بررسی یک شبهه تاریخی
در صورتیکه با اندکی تأمل و تدبر در تاریخ مشاهده میکنیم که هیچ گزارش معتبری در این زمینه به نقل از امیرمؤمنان و یا خود امام (ع) وجود ندارد و اقوال تاریخی در این زمینه بعد از حدود یک قرن از حیات امام (ع)، به نقل تاریخ پرداخته است و این در حالی است که اگر چنین چیزی در مورد امام علیهالسلام صادق بود، دستگاه تبلیغاتی بنیامیه، و بهخصوص معاویه، از کنار این موضوع تبلیغاتی برای بهحاشیهراندن امام (ع)، به راحتی عبور نمیکرد.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا، اولین فردی که شروع به ترور شخصیت امام حسن مجتبی (ع) کرد، منصور دوانقی بود، او در خطابه خود برای مردم خراسان، به صراحت میگوید: «فرزندان ابوطالب در امر خلافت بهرهای ندارند. پدرشان علی برای خلافت به پاخاست، ولی سرانجام با شکست مواجه شد و نهایت امر، خود نیز قربانی گشت. پس از آن، فرزندش حسن به پاخاست. به خدا قسم! پولهایی را که به او عرضه شده بود، پذیرفت و معاویه او را فریب داد و از حکومت محرومش کرد تا اینکه او از شهر کوفه به شهر خود (مدینه) بازگشت و روی به زنان نمود؛ امروز با یکی ازدواج میکرد و فردای آن روز، یکی را طلاق میداد؛ با این شیوه بهسر برد تا در بستر خویش بمرد». (15) و اینگونه بود که تاریخنگاران شروع به ضبط و ثبت این خطابه در قالب حادثهای تاریخی کردند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا,
به گزارش مهرخانه، امام حسن مجتبی علیهالسلام، در خانه هم مظلوم بودند. شهادت به دست همسر، اتفاق کمی نیست؛ نشان از ناامنی و ناآرامی محیطی دارد که باید منشأ و مأمن آرامش و امنیت باشد، اما این مظلومیت منحصر به خانه و زمان ایشان نبوده و در طول تاریخ ادامه داشته و تا امروز نیز ادامه دارد. غربت بقیع، گواهی است بر این مدعا، ولی این هم تمام مظلومیت ایشان نیست. مورخان و تاریخنگارانی که گاه از میان شیعیان نیز بودند، ادعاهایی عجیب را در متون خود آوردهاند که نشان از اوج مظلومیت چهارمین معصوم آلکسا دارد. آنچه در برخی از منابع تاریخی نقل شده است، بیان رقمی عجیب درباره همسران امام حسن مجتبی (ع) است؛ رقمی بالغ بر 200 همسر!
,
در این راستا و با توجه به مناسبت پیش رو، برای زدودن این شبهه از چهره این امام معصوم، به بررسی این موضوع پرداختیم.
,
الف- روایات
, الف- روایات,
برای اثبات این مدعا، به روایاتی در این موضوع اشاره شده است. روایاتی که بیشتر آنان از امام صادق علیهالسلام و نقل قولی از امیرمؤمنان علیهالسلام است. عمده این روایات عبارتاند از:
,
الف. عبدالله بن سنان به نقل از امام صادق علیهالسلام میگوید: مردی به حضور امیرمؤمنان علیهالسلام رسید و عرض کرد: برای مشورت آمدهام، حسن و حسین علیهمالسلام و عبدالله جعفر به خواستگاری دخترم آمدهاند، امام علیهالسلام فرمود: «کسی که با او مشورت میشود باید امین باشد، حسن زنان را طلاق میدهد، او را به ازدواج حسین درآور که برای دخترت بهتر است.» (1)
,
ب. امام صادق علیهالسلام: «حسن بن علی پنجاه زن را طلاق داد. تا آنکه حضرت علی علیهالسلام در کوفه بپاخاست و فرمود: ای کوفیان! به حسن دختر ندهید؛ زیرا بسیار طلاق میدهد. مردی از طایفه همدان برپاخاست و گفت: به خدا سوگند، چنین میکنیم. او فرزند رسول خدا و فاطمه است، اگر خواست همسرش را نگه میدارد و اگر نخواست طلاق میدهد». (2)
,
ج. شیخ کلینی به نقل از گروهی از اصحاب، از احمد بن محمد از محمد بن اسماعیل بن بزیع از جعفر بن بشیر از یحیی بن ابی العلاء از امام صادق علیهالسلام: حسن بن علی علیهالسلام، 50 زن را طلاق داد. (3)
,
اشکالات روایات
, اشکالات روایات,
1. ضعف سندی
, 1. ضعف سندی, ,
روایات بیانشده از نظر سندی دارای اشکالاتی است.
,
1.1. روایت اول در محاسن برقی نقل شده است؛ نجاشی درباره برقی چنین آورده است: احمد بن محمد بن خالد بن عبدالرحمان برقی، اهل کوفه و ثقه است، ولی از ضعفا روایت میکند و احادیث مرسله زیادی دارد. (4) ازاینرو روایت برقی با توجه به تعارض آن با احادیثی که در مذمت طلاق وارد شده است، مورد اعتماد نیست. هرچند به دلیل توثیقاتی که بعضی از رجالیون نقل کردهاند، برخی مانند علامه مجلسی این حدیث را موثقه دانستهاند. (5)
, ,
علاوه بر آن در سند حدیث، نام عبدالله سنان ذکر شده، وی خزانهدار منصور، مهدی، هادی و هارون الرشید بوده است. (6)
,
1.2. در سلسله رجال روایت دوم، نام دو نفر به نامهای حمید بن زیاد و حسن بن محمد بن سماعه بیان شده است که هر دو واقفی مذهب هستند. (7)
, ,
1.3. روایت سوم را علامه مجلسی مجهول و ضعیف دانسته است. (8)
, ,
2. ضعف دلالت و متن
, 2. ضعف دلالت و متن, ,
باید به این نکته دقت داشت که بیشتر روایات واردشده در این رابطه از امام صادق علیهالسلام نقل شده است؛ یعنی زمانی نزدیک به یک قرن بعد از دوران امام حسن علیهالسلام.
,
با این وجود، حتی اگر فرض را بر صحت روایات بگذاریم، توجه به این نکته لازم است که زمان بیانشده در این روایات به دوران حکومت امیرمؤمنان علیهالسلام در کوفه اشاره دارد؛ یعنی زمانی که حضرت درگیر جنگهای جمل و صفین و نهروان بودند و امام حسن علیهالسلام نیز در رکابشان. در این حالت نیز فرصت کم حضور در شهر و مشکلات حاصل از جنگها، مسلماً فرصتی را برای ازدواج های پیاپی باقی نمیگذاشت.
,
نکته بعدی عبارتی است که امیرمؤمنان علیهالسلام در رابطه با امام معصوم بهکار میبرند که نه تنها برخلاف جایگاه عصمت امام (ع) است که برخلاف سخنانی است که از پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم در نکوداشت امام حسن علیهالسلام بیان شده بود؛ روایاتی که امام را سید جوانان اهل بهشت معرفی کردهاند. (9)
,
ب- نقل تاریخی
, ب- نقل تاریخی,
ابوالحسن مدائنی مینویسد: حسن بن علی، بسیار ازدواج میکرد؛ وقتی همسرانش را شمردند، به هفتاد تن رسید. (10)
,
ابوطالب مکی نیز بیان میکند: امام حسن مجتبی علیهالسلام به قولی با تعداد 250 زن و به قولی تعداد 300 زن ازدواج کرده است. (11)
,
آنچه در کتب بعد آمده است، با استناد به این دو نقل است؛ قولی که در کتب بیانشده این دو نیز مرسل و بدون سند آمده است و یا از کسانی نقل شده است که جزو هواداران بنیامیه بودهاند. (12) هرچند باید گفت که بسیاری از بزرگان، خود این دو مورخ را نیز ضعیف دانستهاند. (13)
,
اما اینکه ریشه این نقل تاریخی کجاست و این حرف از کجا آغاز شده است، شهید مطهری بیان میفرماید: در گردش خلافت از امویان به عباسیان، بنىالحسن؛ یعنى فرزندزادگان امام حسن علیهالسلام با بنىالعباس همکارى داشتند، اما بنىالحسین؛ یعنى فرزندزادگان امام حسین علیهالسلام- که در رأس آنها در آن وقت امام صادق علیهالسلام بود- از همکارى با بنىالعباس خوددارى کردند. بنىالعباس با اینکه در ابتدا خود را تسلیم و خاضع نسبت به بنىالحسن نشان مىدادند و آنها را از خود شایستهتر مىخواندند، در پایان کار به آنها خیانت کردند و اکثر آنها را با قتل و حبس از میان بردند. بنىالعباس براى پیشبرد سیاست خود شروع کردند به تبلیغ علیه بنىالحسن. (14)
,
اولین فردی که شروع به ترور شخصیت امام حسن مجتبی (ع) کرد، منصور دوانقی بود، او در خطابه خود برای مردم خراسان، به صراحت میگوید: «فرزندان ابوطالب در امر خلافت بهرهای ندارند. پدرشان علی برای خلافت به پاخاست، ولی سرانجام با شکست مواجه شد و نهایت امر، خود نیز قربانی گشت. پس از آن، فرزندش حسن به پاخاست. به خدا قسم! پولهایی را که به او عرضه شده بود، پذیرفت و معاویه او را فریب داد و از حکومت محرومش کرد تا اینکه او از شهر کوفه به شهر خود (مدینه) بازگشت و روی به زنان نمود؛ امروز با یکی ازدواج میکرد و فردای آن روز، یکی را طلاق میداد؛ با این شیوه بهسر برد تا در بستر خویش بمرد». (15) و اینگونه بود که تاریخنگاران شروع به ضبط و ثبت این خطابه در قالب حادثهای تاریخی کردند.
,
در صورتیکه با اندکی تأمل و تدبر در تاریخ مشاهده میکنیم که هیچ گزارش معتبری در این زمینه به نقل از امیرمؤمنان و یا خود امام (ع) وجود ندارد و اقوال تاریخی در این زمینه بعد از حدود یک قرن از حیات امام (ع)، به نقل تاریخ پرداخته است و این در حالی است که اگر چنین چیزی در مورد امام علیهالسلام صادق بود، دستگاه تبلیغاتی بنیامیه، و بهخصوص معاویه، از کنار این موضوع تبلیغاتی برای بهحاشیهراندن امام (ع) ، به راحتی عبور نمیکرد.
,
ج- مخالفت با عقل و شرع و سیره
, ج- مخالفت با عقل و شرع و سیره,
علاوه بر آنچه که گذشت، نگاهی به زندگانی امام حسن علیهالسلام، شایعهبودن این امر را پررنگتر میکند.
,
اولین نکته قابل اشاره، عبادات فراوان و تعبد بالای ایشان است؛ بهطوریکه ایشان به واسطه عبادتهایشان زبانزد بودند؛ بهعنوان نمونه تعداد سفرهای حج امام (ع) از مدینه تا مکه، آن هم با پای پیاده، به بیستوپنج بار میرسید. (16)
,
نکته دیگر اینست که امام در طول حیات خود، سه مرتبه اموال خویش را در راه خدا انفاق کردند. (17)
,
به این موارد اضافه کنید، گرفتاریهای سیاسی دوران امامت امیرمؤمنان و امام حسن علیهماالسلام را؛ و البته الزامات معصومبودن و آیات وارده در این باب را؛ آیاتی مانند آیه تطهیر (18) و آیه مودت (19) و روایاتی که ایشان را سید جوانان اهل بهشت دانسته است.
,
د- نام همسران و فرزندان امام حسن مجتبی (ع)
, د- نام همسران و فرزندان امام حسن مجتبی (ع),
تعدادی که در رابطه با همسران امام (ع) نوشتهاند، تعداد متفاوت و با اختلافات چشمگیری است، که این خود نشان از بیاعتباری آنها دارد، اما با وجود این ادعاها، مورخین و نگارندگان مورد بحث، در مورد نام و کنیه و قبیله و دیگر مختصات این زنان سکوت کردهاند. در این میان نام و نشانی که از همسران امام (ع) به ما رسیده است، تنها در حدود 17نفر است! و البته از میان این 17 نفر، تنها 13 نفر به نام ذکر شدهاند و باز هم در انتصاب ایشان به امام (ع) اختلاف وجود دارد.
,
1. حفصه؛ دختر عبدالرحمن بن ابوبکر؛
, ,
2. هند؛ دختر سهل بن عمر؛
, ,
3. زنی از خاندان بنی ثقیف؛
, ,
4. زنی از خاندان علقمه بن زراره؛
, ,
5. زنی از قبیله عمروبن ابراهیم منقری؛
, ,
6. زنی از قبیله بنیشیبان؛ که به جهت همفکری با خوارج، طلاق داده شد (20)؛
, ,
7. زنی از قبیله بنی کلاب؛
, ,
8. خوله؛ دختر منظور بن زیاد فزاری؛
, ,
9. ام اسحاق؛ دختر طلحه بن عبیداللّه تیمی؛
, ,
10. ام بشیر؛ دختر ابومسعود عقبه بن عمر انصاری خزرجی؛
, ,
11. جعده؛ دختر اشعث بن قیس کِندی (21)؛
, ,
12. ام کلثوم؛ دختر فضل بن عباس بن عبدالمطلب؛
, ,
13. نفیله یا رمله؛ که مادر قاسم بن حسن علیهالسلام است؛
, ,
14. زینب؛ دختر سُبَیْع بن عبداللّه؛
, ,
15. عایشه خثعمیه (22)؛
, ,
16. صافیه (ام ولد) (23)؛
, ,
17. شهربانو (24).
, ,
نکته دیگری که به شدت قابلتأمل است، آن است که بیشترین تعداد فرزندی که برای امام حسن علیهالسلام ذکر شده، 22 نفر است (25)؛ شیخ مفید، عدد فرزندان امام را 15 تن نوشته است. (26) و این در حالی است که اگر کسی به تعداد مورد ادعای ایشان همسر داشته باشد، مسلماً فرزندان او چندین برابر این تعداد خواهد بود؛ حتی اگر تصور کنیم که نیمی از زنان حضرت یائسه و نازا بودند و تعدادی از فرزندانشان نیز از دنیا رفتهاند، باز هم برای 300 زن، 22فرزند، عجیب است. با این اوصاف تنها باید گفت، کاش کمی آگاهانهتر، حرف بزنیم و نقل قول کنیم.
,
منابع
, منابع,
1. برقی، محاسن، ج2، ص436.
, ,
2. کلینى، الکافی، ج6، ص56.
, ,
3. الکافی، ج6، ص 56.
, ,
4. رجال نجاشی، ج1، ص204.
, ,
5. علامه مجلسی، مرآه العقول، ج21، ص96.
, ,
6. خویی، مجمع الرجال، ج4، ص3.
, ,
7. خویی، معجم رجال الحدیث، ج 5، ص 116 و ج 6، ص 287.
, ,
8. علامه مجلسی، مرآه العقول، ج21، ص96.
, ,
9. شیخ صدوق، ثواب الأعمال، ص97.
, ,
10. شیخ مفید، ارشاد، ج2، ص20.
, ,
11. ابوطالب مکی، قوت القلوب، ج2، ص246.
, ,
12. ابن حجر، لسان المیزان، ج4، ص386.
, ,
13. علامه امینی، الغدیر، ج5، ص290/ سید محسن امین، اعیان الشیعه، ج46، ص172.
, ,
14. شهید مطهری، مجموعه آثار، ج 19، ص255.
, ,
15. مسعودی، مروج الذهب، ج3، ص300.
, ,
16. بلاذری، انساب الاشراف، ج3، ص21.
, ,
17. مجلسی، جلاءالعیون، ص271.
, ,
18. آیه33، سوره احزاب: «إِنَّمَا یُرِیدُ اللَّهُ لِیُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهِیرًا»؛ خداوند میخواهد پلیدی را از شما اهل بیت دورکند و شما را چنانکه باید پاک دارد.
, ,
19. آیه23، سوره شوری: «قُل لَّا أَسْأَلُکُمْ عَلَیهِ أَجْرًا إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبَى»؛ «بگو به ازاى آن [رسالت] پاداشى از شما خواستار نیستم، مگر دوستى در باره خویشاوندان.
, ,
20. لسان المیزان، ج4، ص386.
, ,
21. مجلسی، بحار الانوار، ج4، ص122.
, ,
22. میزان الاعتدال، ج3، ص153.
, ,
23. قرشی، حیاه الامام الحسن بن على(ع)، ج2، ص260.
, ,
24. حیاه الامام الحسن بن على(ع)، ج2، ص260.
, ,
25. حیاه الامام الحسن بن على(ع)، ج 2، ص 455-460.
, ,
26. شیخ مفید، الارشاد، ج2، ص20.
, , انتهای پیام/ف
]
ارسال دیدگاه