اقتصاد جدید؛ ظهور و بروز اندیشه کینزی

به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از صاحب نیوز، نگارنده در شماره های قبلی براساس منابع معتبر، اشاره­ ای به برخی از مهمترین اصول کلاسیک­ ها و نئوکلاسیک ها نمود. اکنون به معرفی کینز به عنوان بنیان گذار «علم اقتصاد جدید» می پردازیم. مطابق معمول در حال حاضر بیشتر به معرفی این اندیشه ها می پردازیم و راه برای رسیدن به اقتصاد اسلامی و نقد و نظر پیرامون مکاتب دیگر را به فرصتی مجزا محول می کنیم.

***

کینز در ۵ ژوئن ۱۸۸۳ در انگلستان متولد شد. خانواده وی از طبقه متوسط جامعه محسوب می‌شدند. جان مینارد کینز فرزند نوبل کینز، اقتصاددان مشهور است. وی پس از اتمام تحصیلات متوسطه به دانشگاه  ایتون راه یافت و از آنجا در سال ۱۹۰۲ به کالج سلطنتی کمبریج رفت. وی پس از اتمام تحصیلات خود در کمبریج، در اداره هندوستان وزارت دفاع انگلستان به‌عنوان کارمند جزء مشغول به کار شد. کینز در سال ۱۹۰۹ به کمبریج بازگشت و به‌عنوان دانشیار ارشد کالج کارش را شروع کرد و در سال ۱۹۱۱ نیز سردبیری یک مجله اقتصادی را پذیرفت.

کینز، در زمان جنگ جهانی اول در خزانه‌داری انگلیس مشغول به‌کار بود و پس از جنگ، ریاست هیأت نمایندگی خزانه‌داری انگلیس در انجمن صلح پاریس را بر عهده داشت. در سال ۱۹۱۹ نماینده وزیر دارایی در شورای عالی اقتصاد انگلستان شد؛ ولی خیلی زود از این سمت کناره‌ گیری نمود. چون توصیه‌های او درمورد نحوه دریافت غرامت جنگی از دولت آلمان مورد پذیرش مقامات انگلیسی واقع نشد.

با توجه به عدم تعادل در اقتصاد ناشی از تفکرات کلاسیک‌ها، اولین نگرش در مقابل رویکرد نئوکلاسیک‌ها واقع شده اند. این نگرش، برآمده از اندیشه­ های کینز بود. کتاب «نظریه اشتغال، بهره و پول» بیان می‌کند که بر عکس نظر کلاسیک‌ها که تعادل اصل است، در ذات عمومی اقتصاد عدم تعادل اصل است و نیاز به یک نهاد برونزا تحت عنوان دولت است تا اقتصاد را به تعادل برساند.

نظر خود کینز در زمینه‌ی رابطه‌ی «نظریه عمومی» با مجموعه ای از افکار اقتصادی، در چاپ فرانسوی در فوریه‌ی ۱۹۳۹ میلادی آمده است:

«در طول یک قرن یا بیشتر، اقتصاد سیاسی انگلیس، توسط تفکر ارتودوکسی حاکم بود. این درست نیست که بگوییم دکترین غیر قابل تغییر حاکم بوده است. در مقابل، یک تکامل پیشرفت دهنده‌ای در دکترین وجود داشته است‌. اما فرضیه‌ی قبلی و نیز جو آن و روش آن، به طور کاملاً عجیبی شبیه به یکدیگر بود و تداوم بارزی در تمام این تفسیرات مشهود بوده است. در این ارتودوکسی سبک پیوسته‌ای وجود داشته که من آن را ارائه کرده‌ام. من این سبک را یاد گرفته و یاد داده‌ام و آن را به رشته ی تحریر در آورده‌ام. با نگاهی به خارج از این سبک احتمالاً من به آن تعلق داشته ام. مورخان بعدی این اصول و مکتب، بطور اساسی به این مقاله به سبک مشابه‌ای نگاه نموده‌اند. اما من خود شخصا آن را نوشته‌ام و در دیگر کارهای اخیر که آن را هدایت می‌کردم، خود شخصا از این ارتودوکسی فرار کرده، و با واکنشی شدید علیه آن ایستاده‌ام.»

کینز این افکار اقتصادی را برای داشتن تداوم قابل ملاحظه ای در پیش فرض‌های خود و حتی در روش خود، در طی صد سال گذشته در نظر داشته است.

 دادگر و نمازی (۱۳۸۵: ۵۳)، دو دیدگاه مارکس و کینز را همگرا می‌دانند اما معتقدند که مارکس، سرمایه‌داری را بطور ذاتی ناپایدار می‌‌داند امّا کینز، سرمایه‌داری را بحران­ خیز امّا قابل اصلاح می‌دانست. کینزی‌ها از طریق نهاد دولت در تقاضای کل، بخش مالی اقتصاد و سطح قیمت‌ها را به تعادل می‌رساندند. کینز و طرفداران او بر روی عناصر تقاضای کل مانند مصرف کل، پس‌انداز کل، درآمد ملی، تولید ملی و بالاخره اشتغال کل تمرکز نمودند و در این رابطه، با رویکرد عمل‌گرایانه، به حل مشکلات واقعی اقتصاد فکر می‌کردند.

کینز (۱۹۳۶) تشخیص داد که مشکل عدم تعادل و رکود بزرگ در نبود «تقاضای مؤثر» (Effective demand) است و نمی‌توان به دست نامرئی متّکی بود. وی بیان می‌کند که دولت شبگرد انگلیسی باید جای خود را به دولت رفاه مداخله‌گر بدهد. سیاست‌های توازن بودجه جای خود را به سیاست کسر بودجه دهد. دولت از طریق سیاست‌های مالی انبساطی وارد اقتصاد شود. دولت باید سندیکاهای کارگری را تقویت کند، پرداخت‌های انتقالی (یارانه) به مردم بدهد، بیمه‌های بیکاری و صندوق‌های تأمین اجتماعی را گسترش دهد. وی اثبات می‌کند که نظریه پس انداز- سرمایه‌گذاری دیگر نظریه تعیین نرخ بهره نیست، بلکه نظریه تعیین درآمد ملی است و پس انداز کنندگان و سرمایه گذاران مثل قبل دارای انگیزه مشترک کسب سود نیستند و انگیزه هر کدام متفاوت است. انگیزه سرمایه‌گذار کسب سود است و انگیزه پس انداز کننده ایجاد تأمین و ذخیره احتیاطی است؛ لذا نرخ بهره در بازار پول تعیین می‌شود نه در بازار محصول. وی با طرح ایده رجحان نقدینگی به پول ماهیت کالایی می‌دهد و برای پول بازار در نظر می‌گیرد.

کفشگر جلودار، دلایل ظهور مکتب کینز در موارد زیر تخلیص می­ کند:

۱) حادثه بحران کبیر بین سال‌های ۱۹۲۹ تا ۱۹۳۳؛

۲) نظریه نئوکلاسیک، توانایی توضیح وضعیت بیکاری، سقوط سهام و سقوط حجم پول در وضعیت زمانی یادشده را نداشت؛

۳) آزمون‌های بسیار موفق نظریات کوتاه‌مدت کینز و پاسخ‌گویی آن به شرایط بحرانی، مزید بر علت گردی

 ایده های برجسته در مکتب متعارف کینزی بصورت زیر خلاصه می گردد:

۱) اقتصاد ذاتا بی ثبات است و در معرض شوکهای غیر قابل پیش بینی قراردارد.

۲) اگر اقتصاد در معرض یک اختلال قرارگیرد، در صورت عدم اتخاذ تدابیر لازم، مدت زمان نسبتا طولانی برای بازگشت به اشتغال کامل مورد نیاز می باشد، یعنی اقتصاد سریعا خودش به تعادل نمی رسد.

۳) سطح تولید و اشتغال کل اساسا توسط تقاضای کل تعیین می گردد و مسولین می توانند برای تاثیر گذاری بر تقاضای موثر مداخله کرده تا بازگشت سریعتر به اشتغال کامل را تضمین نماید.

۴) در جریان سیاست تثبیت، بطور کلی سیاست مالی بر سیاست پولی ترجیح دارد. این ایده ها که در مدل متعارف کینزی یافت می شود، همان مدل IS-LM مشهور است.

 از اینجاست که فضایی در علم اقتصاد تحت عنوان اقتصاد کلان شکل می‌گیرد و همه دانش‌آموختگان اقتصاد اوّلین مباحثی که در درس کلان مواجه می‌شوند، بررسی تفکّرات کینز و اندیشه کینزی است. درباره اندیشه های کینز مقالات متعدّدی به نگارش درآمده است که حکایت از تفاسیر متنوع و برداشت‌های متکثر از کتاب وی است.

منابع:

۱- اسنودن و اچ وین و پی وینار کوویچ، راهنمای نوین اقتصاد کلان، ترجمه دکتر منصور خلیلی عراقی و دکتر علی سوری، تهران: انتشارات لیلا،۱۳۸۳

۲- تفضلی، فریدون؛ تاریخ عقاید اقتصادی، تهران، نی، ۱۳۷۲، چاپ اول، ص۳۶۵٫

۳- دادگر، یدالله؛ تاریخ تحولات اندیشه اقتصادی، قم، انتشارات دانشگاه مفید، ۱۳۸۳، چاپ اول، ص۴۴۰٫

۴- حسین کفشگر جلودار، مکتب کینزی،

http://www.pajoohe.com/fa/index.php?Page=definition&UID=36666

5- نمازی، حسین و یدالله دادگر، ارتباط اقتصاد متعارف با اقتصاد ارتدکس و اقتصاد اخلاق مدار، تهران: شرکت سهامی انتشار، ۱۳۸۵

۶- ویکی پدیا

________________________