خاطره‌ نویسی یکی از عام‌ترین و صمیمانه‌ترین راه‌ها برای انتقال حس به وسیلة نوشتن است و هر کس می‌تواند با رعایت اصولی ساده و قواعدی محدود، به ساده‌ترین شکل، اتفاقات مهم زندگی خود را ثبت کند و خاطرات تلخ و شیرین زندگی همچون پیروزی‌ها و شکست‌ها، تجربیات تکرار ناشدنی، حوادث مهم و عواطف و احساسات را ماندگار کند. بسیاری از مردم چهارمحال وبختیاری اهل نگارش خاطراتشان بوده اند اگر چه این دفاتر و اوراق در خانه هاشان باقی مانده و خیلی از آنها هنوز منتشر نشده است از جمله خاطره نویس ها افرادی مانند:

مرحوم حسینقلی خان ایلخانی بختیاری

حسین‌قلی خان ایلخانی بختیاری، پسر ارشد جعفرقلی خان بختیاری و مادرش بی بی شاه‌پسند، به سال 1240 ق در چهار محال و بختیاری دیده به جهان گشود.

حسین‌قلی خان در سن 24 سالگی با دوراندیشی مأمور اداره مناطق دیناران، دورکی و بابادی می‌شود و ظرف چند سال قلمرو و فرمانروایی خود را گسترش می‌دهد.
در سال 1264 ق حکومت بختیاری را به اسم یکی از عموهای پیرش مهدی قلی خان به دست آورد و خود نایب او شد. دو سال بعد یعنی به تاریخ 1266ق به سمت ایلخانی منصوب گردید و از برادرانش امام قلی خان را به عنوان ایل بیگی و رضاقلی خان را به عنوان حاکم چهارمحال در مصدر کار قرار داد. پس از آن متوجه طوایف بابادی شد و موسی خان رئیس آن طایفه را به اتهام دزدی و قتل و غارت توقیف نمود و به اصفهان به نزد میرزا تقی خان امیرکبیر اعزام داشت که در تهران امیرکبیر پیر مرد نود ساله را در ملأ عام گردن زد.
 

مرحوم خسرو خان سردار ظفر

خسرو خان سردار ظفر، فرزند حسین قلی خان ایلخانی و برادر کوچکتر سردار اسعد بختیاری و صمصام‌السلطنه می‌باشد، که در سال ۱۲۷۸ هجری قمری در بختیاری زاده شد.

وی در طول حیاتش، که مقارن با حکومت چهار شاه از سلسله قاجار و نیز پهلوی اول می‌باشد، در مناصب مختلفی حضور داشت. در جریان فتح تهران در زمان جنبش مشروطه، خسروخان سردار ظفر از فرماندهان ارشد قوای بختیاری‌ها به فرماندهی علیقلی خان سردار اسعد، به‌شمار می‌آمد. وی سال‌ها والی‌گری ولایات یزد، اصفهان، کرمان و بلوچستان را برعهده داشت، به ایلخانی بختیاری رسید و سرانجام در ششم بهمن ۱۳۱۲ شمسی، بر اثر بیماری دیده از جهان فرو بست.

سردار ظفر در مجموع از خوانین زبده بختیاری بشمار می‌آمد و بر خلاف حکام و خوانین گذشته، یادداشت‌های روزانه تهیه می‌کرد و کتابی نیز درباره بختیاری و تاریخ آن، در سیصد صفحه نوشته‌است.

مرحوم بی بی مریم بختیاری

"بی بی مریم" ملقب به «سردار مریم» را به راستی می توان سرآمد تمام زنان هم عصر خود دانست. به گواه روشن تاریخ تنها زنی که در میان اقوم لر، بعد از " یوتاب "، توانست به لقب "سرداری" برسد، بی بی مریم بختیاری بود.

بی بی مریم، یکی از مشوقین اصلی سردار اسعد بختیاری برای فتح تهران محسوب می‌شد. وی طی نامه‌ها و تلگراف‌های مختلف بین سران ایل و سخنرانی‌های مهیج و گیرا، افراد ایل را جهت مبارزه با استبداد صغیر (استبداد محمدعلی شاهی) آماده می‌کرد و همواره، به عنوان یکی از شخصیت‌های ضداستعماری و استبدادی عصر قاجار مطرح بوده‌است.

مرحوم بی بی کوکب بختیاری

"حاجیه بی بی کوکب" بختیار نیز از جمله بی بی های عالم به زمان خویش بوده است. وی دختر نصیرخان سردار جنگ و همسر فتحعلی خان سردار معظم بود. بی بی کوکب بختیار را می توان اولین زن سفرنامه نویس ایرانی دانست. سفرنامه بی بی کوکب نخستین سفرنامه یک بانوی ایرانی به فرنگستان است که در هنگام مسافرتش در معیت شوهر نوشته شده اشت.انشای بی نظیر و ادیبانۀ حاجیه بی بی کوکب نشان دهندۀ وسعت اطلاعات ایشان بوده است بطوریکه سفرنامه خود را با سه بار حمد و سپاس به درگاه ایزد یکتا شروع می نماید: فحمداً ثم حمداً ثم حمداً.

مرحوم عبدالحسین ندیمی شهرکی

در چهارم مرداد سال1252ه.ش در منزل (علی محمد شهرکی) فرزندی متولد گردید که به واسطه ی ارادت خانوادگی به اهل بیت عصمت و طهارت (ع) و به خصوص ابا عبدالله الحسین (ع) ،عبدالحسین نامیده شد . او تحصیلات اولیه ی متداول آن ایام را در مکتب خانه ی محل فرا گرفته و سپس مدتی نیز در قطب فرهنگی مجاور منطقه ی (اصفهان) در نزد برخی از اساتید آن هنگام به کسب فیض پرداخت. وی در عنفوان جوانی و پس از بازگشت به زادگاه خویش علاوه بر اهتمام به امر کشاورزی به فعالیت های جنبی دیگر مانند دایر نمودن کارگاه گیوه دوزی روی آورد. و در این میان همانند بسیاری دیگر از اهل ادب پارسی علاوه برامرار معاش از این طریق کارگاه او محفل انس اهل ادب منطقه محسوب می گردید. از جمله ی جالب ترین مضامینی که ندیم در آنها درسطح شاعران منطقه ی چهارمحال و بختیاری میدان داری نموده است می توان به مراثی و مدایح ارزشمند با کلامی شیوا و دلنشین در ذکر مناقب خاندان اهل بیت عصمت و طهارت(ع) اشاره نمود . از دیگر فعالیتهای ادبی ندیم ساخت ماده ی تاریخهای ارزشمند جهت ثبت تواریخ مربوط به تولد، و فات و اقدامات بزرگان و مشاهیر سطح منطقه و نیز قطب فرهنگی مجاور (اصفهان ) که با ایشان مراودات طولانی داشته اند می باشد.
 دیوان ندیم الشعرا اثر طبع 'عبدالحسین ندیمی شهرکی '(شاعر قرن 13هجری) است که در قالب چند غزل, قصاید, مسمطات, مثنویات, رباعیات, قطعات, ترجیع‌بند, مستزاد و سفرنامه مکه به نظم در آمده است .

 

مرحوم علی‌قلی‌خان بختیاری

متولد  ۱۲۳۶ معروف به سردار اسعد بختیاری، از رؤسای ایل بختیاری و از سیاستمداران دورهٔ قاجار بود، که در جریان انقلاب مشروطه در ایران، به صف مشروطه‌خواهان پیوست و خودِ او با فتح تهران، به استبداد محمدعلی شاه قاجار پایان داد. هر چند که فتح تهران آغاز دو دستگی‌ها و اختلافات بین فاتحان تهران و مجاهدان و مشروطه خواهان بود.

علی‌قلی‌خان پسر سوم حسین‌قلی خان ایلخانی بود، که پس از به توپ بستن مجلس شورای ملی به فرمان محمدعلی‌شاه، به پشتیبانی از برادرش نجف‌قلی‌خان صمصام‌السلطنه و پسرعموی خود، ابراهیم‌خان ضرغام‌السلطنه، در اعتراض به این عمل برخاست و پس از فتح اصفهان به دست سواران بختیاری، از راه عراق، خود را به بختیاری رسانید و شخصاً فرماندهی سواران بختیاری را، در فتح تهران و احیای مشروطیت، عهده‌دار شد.
 

مرحوم حاج مهدی خان آزاده چالشتری

محمد مهدی مشهور به "حاج مهدی خان آزاده"، فاضل،ادیب و شاعر چالشتری، در سال 1272 هجری شمسی در چالشتر بدنیا آمد.پدرش سرهنگ "عزیز الله خان" بود که شرح زندگی اش در بخش  قبلی این وبلاگ آمد.

شهرت علمی و فرهنگی: شاعر از خوانین و محترمین چالشتر ، فرزند عزیزالله خان سرهنگ بود. تحصیلات فارسی و عربی خود را نزد اساتید به پایان رسانید. وی مردی خلیق و مهربان و دوستار دانش و علم بود. اشعار و مکاتبات علمی و تألیفات متعددی داشت. مثل: "دیوان" اشعار ؛ "مسافرت‌نامهٔ کوهرنگ"؛ "منظومهٔ لاله و ژاله"؛ "سرگذشت دو دختر رشتی"؛ ، منظوم؛ "داستان لیلی و مجنون" که در مجلهٔ "نمکدان" به طبع رسیده است.

 
حاج مهدی خان آزاده چالشتری در جوانی

حاج مهدی خان آزاده چالشتری

 
مرحوم سید میرحسین میرممتاز

وی نماینده مشهد در دوره ششم مجلس شورای ملی بود که پس از راه نیافتن به مجلس هفتم، سرانجام در سال 1310شمسی،حاکم "چهارمحال و بختیاری" شد.وی بعدها به حکومت لارستان و سپس فیروز آباد فارس رسید.

سلسله یادداشت های روزانه ی حسین میرممتاز  که در فصلنامه ی مطالعات تاریخی (در سال 1383شمسی) منتشر شده،نمایانگر  اوضاع سیاسی، اجتماعی دوره ی پهلوی اول می باشد.

 

مرحوم سیّدجلال فرزانه دهکردی

دکترای زبان و ادبیات انگلیسی از دانشگاه تهران و استاد زبان و ادبیات انگلیسی دانشگاه امام جعفرصادق(ع) تهران.


مرحوم حمزه علی صادقی

وی ساکن روستان کاج  و مولا مکتبی روستاهای منطقه اردل بودند که در سال 1357 در سن 97 سالگی فوت کردند. وی به تربیت شاگردانی زیادی در منطقه اردل به خصوص در روستای آلیکوه و شهر دشتک پرداخته است.

وی 15 سال قبل از اتقلاب توانسته است احکام و اسامی مراجع و محل زندگی آنها را بر روی پوست به صورت دستنوشته یادداشت کند. دستک های از ایشان به یادگار باقی مانده است که به فرزندان خود در زمینه فراگیری احکام اسلامی و سبک زندگی اسلامی سفارش نموده است.


منوچهر ریسی دهکردی

وی متولد 27/09/1323 در شهرکرد به دنیا آمد در سال 1345 دیپلم گرفت و در سال 46 وارد سپاه دانش شده و در سال 47 استخدام ذوب آهن می شود و در این حین فوق دیپلم متالوژی(ذوب فلزات) گرفته ودر سال 50 بورسیه کشور شوروی می شود وی از دوستان و همکاران شهید امام قلی جعفرزاده می باشد که در سفر به شوری با هم همراه بوده اند وی علاقه زیادی به نوشتن خاطرات گذشته دارد.

علی رحم شایان
علی‌رحم شایان، متولد ۱۳۱۵ هـ.ش در روستای دزک، از توابع شهرستان کیار، استان چهارمحال و بختیاری، فرزند مرحوم تقی می‌باشند. علوم قدیمه را در مکاتب محلّی در محضر چند نفر از معلّمین مکتب‌دار وقت (من‌جمله: ملا هیبت‌الله بابایی دزکی، متخلّص به غواص، حاجی محمد هاشمی، کربلایی محمد هاشم، مشهدی ابوالقاسم لله‌گانی و امان‌الله صادقی فرا گرفته و جهت اخذ مدرک تحصیلی کلاسیک به طور متفرقه ادامه‌ی تحصیل داده و در سال ۱۳۳۸ شمسی موفق به اخذ گواهی‌نامه‌ی ششم ابتدایی از اداره‌ی فرهنگ شهرستان مسجد سلیمان شده و در سال ۱۳۴۰ به عنوان آموزگار روزمزد دولتی به استخدام اداره‌ی فرهنگ شهرستان بروجن درآمده و در دبستان امیریّه دزک مشغول به تدریس گردید. همزمان به ادامه تحصیل پرداخته و پس از اخذ مدرک تحصیلی اول و دوم دبیرستان از اداره‌ی آموز و پرورش شهرستان بروجن در سال ۱۳۳۴ به تهران عزیمت نموده و ضمن استخدام در سازمان غله کشور به تحصیل نیز ادامه داده و پس از گذراندن مدارج تحصیلی دبیرستان در سال ۱۳۴۹ موفق به اخذ دیپلم در رشته‌ی ادبی شده و در کلاس‌های خطاطی که زیر نظر استاد غلام‌‌حسین امیرخانی در دبستان عیسی بهرامی واقع در خیابان منیریه تهران برگزار بود شرکت و مراحل متوسطه، خوش و عالی را گذرانده و موفق به دریافت گواهی‌نامه‌های مربوطه گردید.

‏از مهمترین فعالیت های ایشان میتوان به ‏چاپ مجموعه اشعار"آوای شایان"، چاپ مجموعه اشعار"نوای یک شاعر"‏، چاپ کتاب قیام حسین بن علی و فلسفه ی عاشورا، چاپ کتاب "کلار کوه بختیاری، چاپ کتاب "احکام میت"، چاپ کتاب 12بندمیرزا ملال دزکی، چاپ کتاب پارسی سرایان بام ایران شامل زندگینامه و آثار793تن از شعرای استان چهارمحال و بختیاری(3جلد)، چاپ مقالات متعدد با موضوعات گوناگون‏، مسئول کانون تعزیه استان(14سال)، مسئول انجمن شعر و ادب ده پویان علامه دهخدا(دزک)، عضو انجمن پژوهشی ایران شناسی

 

خاطره نویسی در بین مردم چهارمحال وبختیاری دارای جایگاه دیرینه ای است

در این خصوص بابک زمانی پور کارشناس ارشد تاریخ ایران اسلامی و استاد دانشگاه در گفتگوی اختصاصی با خبرنگار مشکات برین درخصوص جایگاه خاطره نویسی در فرهنگ مردم ایران به ویژه استان چهارمحال و بختیاری، اظهار کرد: در کنار خاطره نویسی های جالب توجه در بین مردم ایران از دیرباز در بین مردم چهارمحال وبختیاری هم دارای جایگاه دیرینه ای است.

وی افزود: از جمله این خاطره نویس ها افرادی مانند حسین قلی خان ایلخانی بختیاری، حاج خسرو خان سردار ظفر، بی بی مریم بختیاری، بی بی کوکب بختیاری، عبدالحسین ندیمی شهرکی، حاج علی قلی خان معروف به سرداراسعد دوم بختیاری، حاج میرزا مهدی خان آزاده چالشتری، سید میرحسین میرممتاز، سید جمال فرزانه دهکردی، حمزه علی صادقی کاجی، منوچهر ریسی دهکردی، علی رحم شایان و ... را می توان نام برد.
 
بسیاری از مردم چهارمحال وبختیاری اهل نگارش خاطراتشان بوده اند

زمانی پور ادامه داد:  بسیاری از مردم چهارمحال وبختیاری اهل نگارش خاطراتشان بوده اند اگر چه این دفاتر و اوراق در خانه هاشان باقی مانده و خیلی از آنها هنوز منتشر نشده است ولی نمونه های جسته گریخته ای ازخاطرات، شرح احوال، تجربیات و خود زندگی نامه نوشت ها به صورت موردی منتشر شده  اند اما هنوز آنگونه که بتوان به عنوان یک منبع مستدل به سراغ آنها رفت جایگاه خود را در بین مردم منطقه و محققین باز نکرده است.

مدیر گنجینه ی آموزش وپرورش چهار محال و بختیاری بیان کرد: این موضوع می تواند به واسطه عدم شناخت اصول تاریخ نگاری شفاهی در میان نخبگان و صاحبان قلم باشد.


وی گفت: اگر چه تارخ نگاری شفاهی و نگارش خاطرات دارای آسیب های خاص می باشد. از آن جمله هیچ گاه افراد در خاطرات خود به اقدامات منفی خویش و نقش خود در بروز حوادث منفی به صورت بی طرفانه اذعان نمی نمایند.

این استاد دانشگاه ادامه داد: مضاف بر اینکه نگارش وقایع از سوی افراد صرفا از دید آنها انجام شده و می تواند یک سویه و یا با حب، بغض و دخالت اغراض شخصی تهیه شده باشد.

خاطره نویسی یکی از بهترین منابع برای درک حواشی تاریخی، وقایع است

مدیر گنجینه ی آموزش وپرورش چهار محال و بختیاری بیان کرد: با وجود این تاریخ های شخصی، خانوادگی و خاطره نویسی ها می تواند یکی از بهترین منابع برای درک حواشی تاریخی وقایع محسوب شود.

وی گفت: براین اساس پیشنهاد می گردد به منظور بهره مندی آیندگان از ویژگی های حوادث و وقایع در روزگار حاضر، آموزش درست خاطره نویسی در مدارس و مراکز آموزشی مختلف مورد توجه قرار داده شود تا به جای دفاتری مشهون از یادگارنویسی ها و اشعار مختلف همت علاقمندان به این موضوع منجر به تهیه دفاتری تاریخی گردد.

زمانی پور بیان کرد: در واقع خاطره نویسی مصداق تمایل عینی انسان ها به جاودانگی است همانگونه که از دیرباز در بین آحاد مردم تاریخ مشهود بوده است.
 
یادگارمردم فرهنگ دوست فارسان بر دل تپه سنگی چغات پنجعلی

مدیر گنجینه ی آموزش وپرورش چهار محال و بختیاری با اشاره به اینکه، علاوه بر نمونه های مختلف خاطره نویسی های اختصاصی، خاطره نویسی عمومی وجود دارد، بیان کرد:  معروف ترین نمونه های خاطره نویسی، خاطره نویسی عمومی است که در پهنه چهارمحال و بختیاری باقی مانده است و توسط مردم فرهنگ دوست فارسان در اواخر دوره قاجاریه با نگارش یادگارها و یادبودهایشان بر دل تپه سنگی چغات پنجعلی شهر فارسان به تاسی از مجموعه سنگ نوشته های پنج گانه پیرغار ده چشمه است که در نزدیکی موطن خود به یادگار باقی مانده است. و نمونه منحصر به فردی از این نوع دلنوشته ها و خاطره نویسی هاست.

وی در پایان خاطر نشان کرد: دفاتر پیشنهادات و انتقادات برخی از دستگاهها در گذشته، محتویات صندوق های انتقادات و پیشنهادات در قدیم،  مطالب معروف به کامنت ها و پست های سایت ها، وب نوشته ها و صفحات شبکه های اجتماعی نیز یکی از همین ابزارهای بررسی تاریخ اجتماعی هستند که قطعا نگهداری آنها برای نسل های آینده می تواند جالب توجه بوده و یکی از منابع بررسی نگرش ها و دل مشغولی های مردم امروز محسوب شود.

انتهای پیام/ف

خط نوشته تا بماند یادگار من نمانم آن بماند یادگار