آئین هایی که رنگ باخته است
عروسی های سنتی زنجان فارغ از تجملات/ «صلاح چایی» قوام زندگی مشترک دیروز
امروزه به ندرت در استان زنجان شاهد برگزاری مراسم های عروسی به شکل و رسوم قدیمی هستیم و آنچه به عنوان یک امر مهم و اساسی در زمینه برپایی مراسم عروسی سنتی مطرح است زیبایی جلوه باشکوهی است که فارغ از تجملات به چشم می خورد.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا به نقل از زنجانم، هر چند برخی دخل و تصرف ها در آن صورت گرفته ولی باز هم شکل و استخوانبدی اصلی بر گزاری مراسم هنوز هم بر فرآیندهای گذشته پایدار است.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, زنجانم, ، هر چند برخی دخل و تصرف ها در آن صورت گرفته ولی باز هم شکل و استخوانبدی اصلی بر گزاری مراسم هنوز هم بر فرآیندهای گذشته پایدار است.,برگزاری مراسم و آئین های عروسی که به زبان آذری به آن "توی" می گویند در مناطق مختلف و در میان اقوام و قومیت های کشور دارای ویژگی ها و فرایندهای خاص و ویژه ای است که این مقوله در بین آذری زبانها به شکل خاصی نمود داشته و می توان گفت ریشه ای ترین و قدیمیترین سنت های استان زنجان در آئین های ازدواج خود نمایی می کنند.
,هرچند می توان به جرات گفت عروسی های امروز با توجه به فرایند پیشرفت و توسعه زندگی شهری در نقاط شهری به شکل خاص صورت می گیرید ولی باز هم رگه هایی از رسوم گذشته در عروسی ها به چشم می خورد.
,شکل کلی عروسی سنتی در زنجان:
,آنچه که در حال حاضر در بخش های روستایی به چشم می خورد همان رسوم عروسی اصیل در بین ترک زبانان است عروسی هایی که رسوم خاص خود را دارند.
,پس از مراسم خواستگاری (ائلچی لیک) و جلب رضایت هر کدام از طرفین نماینده ای جهت عقد قرارداد، تعیین میزان شیربهاء، مهریه، قند، چای، برنج، روغن، شیرینی و کشمش تحت عنوان «کسمات» تعیین می کنندکه پدر داماد مؤظف به تهیه و تحویل اقلام یاد شده به پدر عروس است.
,سپس پدر عروس مقداری پارچه چادری و لباس تحت عنوان «خلعت» جهت دعوت اقوام به عروسی از پدر داماد دریافت می کند.
,پدر عروس نیز اقدام به تهیه جهیزیه می کند، پس از تدارک عروسی، مهمانان زن مقداری پول، جاجیم و دستکش تحت عنوان «توره» به عروس هدیه می دهند تا همراه جهیزیه فرستاده شود.پس از صرف شام، مقداری حنا با شمع و شیرینی در یک سینی، از منزل داماد به منزل عروس آورده می شود.
,مرسوم است که درب منزل عروس، بر روی حنا آورندگان بسته می شود و پس از دریافت انعام (قاپئ باسما) درب از طرف پدر داماد گشوده شده، مراسم حنابندان تا نزدیکی های صبح ادامه می یابد.فردای آن روز پس از صورت برداری جهیزیه و فرستادن آنها به خانه ی بئی (داماد)، گلین (عروس) نیز پس از دریافت اجازه از پدر یا عمو آماده حرکت می شود.
,مرکب عروس که ماشین یا اسب است آذین بندی شده، همراه با برادر عروس و فرستادگان داماد به راه می افتد.
,داماد پس از دریافت خبر حرکت عروس با دوستانش در پشت بام منتظر عروس می ماند و پس از رسیدن عروس، مقداری پول و شیرینی و سیب را به سر عروس پرتاب می کند و پس از ورود عروس به منزل داماد قربانی ذبح می کنند و مهمانان پس از صرف شیرینی مقداری پول به عنوان «تویانا» پرداخت می کنند.
,دو روز بعد از عروسی، مراسم زنانه «دواق قاپما» (پاتختی) انجام می شود و پس از حدود بیست روز، خانواده عروس تحت عنوان «آیاق آشما» (پاگشا) عروس و داماد را به منزل دعوت می کندو پس از صرف غذا هدیه ای نفیس به عروس و داماد می بخشند و پس از آن، بستگان عروس و داماد مراسم مشابهی را انجام می دهند و بدین ترتیب عروسی پایان می پذیرد.در حال حاضر در نقاط شهری تنها در بین خانواده های سنتی و قدیمی این رسوم به صورت کامل وجود دارد و برخی خانواده ها با توجه به مقتضایات خود فرایند برگزاری جشن های عروسی را در قالب های متمایز از آنچه که عنوان شد برگزار می کنند.
,
بردن«کله قند» به خانه عروس
پس از قرار و مدار و مشخص شدن وضعیت این وصلت، خانواده داماد با دعوت از اقوام و دوستان در یک شب معین مقداری مواد غذایی مثل برنج، روغن (که سابق روغن حیوانی بود)، قند و... به همراه مقداری شیرینی جات و یک «کله قند» به خانه عروس میبردند.
در این مراسم اگر عاقد حضور داشت، پس از خواندن صیغه محرمیت یکی از ریش سفیدان مجلس کله قند را میشکست و با شکستن کله قند حاضران با کف زدن میگفتند: مبارک اولسون (مبارک باد). بعد از آن با شیرینی و میوه حاضران پذیرایی میشدند. این مراسم «قند سیندیرماق »(قند شکن)یا «شیرینی ایچمک»
(شیرینی خوران) نام داشت.
,
,
,
ازدیگر برنامههای شب فردای قند سیندیرماق باید گفت: فردای آن شب چند نفر از زنان خانواده داماد به همراه مقداری هدایا، یک انگشتری طلا برای عروس میبرند که اصطلاحا به آن «نشان اوزوکی» به معنی حلقه ازدواج و به این مراسم «اوزوک تاخما» میگفتند. از آن پس دختر را نشانلی(نشاندار)، دختر و پسر را «آداخلی» (نامزد) و دوران نامزدی را «آداخلیلیق» مینامیدند.
,
اشکال مختلف ازدواج
در گذشته آداب و رسوم ازدواج به دو شکل در زنجان برگزار میشد.
,
در شکل اول عروس همراه با داماد بدون اطلاع قبلى منزل پدرى را ترک مىکرد و چند روز بعد پدر داماد با ریش سفیدان محل به منزل عروس رفته و به هر تقدیر پدر عروس را راضی میکردند و نامهای تحت عنوان «وکیلنامه» جهت عقد ازدواج رسمی دریافت میکردند.
,اما در شکل دوم پدر داماد به همراه ریشسفیدان محلی به منزل عروس برای خواستگارى میرفتند و پس از جلب رضایت، از طرف هر کدام نمایندهای برای شروع صحبتهای اولیه در قالب قرارداد تعیین میشد.
,شیربها و مهریه بر اساس وضع مالی داماد بود.
,
برخی از قدیمیهای شهر نیز در خصوص تعیین متن قرارداد میگفتند. این متن مشتمل بر تعیین شیربها و مهریه بوده و در صورت مساعد بودن وضع مالى داماد، تعهد تحویل خواربار را که شامل ۲ گونى قند، ۱۰ بسته چای. ۳۰ کیلو برنج، ۲ حلب روغن، ۲۰ کیلو شیرینى و ۱۵ کیلو کشمش بود، داشتند.
تعیین این موارد بستگی به توافق دو طرف داشت که اکنون نیز این سنت در شهر رایج است.
,
در این بین پدربزرگ و مادربزرگ عروس نیز یک نوع پارچه ابریشمى گرانقیمت «آناکتانی» یا «مخری» از طرف پدر داماد مىگیرند و عروس نیز بهعنوان هدیه زیورآلاتى دریافت کند.
پس از بحث و توافق اولیه، پدر عروس به تهیه لوازمى براى جهیزیه دخترش اقدام مىکرد که شامل قالى، کمد، ظروف، جاجیم محلى، چرخ خیاطى، خورجین، لوازم خواب، کت و شلوار داماد میشد. سپس جعبه دربستهای که توسط مادر عروس تهیه شده و محتواى آن نامعلوم خواهد بود، تدارک میدیدند. تهیه این لوازم از طرف پدر داماد بر طبق قرارداد اجبارى و از طرف پدر عروس اختیارى بود.
مجلس «صلاح چایی»
پس از تدارک جشن عروسى، ابتدا پدر داماد مجلسى به نام «صلاح چایی» برپا میکرد و ریشسفیدان محل و قوم خودشان را دعوت مىکرد. این جمع پس از صلاح و مشورت در ارتباط با زمان و مکان عروسى و نحوه جابهجایى مهمانان تصمیمگیرى مىکردند و تصمیم گرفته شده به خانواده عروس اعلام مىشد.
,
,
,
تصمیم از طرف خانواده عروس لازمالاجرا بود، در ادامه پدر عروس و داماد هر کدام نمایندهاى تعیین کرده و ضمن تحویل خلعتهاى خریدارى شده، میهمانان را براى روز عروسى دعوت میکردند و حتی دعوتکننده نیز به نوبه خود انعامى از دعوت شونده دریافت مىکرد.
,پس از جمع شدن میهمانان در خانه عروس و داماد، میهمانان زن مقدارى پول، جاجیم، دستکش تحت عنوان «توره» به عروس هدیه مىدهند تا همراه جهیزیه فرستاده شود. با صرف شام، در خانه داماد مقدارى حنا همراه با تعدادی شمع و مقدارى شیرینى در یک سینى مىگذارند و به خانه عروس مىفرستند.
,جالب اینکه اگر عروس و داماد هر دو اهل یک روستا باشند، در خانه عروس روى حنا آورندگان بسته و پس از دریافت انعام «قاپىباسما» از طرف پدر داماد گشوده مىشود و رسم حنابندان تا نزدیکىهاى صبح ادامه دارد. همزمان با این مراسم در خانه داماد نیز رسم مشابهى برگزار مىشود و فرداى آن روز چند نفر براى آوردن عروس به خانه او مىآیند و از جهیزیه صورتبردارى مىکنند و بعد جهیزیه را تحویل میگیرند.
,جهیزیه بستهبندى شده، فرستاده مىشود و عروس نیز پس از دریافت اجازه از پدر یا عمو آماده حرکت مىشد. مرکب عروس، ماشین یا اسبى آذینبندى شده بود و عروس همراه با برادر و فرستادگان داماد سوار مىشود و به راه میافتد. در این میان، برادر عروس در حالى که صورت خود را با آرد اندود میکرد و چراغى در دست داشت، پیشاپیش قافله حرکت مىکرد. در فاصله راه مقدارى خوراکى که «توشه» نام داشت، میان همراهان عروس تقسیم مىشد.
,داماد پس از دریافت خبر حرکت عروس، با چند نفر از دوستان سوار بر اسب و به قصد ربودن عروس مىآمد و معمولا با مقاومت سرسختانه همراهان عروس روبهرو مىشد و به سوى خانه خود عقبنشینى میکرد. خط سیر عروس در آبادى طورى پیشبینى مىشد که وابستگان داماد که در برابر خانههاى خود منتظر رسیدن عروس ایستادهاند، پارچههایى را بهعنوان خلعت به گردن اسب ببندند. پس از رسیدن عروس به خانه داماد، داماد که به همراه دوستان خود در پشتبام، از قبل منتظر رسیدن عروس بود، مقدارى پول و شیرینى و سیب را بر سر عروس مىریزد. سپس یک پسربچه به آرزوى زائیدن بچه پسر به بغل عروس داده مىشود.
,آیین "بی گزدیرمه "
,متاسفانه موسیقی منحصر به فرد آیین "بی گزدیرمه" که طبق گفته "عاشیق ها" منطقه خدابنده منحصر به فرد زنجان بوده در طول تاریخ از بین رفته است و اکنون در حال بازسازی است.
,مراسم "بی گزدیرمه" یا عروس گردانی در زنجان در گذشته با حضور نوازنده ها و ساز و دهل برگزار می شد به گونه ای که تمام مراحل با حضور تعداد زیادی از مردم محل و "عاشیقها" (نوازنده های سنتی) انجام می شده است.
,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه