنیم»(2/11/84)
, «اینترنت که به وجود آمد،یک ابزار اختصاصی نبود،ماهم می توانیم ازآن استفاده کنیم یعنی که راه دو طرفه است اگر دشمن می تواند ازعلوم ارتباطات واز پیشرفت ها وتازه های علمی این رشته استفاده کند ما هم می توانیم استفاده کنیم وازهمان شیوه هایی که ضلالت منتشر می کنند، ماهم استفاده کنیم وهدایت منتشر کنیم»(,واز این رو در باب اهمیت فضای مجازی می فرمایند:
,«فضای مجازی به اندازه انقلاب اسلامی اهمیت دارد»
, «فضای مجازی به اندازه انقلاب اسلامی اهمیت دارد»,
, فرصت های فضای سایبر:
, فرصت های فضای سایبر:,هرگاه ازفرصت سخن به میان می آوریم،منظور ظرفیت ها وقابلیت هایی است که این فضا می تواند در راستای بهره برداری وافزایش توان ما در عرصه های مختلف به ارمغان آورد وبه عنوان ترسیم یک قلمرو جدید یا افزایش گستره فعلی از آن بهره برد.
,1. گستره جهانی و بدون مرز بودن:پیش ترگفتیم که فضای سایبر بیشتر ماهیت رسانه ای دارد، از ویژگیهای بارز وجداکننده فضای سایبر را از دیگر رسانهها ، جهانی بودن وفراجغرافیا بودن آن است. هر کاربری در هر نقطه از جهان میتواند از طریق آن ، با فرد دیگر در هرنقطه دیگر زمین ارتباط برقرار ساخته، ارسال ودریافت اطلاعات ومطالب، پیام، خرید وفروش و...انجام دهد. تاکنون مرزهای جغرافیایی وحتی حاکمیتی وسیاسی نتوانسته از گسترش 24ساعته فضای سایبر جلوگیری کند. از این رو، هر نوع مرزبندی در برابر آن بسیار سخت واز دغدغه های اصلی حکومت هااست. که هرآن دشوار تر نیز می گردد.
, گستره جهانی و بدون مرز بودن:,2.دسترسی آسان به آخرین اطلاعات:درساختار فضای مجازی آخرین فناوری ها بکار رفته تا با جستجوی کلید واژه ها وتعیین قالب ارائه، به بانک های اطلاعاتی از کتابخانه، مقاله،نشریات، گروه ها و درسطح جهان دست یافته وآخرین اخبار، نظریات وتغییرات را رصد نماییدواین سریعترین،آسانترین وکاراترین راه می باشد.
, دسترسی آسان به آخرین اطلاعات:,3.تنوع،تجمیع وجاذب بودن: رسانه ها بسته به قالب ارائه وقابلیت ها دسته بندی می شوند ومحبوب ترین رسانه ها آنها هستند که چند رسانه ای بوده واصطلاحا(Molti media) باشند، دراین میان رادیو وروزنامه در پایین ترین سطح ورسانه های تصویری درمراتب بالاتر قر ار می گیرند، ولی در فضای سایبر، همه قابلیت های رسانه ای اعم از متن،صوت، تصویر، فیلم، شکلک ها، ترکبی رنگ ها در یکجا قابل جمع ودستیابی است؛ واین ویژگی انحصاری موجب تنوع بخشی وجذابیت فضای سایبر است، دراین فضا کارکردهای بسیاری ازجمله: ارتباط،مشارکت در نظر دهی، نظر سنجی، ارزش گذاری، بازخورد گیری ، ارزیابی ومقایسه، بازبینی کالا وقدرت انتخاب وخرید و... به گونه ای بسیار جذاب وتزیین شده به شما ارائه می شود به گونه ای که رنگ ها با شما سخن می گویند، شکلک ها با شما هم احساس شده، وتفهیم مطالب را چند برابر می سازد.
, تنوع،تجمیع وجاذب بودن:, Molti media,4. گستره عرضه اطلاعات ورفع محدودیت های رسانه ای: بسیاری از رسانه های متنی، گرافیکی، صوتی وتصویری ، هم به لحاظ محدودیت ماهیتی وساختاری وهم به جهت نظارت های قانونی درجوامع مختلف، در اجرای جریان آزاد اطلاعات ناتوان هستند ولی در فضای سایبر هرنوع سلیقه، گرایش، تخصص، شبکه وگروهی باهرمبانی وارزشی، دارای حضور فعال هستند واطلاعات واخبار بدون محدویت قابل ارائه اند.البته قابل ارائه بودن به معنای قابلیت ذاتی فضای سایبر است والا محدودیت های سلطه گرانه وجهت دهی شده همواره وجود دارد .
, گستره عرضه اطلاعات ورفع محدودیت های رسانه ای:,5. کاهش هزینه وصرفه اقتصادی و...: درفضای مجازی دیگر فاصله مکانی وبعد زمانی چندان مطرح نیست، فضای مجازی، به شما این امکان را می دهد که در کسری از ثانیه با دورترین نقاط عالم ارتباط بگیری، مبادله متن وصوت وتصیر انجام دهی،در کتابخانه های مجازی گردش کنی،فیلم وسریال های پخش شده را بازبینی کنی،از فروشگاه های معتبر اجناس اصل را با تخفیف خریداری کنی، آخرین محصولات علمی ویافته های تحقیقی را رصد کنی ، هر مبلغی را به حساب های دیگر منتقل کنی و....ودراین بین نه نیاز به عبور از خیابان های پرترافیک داری ونه ماندن در صف انتظار .
, کاهش هزینه وصرفه اقتصادی و...:,6.رویکرد عدالت آموزشی- رسانه ای: بدون شک فضای سایبر ، به ویژه اینترنت وشبکه های اجتماعی، نقش بسیار موثری در توسعه آموزش های عمومی وتخصصی دارند.از یک طرف گستره اینترنت به تناسب گستره جغرافیایی جهان توسعه یافته واز طرفی کاربران فضای مجازی وشبکه های اجتماعی بدون محدودیت وبه صورت خودجوش اقدام به آموزش وانتقال دانسته های خود می نمایند. افزایش دسترسی به این فضا وعدم محدودیت در انتقال آزادانه مطالب به نوعی موجب عدالت رسانه ای می گردد.
, رویکرد عدالت آموزشی- رسانه ای:,تهدیدات فضای سایبر:
, تهدیدات فضای سایبر:,1-شکل گیری وترویج سریع شایعات واخبار کذب: درشبکه های مجازی وفضای مجازی، اصولا کاربران با دوشاخصه (IP) اینترنت پروتکل وآدرس کارت شبکه یا مک آدرس شناسایی می شوند، واین دو مانند اثر انگشت به گونه ای موجب شناسایی هویت فرد درشبکه اند. ولی نرم افزارهای بسیاری وجود دارند که (IP) شما را پنهان نموده ویاآنرا تغییر می دهد وآی پی غیر واقعی(Invalid ) را به نمایش می گذارد، همچنین می توان با نرم افزار های تغییرآدرس کارت شبکه ویااستفاده از کارت های شبکه متعدد ویاچندپورت این هویت را پنهان داشت،وازطرفی با وارد نمودن اطلاعات نادرست درپروفایل خود وایجاد پست الکترونیک(EMail) باهویت جعلی، دراین فضا باهویت جعلی وارد شد وهرشایعه ای را بوجود آورد وسریع منتشر کرد.خوب است بدانیم که آمار انسانی زمین اندکی بیش از 7 میلیارد است ولی آمار پست الکترونیک ثبت شده بیش از12 میلیارد می باشد.مصادیق متعددی از این شایعه پردازی وجود دارد از جمله،شایعه خفاش شب(ربایش دختران ودوختن لب ها وکشتن آنها) که درتابستان امسال، از طریق فردی دریکی از استان های همجوار در فضای واتس آپ منتشر شد وموجی از وحشت رامیان خانواده ها به ویژه خانم ها ایجاد نمود.
2-نقض حریم خصوصی: گفتیم که درفضای شبکه های اجتماعی واینترنت، می توان با ترفند هایی، باهویت جعلی وارد شد وحضور پنهان داشت،شاید با مفهوم«هکر»آشنا باشید؛نمونه ای از هکرها افرادی هستند که بدون کسب اجازه ازشما می توانند وارد رایانه، گوشی، تبلت ،وبلاگ و...شما شده واقدام به ربایش اسناد، تصاویر،اطلاعات و...شمانموده وآنرادرجهت منافع خود،یا تخریب شما بکار می برندوباانتشار غیر مجاز تصاویر خصوصی،امنیت وآبروی افرادرابه خطر می اندازند، هرروزه شاهد مواردی از این قبیل هستیم،درفضای مجازی اصولا حریم شخصی وجود ندارد!!واگر راهکارهایی مانند دیواره آتش ونرم افزارهای ضدجاسوسی هم پیشنهاد می شود؛هیچ تضمینی صد درصدی وجود ندارد وبهترین اتصال به این فضا ها با رایانه عاری از هرگونه اطلاعات وتصاویر باارزش است.
3- جاسوسی سیستماتیک:وقتی از جاسوسی سیستماتیک سخن می گوییم منظور مان، یکم جاسوسی برنامه ریزی شده وهوشمند است که هم در ساختار فضای مجازی توسط معماران آن نهادینه شده وهم سیستم عامل ونرم افزارهایی است که در حین کاربری وارائه خدمات به کاربر، روی دیگری نیز دارد که معمولا از دید عموم پنهان می ماند ولی طراحان ومدیران شرکت های خدمات دهنده بااین قابلیت ها هرفعالیت شما رارصد می نمایند ودرمواقعی که خود صلاح ببینند از آن بهره خواهند برد. این امر نیاز به توضیح بیشتری دارد. وآن اینگونه که شماوقتی وارد موتور جستجوگری مانند گوگل می شوید،همان شاخصه های کاربری شما مانند: آی پی،آدرس مک،نوع اتصال،سیتم عامل رایانه یا گوشی،تنظیمات شبکه، نوع سرویس دهنده اینترنت(I.S.P)و... درهمان لحظه اول ارسال می گردد.سپس از اولین کلید واژه جستجوشده تا آخرین آن طی یک کد شناسایی اختصاصی (ID)ثبت می گردد.ودربازه زمانی مشخص،جنسیت، شغل احتمالی،روحیات وعلاقمندی شما،میزان تقید به موازین اخلاقی، دینی،تبعیت از قانون،میزان پایبندی شما به مبانی ارزشی جامعه ونظام سیاسی ،دوستان ومرتبطین شما و....کاملا قابل سنجش است.شاید فکر کنید این موضوع اغراق است ولی با نگاه عمیق ترکاملا بانظر من موافق خواهید شد:فکر کنید شما درطول یکماه مراجعه به گوگل، کلماتی را جستجوکرده اید،خوب این که این واژگان چه هستند وچه نیازی رابرآورده می سازند،خودگویای شخصیت وگرایش فرد است .آیا شما ازسایت های علم فیزیک بازدید داشته اید، به سایت های دینی مرجعه داشته یابیشتر دنبال دانلود ویدئو،چت روم ها،لوازم آرایش، برند های معتبر لباس های زنانه،خودرو و....بوده اید.چند بار از پست الکترونیک گوگل(g.mail)ارسال ودریافت پیام ونامه نموده اید،باچه نام کاربری،برای چه کسانی،درمتن آن چه نوشته اید!! درچه ساعاتی وبه چه مدت از اینترنت استفاده مستمر نموده اید؟! فرض کنید کاربری در کشور جمهوری اسلامی درچند مرحله قبل از اذان صبح تا پس از طلوع آفتاب بدون وقفه دریک تالارگفتگو(Chatt room) مشغول صحبت بوده یا درسایر سایت های خبری، گروه های اینترنتی و...مشغول فعالیت بوده، خوب جدای از محتوای فعالیت، محرز می گردد که این کاربر تقیدی به نماز ندارد،درموارد دیگر نیز با توجه به کلید واژه جستجوشده سایر ویژگی های فرد مانند تکه های پازل، گرد آوری شده ودرآخر قابل باور نیست که گوگل اینهمه اطلاعات از ما داشته باشد،حتی نقاط کور شخصیتی که خودمان هم نمی دانیم!!.
آقای اسنودن جاسوس وکارشناس سیا که به روسیه پناهنده شد؛موارد زیادی رافاش کرد از جمله اینکه هرگاه شما در گوشی تلفن هوشمند خود با بازی پرندگان خشمگین(Angry Birds)که محبوب ترین بازی سال2013 بود،باشید،همزمان گوگل درحال مکیدن هرآنچه در حافظه گوشی شماست.
پس از اعتراض ویکی لیکس به جاسوسی گوگل از کاربرانش، مدیران گوگل رسما به جاسوسی از محتوای پست الکترونیک کاربران(به ویژه ایمیل های فارسی) اعتراف کرده وعلت آنرا تحلیل محتوا ودستیابی به سلایق کاربران جهت ارائه علاقمندی های آنان عنوان نمود!!!
1-شکل گیری وترویج سریع شایعات واخبار کذب: درشبکه های مجازی وفضای مجازی، اصولا کاربران با دوشاخصه (IP) اینترنت پروتکل وآدرس کارت شبکه یا مک آدرس شناسایی می شوند، واین دو مانند اثر انگشت به گونه ای موجب شناسایی هویت فرد درشبکه اند. ولی نرم افزارهای بسیاری وجود دارند که (IP) شما را پنهان نموده ویاآنرا تغییر می دهد وآی پی غیر واقعی(Invalid ) را به نمایش می گذارد، همچنین می توان با نرم افزار های تغییرآدرس کارت شبکه ویااستفاده از کارت های شبکه متعدد ویاچندپورت این هویت را پنهان داشت،وازطرفی با وارد نمودن اطلاعات نادرست درپروفایل خود وایجاد پست الکترونیک(EMail) باهویت جعلی، دراین فضا باهویت جعلی وارد شد وهرشایعه ای را بوجود آورد وسریع منتشر کرد.خوب است بدانیم که آمار انسانی زمین اندکی بیش از 7 میلیارد است ولی آمار پست الکترونیک ثبت شده بیش از12 میلیارد می باشد.مصادیق متعددی از این شایعه پردازی وجود دارد از جمله،شایعه خفاش شب(ربایش دختران ودوختن لب ها وکشتن آنها) که درتابستان امسال، از طریق فردی دریکی از استان های همجوار در فضای واتس آپ منتشر شد وموجی از وحشت رامیان خانواده ها به ویژه خانم ها ایجاد نمود.
, 1-شکل گیری وترویج سریع شایعات واخبار کذب:, IP, IP, Invalid , EMail,2-نقض حریم خصوصی: گفتیم که درفضای شبکه های اجتماعی واینترنت، می توان با ترفند هایی، باهویت جعلی وارد شد وحضور پنهان داشت،شاید با مفهوم«هکر»آشنا باشید؛نمونه ای از هکرها افرادی هستند که بدون کسب اجازه ازشما می توانند وارد رایانه، گوشی، تبلت ،وبلاگ و...شما شده واقدام به ربایش اسناد، تصاویر،اطلاعات و...شمانموده وآنرادرجهت منافع خود،یا تخریب شما بکار می برندوباانتشار غیر مجاز تصاویر خصوصی،امنیت وآبروی افرادرابه خطر می اندازند، هرروزه شاهد مواردی از این قبیل هستیم،درفضای مجازی اصولا حریم شخصی وجود ندارد!!واگر راهکارهایی مانند دیواره آتش ونرم افزارهای ضدجاسوسی هم پیشنهاد می شود؛هیچ تضمینی صد درصدی وجود ندارد وبهترین اتصال به این فضا ها با رایانه عاری از هرگونه اطلاعات وتصاویر باارزش است.
, 2-نقض حریم خصوصی:,
, 3- جاسوسی سیستماتیک:وقتی از جاسوسی سیستماتیک سخن می گوییم منظور مان، یکم جاسوسی برنامه ریزی شده وهوشمند است که هم در ساختار فضای مجازی توسط معماران آن نهادینه شده وهم سیستم عامل ونرم افزارهایی است که در حین کاربری وارائه خدمات به کاربر، روی دیگری نیز دارد که معمولا از دید عموم پنهان می ماند ولی طراحان ومدیران شرکت های خدمات دهنده بااین قابلیت ها هرفعالیت شما رارصد می نمایند ودرمواقعی که خود صلاح ببینند از آن بهره خواهند برد. این امر نیاز به توضیح بیشتری دارد. وآن اینگونه که شماوقتی وارد موتور جستجوگری مانند گوگل می شوید،همان شاخصه های کاربری شما مانند: آی پی،آدرس مک،نوع اتصال،سیتم عامل رایانه یا گوشی،تنظیمات شبکه، نوع سرویس دهنده اینترنت(I.S.P)و... درهمان لحظه اول ارسال می گردد.سپس از اولین کلید واژه جستجوشده تا آخرین آن طی یک کد شناسایی اختصاصی (ID)ثبت می گردد.ودربازه زمانی مشخص،جنسیت، شغل احتمالی،روحیات وعلاقمندی شما،میزان تقید به موازین اخلاقی، دینی،تبعیت از قانون،میزان پایبندی شما به مبانی ارزشی جامعه ونظام سیاسی ،دوستان ومرتبطین شما و....کاملا قابل سنجش است.شاید فکر کنید این موضوع اغراق است ولی با نگاه عمیق ترکاملا بانظر من موافق خواهید شد:فکر کنید شما درطول یکماه مراجعه به گوگل، کلماتی را جستجوکرده اید،خوب این که این واژگان چه هستند وچه نیازی رابرآورده می سازند،خودگویای شخصیت وگرایش فرد است .آیا شما ازسایت های علم فیزیک بازدید داشته اید، به سایت های دینی مرجعه داشته یابیشتر دنبال دانلود ویدئو،چت روم ها،لوازم آرایش، برند های معتبر لباس های زنانه،خودرو و....بوده اید.چند بار از پست الکترونیک گوگل(g.mail)ارسال ودریافت پیام ونامه نموده اید،باچه نام کاربری،برای چه کسانی،درمتن آن چه نوشته اید!! درچه ساعاتی وبه چه مدت از اینترنت استفاده مستمر نموده اید؟! فرض کنید کاربری در کشور جمهوری اسلامی درچند مرحله قبل از اذان صبح تا پس از طلوع آفتاب بدون وقفه دریک تالارگفتگو(Chatt room) مشغول صحبت بوده یا درسایر سایت های خبری، گروه های اینترنتی و...مشغول فعالیت بوده، خوب جدای از محتوای فعالیت، محرز می گردد که این کاربر تقیدی به نماز ندارد،درموارد دیگر نیز با توجه به کلید واژه جستجوشده سایر ویژگی های فرد مانند تکه های پازل، گرد آوری شده ودرآخر قابل باور نیست که گوگل اینهمه اطلاعات از ما داشته باشد،حتی نقاط کور شخصیتی که خودمان هم نمی دانیم!!.
, 3- جاسوسی سیستماتیک:, I.S.P, ID, g.mail, Chatt room,
, آقای اسنودن جاسوس وکارشناس سیا که به روسیه پناهنده شد؛موارد زیادی رافاش کرد از جمله اینکه هرگاه شما در گوشی تلفن هوشمند خود با بازی پرندگان خشمگین(Angry Birds)که محبوب ترین بازی سال2013 بود،باشید،همزمان گوگل درحال مکیدن هرآنچه در حافظه گوشی شماست.
, Angry Birds,پس از اعتراض ویکی لیکس به جاسوسی گوگل از کاربرانش، مدیران گوگل رسما به جاسوسی از محتوای پست الکترونیک کاربران(به ویژه ایمیل های فارسی) اعتراف کرده وعلت آنرا تحلیل محتوا ودستیابی به سلایق کاربران جهت ارائه علاقمندی های آنان عنوان نمود!!!
,
, ,
4- شکل گیری گروه های جرائم سازمان یافته:
, 4- شکل گیری گروه های جرائم سازمان یافته:,شاید کمتر روزی باشد که در روزنامه ها، تلویزیون،سایت پلیس فتا و... تیترهایی اینگونه رانبینیم:
,پایگاه همسریابی،به اغفال دختران مشغول بود!!- تانگو همسرم را ازمن گرفت،تازه ترین کلاهبردی اینترنتی از کارت های اعتباری، مرد زن نما درشبکه های اجتماعی دستگیر شد،خفاش شب در واتس آپ.
,انتهای پیام/ر
,
ارسال دیدگاه