یادداشت/
عصر طلایی بیان معارف شیعه (دوران امامت امام صادق علیه السلام )
شناخت پیشویان دین و ائمه اطهار علیهم السلام و پیروی از آنان نیازمند آگاهی و شناخت از اندیشهها، مواضع ، اخلاق و سیره آنان است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از سرویس یادداشت سهیل سنقر/ شناخت پیشویان دین و ائمه اطهار علیهم السلام و پیروی از آنان نیازمند آگاهی و شناخت از اندیشهها، مواضع ، اخلاق و سیره آنان است با عنایت به اینکه 17 شوال روز شهادت امام صادق علیه السلام است در چند محور نکاتی در باره زندگی امام صادق علیه السلام اشاره می شود.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, سهیل سنقر,معرفی اجمالی حضرت
, معرفی اجمالی حضرت,,
امام صادق علیه السلام در 17 ربیع الاول سال 83 هجری در مدینه منوره قدم به عرصه گیتی نهاد و در 25 شوال سال 148 در سن 65 سالگی یه دستور منصور دوانیقی به شهادت رسید.
,,
نام مبارک آن حضرت جعفر و کنیه شریفش ابوعبدالله و لقب نورانی حضرت صادق است. پدر بزرگوارش امام محمد باقر علیه السلام, و مادر گرامی آن حضرت جناب ام فروه است, که امام صادق درباره ایشان میفرمایند: مادرم از بانوان پرهیزگار و باایمان و نیکوکار بود.
,,
حضرت دارای هفت پسر و سه دختر بودند که عبارتند از امام موسی کاظم علیه السلام, اسماعیل, عبدالله, محمد دیباج, اسحاق, علی عریضی, عباس, ام فروه, اسماء, فاطمه
,,
در شمایل آن حضرت گفته اند: آن حضرت میانه قد و افروخته رو و سفید بدن و کشیده بینی و موهای ایشان سیاه و مجعد و بر گونه شان خال سیاهی بود.
,,
امامت در شیعه
, امامت در شیعه,,
شیعه معتقد است که انتصاب در رسالت خلاصه نشده بلکه امامت نیز چنین سازوکاری دارد؛ یعنی امام کسی نیست که بتوان با شورا و مانند آن او را تعیین کرد؛ بلکه امام کسی است که به نص الهی تعیین و توسط پیامبر معرفی می شود.
,,
در صحیح مسلم که از کتب معتبر اهل سنت است روایتی از رسول خدا صلی الله علیه وآله نقل می کند حضرت می فرماید:
,,
لا یزالُ الدِّینُ قائِماً حَتّی تَقوُمَ السّاعَةُ وَ یکُونَ عَلَیهِمْ اِثنا عَشَرَ خَلِیفَةً کُلُّهُم مِنْ قُرَیشٍ ؛ دین همیشه بر پا است تا قیام قیامت و بر ایشان دوازده خلیفه که همگی از قریشند ، فرمانروا باشند.
,,
بی تردید اخبار و روایاتی از این دست که در مصادر شیعه و سنی کم نیست که جز بر مذهب شیعه دوازده امامی تطبیق نمیشود.
,,
روایت دیگری را ابن عباس نقل میکند که مردی یهودی به نام «نعثل» چند سوال درباره توحید از پیامبر اکرم صلی الله علیه وآله پرسید ؛ حضرت پاسخ دادند. نعثل قانع شد و اسلام آورد. بعد عرض کرد یا رسول الله هر پیغمبری وصیی داشته ؛ وصی شما کیست؟ حضرت فرمود: «وصی من علی بن ابی طالب است و بعد از او دو نوه ام حسن و حسین و پس از حسین، نُه امام دیگر که از نسل حسین هستند» ، نعثل عرض کرد: یا محمد! اسامی آنها را برای من بیان فرما. که در اینجا حضرت از امام حسین علیه السلام نام هر یک از امامان را برده و معرفی می کند. سپس نعثل طرز به شهادت رسیدن هر یک را سئوال کرد و حضرت جواب داد.
, . ,,
آنگاه نعثل گفت : «اشهد ان لا اله الا الله و انک رسول الله و اشهد انهم الأوصیاء بعدک». بعد نعثل گفت: آنچه فرمودی در کتب انبیاء پیشین نیز دیدهام و در وصیتنامه حضرت موسی کاملاً ثبت است. آنگاه رسول اکرم صلی الله علیه وآله فرمود :«طوبی لِمَن اَحبَّهُم وَ اَتبَعَهُم و ویلٌ لِمَن اَبغَضهُم وَ خالَفَهُم ؛ خوشا به حال کسی که آنها را دوست بدارد و متابعت نماید و وای به حال کسی که آنها را دشمن بدارد و مخالفت کند.
, : «, ». , :«, .,,
آنچه که از این روایت برداشت می شود این است که تعیین امام و جانشین رسول خدا از جانب خداست و به مردم واگذار نشده است ولذاهمواره پیشوایان دین و هادیان واقعی امت اسلامی بر آن تاکید می کردند تا مبادا مردم آدرس را به اشتباه روند و سر از وادی ضلالت و گمراهی درآورند.
,,
عمرو بن اشعث میگوید : شنیدم امام صادق علیه السلام میفرمود :
, :,,
«اَتَرون الموصی مِنّا یوصی اِلی مَن یریدُ ؟ لا وَ الله وَلکن عَهدٌ مِنَ اللهِ وَ رَسولِهِ صل الله علیه و آلیه و سلم لِرجُلٍ فَرَجلٍ حَتّی ینتَهِی الامرُ اِلی صاحبهِ ؛ شما گمان می کنید که ما به هر کس که دلمان بخواهد می توانیم امامت را واگذار کنیم؟! به خدا سوگند این چنین نیست ؛ بلکه امر امامت عهد و فرمانی است از جانب خدا و رسولش برای افرادی مشخص که یکی پس از دیگری این امر را بر عهده می گیرند تا رسد به صاحبش (یعنی امام دوازدهم)
, «,,
از امام صادق علیه السلام روایات بسیار روشن بخشی به ما رسیده است که با آن می توان حقیقت امامت و نیز وظیفه امام و امت را به خوبی ترسیم کرد.
, . ,,
الإمامةُ عَهدٌ مِنَ اللهِ ؛ امامت میثاقی است بین خدا و انسان»
,مَن ماتَ وَ لَیسَ لَهُ امامٌ ماتَ مَیتةَ الجاهِلیةَ »هرکس بمیرد و امام زمان خود را نشناسد همچون کافر مرده است؛ «
, », «,نَحْنُ الَّذِینَ فَرَضَ اللَّهُ طَاعَتَنَا ما کسانی هستیم که خدا اطاعتشان را بر مردم واجب کرده است
,لَا یَسَعُ النَّاسَ إِلَّا مَعْرِفَتُنَا وَ لَا یُعْذَرُ النَّاسُ بِجَهَالَتِنَا ؛ مردم راهی جز شناخت ما ندارند و عذری هم برای نشناختن ما پذیرفته نیست؛
,مَنْ عَرَفَنَا کَانَ مُؤْمِناً وَ مَنْ أَنْکَرَنَا کَانَ کَافِراً ؛ کسی که ما را شناخت مومن است و کسی که ما را انکار کرد کافر است
,ابوالعلاء می گوید از امام صادق علیه السلام پرسیدم ممکن است زمین بدون امام بماند؟ حضرت فرمودند: نه
,إِنَّ الْأَرْضَ لَا تَخْلُو إِلَّا وَ فِیهَا إِمَامٌ کَیْمَا إِنْ زَادَ الْمُؤْمِنُونَ شَیْئاً رَدَّهُمْ وَ إِنْ نَقَصُوا شَیْئاً أَتَمَّهُ لَهُم ؛ همانا زمین در هیچ حال از امام خالى نمی ماند؛ براى آنکه اگر مؤمنین چیزى (در اصول یا فروع دین) به دین افزودند آنها را کنار زند و اگر چیزى کم کردند آن را برگرداند.
,,
شاخص های شیعه بودن از نگاه امام صادق علیه السلام چیست؟
, شاخص های شیعه بودن از نگاه امام صادق علیه السلام چیست؟,,
فاصله زمانی با عصر معصومین علیهم السلام و عدم دسترسی به امام غایب و تهاجم فرهنگ های مختلف به جوامع تشیّع و چهره نمایی انحرافات و بدعتها نوظهور موجب تغییر در رفتار و فرهنگ شیعیان شده است برخی صرف نام شیعه داشتن و اظهار محبّت به اهل بیت علیهم السلام را باعث نجات خویش می دانند، هر چند اهل گناه باشند غافل از آن که امام صادق علیه السلام شیعه را با شاخص هایی بیان می فرماید.
,,
حضرت می فرماید: از شیعیان ما نیست کسی که به زبان شیعه بودن رااظهار کند و در رفتار مخالف ما و رفتار ما باشد. شیعه کسی است که با زبان و قلبش موافق ما باشد و از آثار ما پیروی نماید و طبق رفتار ما رفتار کند. آنها شیعیان ما هستند.
,,
لذا ضرورت دارد تا با جامه عمل پوشیدن بر اوصاف و شاخص های شیعه بودن در زمره شیعیان امام صادق علیه السلام قرار گیریم .
,,
شیعیان را حضرت صادق علیه السلام سه گروه می داند
, شیعیان را حضرت صادق علیه السلام سه گروه می داند,,
با این دسته بندی حضرت می خواهند بین مدعیان تشیع و ولایت مداری با شیعیان راستین و امامت پذیر واقعی تمایز قائل شوند تا سره از ناسره مشخص گردد.
,- گروهی به وسیله ما زینت می یابند [و ما را وسیله عزت و آبروی خویش قرار می دهند]
- و گروهی به وسیله ما می خورند [و ما را وسیله درآمد زندگی دنیایی خویش قرار می دهند]
- گروهی از ما و به سوی ما هستند، با امنیّت ما آرامش می یابند و با ترس ما ترسانند، بذر (های کاشته شده اسرار را) پخش نمی کنند و در برابر جفاکاران خودنمایی ندارند، اگر پنهان باشند کسی سراغ آنها را نمی گیرد و اگر آشکار باشند به آنها اعتنا نمی شود [یعنی شهرت گریز و بی نام و نشانند] آنها چراغهای هدایتند.»
,
حضرت در بیان دیگری می فرماید: از شیعیان ما نیست کسی که به زبان ]شیعه بودن را] اظهار کند و در رفتار مخالف ما و رفتار ما باشد. شیعه کسی است که با زبان و قلبش موافق ما باشد و از آثار ما پیروی نماید و طبق رفتار ما رفتار کند. آنها شیعیان ما هستند .
,,
اوصاف شیعیان از منظر امام صادق علیه السلام
, اوصاف شیعیان از منظر امام صادق علیه السلام,,
شیعه نماد و تابلوی ائمه اطهار علیهم السلام است لذا مردم با نظاره و دیدن شیعه بر مربیان و امامان آنان که به اعمال و رفتار افکار آنان جهت الهی بخشیده است درود می فرستند و این مسیر نورانی را تحسین و نسبت به آن گرایش نشان می دهند و برای جامه عمل پوشاندن به منویات معصومین علیهم السلام صفاتی را حضرت صادق علیه السلام بیان می فرماید.
,,
صداقت و امانتداری
, صداقت و امانتداری,ابی اُسامة بن زید می گوید: امام صادق علیه السلام فرمود: سلام مرا به هر کس که پیرو ماست و به گفته های ما گوش می کند، ابلاغ کن و از طرف من بگو:
,,
«أوصیکُمْ بِتَقْوی اللّهِ عَزَّوَجَلَّ وَالْوَرَعِ فی دینِکُمْ وَالإجْتِهادِ لِلّهِ وَصِدْقِ الْحَدیث، وأداءِ الأمانَةِ وَطولِ السُّجودِ وَحُسْنِ الجَوارِ... فَإنَّ الرَّجُلَ مِنْکُمْ إذا وَرَعَ فی دینِه وَصَدَقَ الْحَدیثَ وَأدّی الأمانَةَ، وَحَسَّنَ خُلْقَهُ مَعَ النّاسِ، قیلَ: هذا جَعْفَریٌ، فَیَسُرُّنی ذلک وَیَدْخُلُ عَلَیَّ مِنْهُ السُّرورُ، و قیلَ هذا أدَبُ جعفَرٍ وَ إذا کانَ عَلی غَیْرِ ذلک دَخَلَ عَلَیَّ بَلائُه وَ قیلَ هذا أدَبُ جَعْفَرٍ؛(3) من شما را به تقوای الهی و پرهیزکاری در دینتان، و تلاش و کوشش در راه خدا، و راستگویی و امانت داری، و سجده های طولانی و نیکو همسایه داری و... سفارش می کنم؛ زیرا هر گاه کسی از شما در دینش ورع داشته باشد و راست بگوید و امانت را رد کند و اخلاقش را با مردم نیکو گرداند، مردم می گویند: این «جعفری مذهب» است و این مرا شادمان می سازد و از بابت آن شادمان می شوم و می گویند: این است روش ادب [و تربیت] امام صادق علیه السلام ، ولی اگر برخلاف این باشد، گرفتاری آن به من می رسد و گفته می شود که این هم اثر تربیتی امام صادق علیه السلام
, «, (3) ,تقوا و نیکی
, تقوا و نیکی,,
شیعه باید منشأ خیرات و خوبیها باشد؛ به همین جهت حضرت جعفر بن محمد علیهماالسلام می فرماید: «شیعَتُنا أهْلُ الهُدی وأهْلُ التُّقی وأهْلُ الخَیْرِ وَأهْلُ الایمانِ وَأهْلُ الْفَتْحِ وَالظَّفر؛(4) شیعه ما اهل هدایت و اهل تقواو اهل نیکی و اهل ایمان و اهل پیروزی و موفقیت اند.»
, : «, .»,,
حفظ نماز و اسرار
, حفظ نماز و اسرار ,امام صادق علیه السلام فرمود: «شیعیان ما را در سه (وقت) امتحان کنید؛ در وقت نماز که چگونه بر آن محافظت می کنند، در نزد اسرار آنها که چگونه آن را از دشمنان ما حفظ می کنند و در نزد اموالشان که چگونه با آن با برادران خویش همدردی می کنند.
, : «,,
عفت دامن و شکم
, عفت دامن و شکم,,
از مشکلات جامعه امروزی ما، رواج بی حیایی و بی عفّتی، ربا و حرام خواری است. حضرت صادق علیه السلام در این زمینه فرمود: «همانا شیعه علی کسی است که عفت شکم و دامن دارد، تلاشش زیاد، و عملش برای خدا باشد، و امید ثواب از او داشته باشد و از عقابش بترسد. پس اگر چنین افرادی را دیدی آنها شیعیان جعفر (امام صادق علیه السلام) می باشند.
,در روایت دیگر فرمود وَاللّهِ ما شیعَةُ عَلیّ إلاّ مَنْ عَفَّ بَطْنُهُ به خدا سوگند شیعه علی نیست مگر کسی که عفت شکم دارد.»
, .»,,
همدردی با دیگران
, همدردی با دیگران,,
یکی از سیره اخلاقی و عملی اهل البیت علیهم السلام توجه به فقرا و تنگدستان جامعه بوده است و اصحاب خود را همواره به رعایت حال نیازمندان توصیه می کردند و ایمان را فقط توجه به مسایل عبادی نمی دانستند بلکه یک از اولویت های خود و دیگران را اهل انفاق و همدردی با دیگران می دانستند.
,شخصی از جمعی از شیعیان در نزد امام صادق علیه السلام تعریف و تمجید نمود و آنها را پاک و پاکیزه خواند، حضرت فرمود: کَیْفَ عِیادَةُ أغْنیائِهم لِفُقَرائِهم؟ قال: قَلیلَةٌ، قال: وَکَیْفَ مُشاهَدَةُ أغْنیائِهِمْ لِفُقَرائِهِم؟ قال: قَلیلَةٌ، قال: فَکَیْفَ صِلَةُ أغْنیائِهِمْ لِفُقَرائِهِمْ فی ذاتِ أیْدیهِمْ؟ فقال: إنّکَ لَتَذْکُرُ أخْلاقا قَلَّ ما هی عِنْدَنا، قال: فقَالَ: فَکَیْفَ تَزْعُمُ هؤلاءِ أنّهُمْ شیعَةٌ؟! عیادت ثروتمندانشان از فقرایشان چگونه است؟ عرض کرد: کم است. فرمود: دیدن (و سر زدن) ثروتمندانشان از فقرای آنها چگونه است؟ عرض کرد: اندک است. فرمود: کمک نمودن ثروتمندانشان نسبت به فقرای آنها چگونه است؟ عرض کرد: شما اخلاقی را بیان می کنید که نزد ما کم است. فرمود: پس چگونه آنها خود را شیعه می پندارند
, !, ) ,گذشت
,از حضرت صادق علیهالسلام سؤال شد که مکارم اخلاق چیست؟ حضرت در جواب فرمود: «اَلْعَفْوُ عَمَّنْ ظَلَمَکَ، وَصِلَةُ مَنْ قَطَعَکَ، وَاِعْطاءُ مَنْ حَرَمَکَ وَقَوْلُ الحَقِّ وَلَوْ عَلى نَفْسِکَ گذشت از کسى که به تو ستم روا داشته است، و ارتباط داشتن با کسى که با تو قطع رابطه کرده است، و عطا نمودن به کسى که تو را محروم ساخته، و سخن حق گفتن هرچند بر ضررت باشدت
, : «,اخلاق نیکو
, اخلاق نیکو,,
امام ششم علیه السلام می فرماید
,اَلْخُلْقُ الْحَسَنُ جَمالٌ فِى الدُّنْیا وَ نَزْهَةٌ فِى الاخِرَةِ وَ بِهِ کَمالُ الدّینِ وَقُرْبَةٌ اِلَى اللّهِ وَلا یکُونَ حُسْنُ الخُلْقِ اِلاّ فى کُلِّ وَلِىِّ وَصَفِىٍّ خلق نیکو در دنیا موجب زیبایى، و در آخرت گشایش است و مایه کمال در دین و نزدیکى به پروردگار است. و حسن خلق نیست مگر در وجود دوستان و برگزیدگان
,سیره سیاسی امام صادق علیه السلام
, سیره سیاسی امام صادق علیه السلام,علاوه بر فعالیت های علمی و تربیت شاگردان در علوم مختلف و بیان معارف شیعی ، حضرت اگر چه به ظاهر در عرصه سیاست ورود نمی کنند اما در حقیقت سکاندار مبارزه با ظالمان و حاکمان جور بوده است حضرت ضمن فعالیت های گسترده علمی و بیان حقایق شیعه شاخص ترین فرد در مقابل حکومت های دوران های خود بوده است و لذا می توان به برخی از تدابیر حکیمانه و اتخاذ شیوه های مناسب حضرت در برخورد با دستگاه جور اشاره کرد
,- مبارزه مخفی و جنگ سرد با طاغوت های زمان و رعایت تقیه برای حفظ جان شیعیان ، سکوت و یا عدم حمایت از قیام های صورت گرفته به دلیل انگیزه های خاص سران قیام ها
- اعلام مواضع صریح ،تند و تهاجمی بر علیه دستگاه حاکمان جور مانند منصور دوانیقی که هفت بار حضرت را با تصمیمم به قتل احضار نمود
- اعزام نمایندگانی از سوی امام به مناطق مختلف برای دعوت مردم به پذیرش ولایت
- منع همکاری یاران و شیعیان با حکومت
امام یاران خود را از نزدیکی و همکاری با دربار خلافت باز می داشت. روزی یکی از یاران امام رسید: برخی از ما شیعیان گاهی دچار تنگدستی و سختی معیشت می گردد و به او پیشنهاد می شود که یرای اینها (بنی عباس)خانه بسازد، نهر بکند؛ این کار از نظر شما چگونه است؟ امام فرمود: من دوست ندارم که یرای آنها گرهی بزنم یا در مشکی را ببندم، هرچند در برابر آن پول بسیاری بدهند؛ زیرا کسانی که به ستمگران کمک کنند در روز قیامت در سراپرده ای از آتش قرار داده می شوند تا خدا میان بندگان حکم کند.
, .,- عدم ارجاع دعاوی و منازعات به قضات دستگاه حکومت
امام شیعیان را از ارجاع مرافعه به قضات دستگاه بنی عباس نهی می کرد و احکام صادر شده از محکمه آنها را شرعا لازم الإجرا نمی شمرد
,- روشنگریهای در برابر فرق و مذاهب انحرافی، بر اساس عقل و قرآن و سنت نبوی و مناظرات علمی
7برپایی کرسی درس و تربیت شاگردان فراوان و نشر علوم و معارف اهل البیت علیهم السلام
,,
آنچه که از سیره سیاسی امام صادق علیه السلام امروزه ما باید درس بگیریم
,1 دشمن شناسی است : ما باید بدانیم دشمن جز به نابودی ما به چیز دیگری نمی اندیشد منتهی به دلیل عدم توان و قدرت آرام آرام و با اظهار دوستی وارد می شود و این جاست که اگر خوب دشمن را نشناسیم و از نقشه های آن بی خبر باشیم جریان اندلس دوباره اتفاق می افتد
,2. آگاهی از نقشه ها و فتنه های دشمن است: امروزه دشمن علاوه بر شبیخون و تهاجم فرهنگی وتضعیف باورهای اعتقادی مردم در صدد برجسته کردن مسائلی از جمله ؛ دل سرد کردن مردم از انقلاب اسلامی، قومیت گرایی ، اختلافات مذهبی ، فرقه سازی، جنگ های داخلی و ایجاد گروه های تروریستی ، دوست را دشمن و دشمن را دوست جلوه دادن و...
,3 نحوه برخورد با دشمن و فتنه گری های او: عدم اعتماد به دشمن و تبعیت و پیروی از ولی فقیه اساس کار است ، وحدت کلمه و گوش به فرمان ولی بودن ، عدم توجه به تشویق های دشمن ، اهتمام و جدیت در کارهایی که دشمن را عصبانی می کند ، شناخت نقشه های شوم دشمن خصوصاً در ارتباط با جوانان و خانواده ، عدم اعتماد به کسانی که دل در گرو دشمن دارند و یا ساده لوح اند و یا در فتنه نقش داشته اند و یا ساکت مانده اند و... /حجت الاسلام والمسلمین سید جواد حسینی کیا
,,
,
انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه