خانه گِلی و گُل های یاس

به مناسبت سالروز ازدواج امیرالمومنین علی (ع) و فاطمه زهرا (س)

به مناسبت سالروز ازدواج امیرالمومنین علی (ع) و فاطمه زهرا (س)
چهره رسول خدا با شادمانى رو به على خندید و گفت آیا چیزى دارى که مهریه دخترم باشد؟ على گفت: حال من بر تو پنهان نیست. جز شمشیر و یک شتر چیزى ندارم. پیغمبر گفت:شمشیر را براى جهاد و شتر را براى آب دادن خرما بنان خود و بارکشى در سفر میخواهى همان زره را مهر قرار ده.
[

به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از 8دی، نخستین روز از آخرین ماه سال قمری، سالروز پیوندی آسمانی است که دیگر هیچ گاه مانند آن در تاریخ تکرار نشد. علی علیه السلام ، پیشوای پارسایان با فاطمه علیهاالسلام ، برترین بانوی جهان پیمان عشق بست و خدا، والاترین فرستاده خویش را بر این پیمان گواه گرفت. برکت این ازدواج، عمری به گستردگی آفتاب دارد؛ هم چنان که یاد و نام آن در تاریخ برای همیشه مانا گردید. اول ذیحجه، روزی مبارک برای همه نوگامانی است که دل به زندگی فاطمی علیهاالسلام داده اند تا شادی خود را با خاطره همیشه روشن آن روز مبارک، پیوند زنند.

, شبکه اطلاع رسانی راه دانا,

عروس بی همت

اشراف عرب دختران خود را به کسانی می دادند که در قبیله و قدرت و زر و زور مثل آنها باشند. روی این عادت دیرینه، اشراف و بزرگانی اصرار داشتند که با دختر گرامی پیامبر، فاطمه علیهاالسلام ازدواج کنند؛ غافل از آنکه این دختر با همه دختران دیگر فرق داشته و به موجب آیه مباهله مقام بلندی دارد. فاطمه علیهاالسلام به تصریح آیه تطهیر معصوم بود و شوهری جز معصوم نمی توانست داشته باشد؛ از این رو، پیامبر از طرف خدا مأمور بود که در پاسخ خواستگاران بگوید ازدواج فاطمه باید به فرمان خدا صورت گیرد.

سکوتی برتر از سخن

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله ماجرای خواستگاری پسر عموی خویش، امام علی علیه السلام را برای دخترش بازگو کرد و فرمود: «دختر عزیزم! تو علی را خوب می شناسی و به سابقه ایمان و خویشاوندی و فضیلت و پارسایی او آگاهی داری. من همیشه آرزو داشتم تو را خوشبخت کنم و به عقد کسی درآورم که بهترین مرد روی زمین است. آیا راضی هستی همسر علی باشی؟»

فضای اتاق لحظاتی غرق در سکوت بود؛ سکوت از سر حیا. فاطمه خاموش ماند و چیزی نگفت. نغمه تکبیر پیامبر بلند شد: «اللّه اکبر! فاطمه راضی است. سکوت او نشانه رضایت اوست». واکنش فاطمه علیهاالسلام در برابر خواستگاران قبلی، برگرداندن چهره و اظهار ناراحتی بود، اما این بار با سکوت خود صد سخن گفت و روی خود را هم بر نگرداند. آن حضرت صلی الله علیه و آله نزد علی علیه السلام که در انتظار پاسخ بود برگشت و رضایت فاطمه علیهاالسلام را خبر داد.

خواستگاری
  طبرسی در اعلام الوری از علی بن ابراهیم قمی نقل می‌کند که: وقتی رسول الله (ص) منزل‌های خود را در مدینه بنا می‌کرد، فاطمه (س) نزد او به سر می‌برد. در این هنگام ابوبکر از او خواستگاری کرد و آن حضرت در جواب فرمود:
«منتظر امر خدای عزوجل هستم»
  سپس عُمر به خواستگاری آمد که همین جواب را به او داد. آن گاه به حضرت علی (ع) گفتند: چرا فاطمه (س) خواستگاری نمی‌کنی؟ حضرت فرمود:
«به خدا قسم که چیزی ندارم»
   به ایشان گفته شد: رسول الله (ص) از تو چیزی نمی‌خواهد. پس حضرت علی (ع) نزد رسول خدا (ص) آمد، ولی شرمش آمد که در خواست خود را مطرح کند و بازگشت. سپس در روز دوم نیز آمد ولی باز شرمش شد و بازگشت. آنگاه در روز سوم آمد

مرا بپذیر!

علی علیه السلام که برای خواستگاری دختر پیامبر به خانه ایشان رفته بود، با سخنانی شیرین خواسته اش را چنین بازگو کرد: «پدر ومادرم فدای شما، وقتی خردسال بودم مرا از عمویتان ابوطالب و فاطمه بنت اسد گرفتید. با غذای خود و به اخلاق و منش خود بزرگم کردید. نیکی و دل سوزی شما درباره من از پدر و مادرم بیشتر و بهتر بود. تربیت و هدایتم به دست شما بوده و شما ای رسول خدا به خداسوگند ذخیره دنیا و آخرتم می باشید. ای رسول خدا! اکنون که بزرگ شده ام، دوست دارم خانه و همسری داشته باشم تا در سایه انس با او، آرامش یابم. آمده ام تا دخترتان فاطمه را از شما خواستگاری کنم. آیا مرا می پذیرید؟» چهره پیامبر چون گل شکفته شد. گویا انتظار این لحظه را می کشید. خوشحال شد، ولی جواب قطعی را برعهده فاطمه علیهاالسلام گذاشت.

سکوتی برتر از سخن

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله ماجرای خواستگاری پسر عموی خویش، امام علی علیه السلام را برای دخترش بازگو کرد و فرمود: «دختر عزیزم! تو علی را خوب می شناسی و به سابقه ایمان و خویشاوندی و فضیلت و پارسایی او آگاهی داری. من همیشه آرزو داشتم تو را خوشبخت کنم و به عقد کسی درآورم که بهترین مرد روی زمین است. آیا راضی هستی همسر علی باشی؟»

فضای اتاق لحظاتی غرق در سکوت بود؛ سکوت از سر حیا. فاطمه خاموش ماند و چیزی نگفت. نغمه تکبیر پیامبر بلند شد: «اللّه اکبر! فاطمه راضی است. سکوت او نشانه رضایت اوست». واکنش فاطمه علیهاالسلام در برابر خواستگاران قبلی، برگرداندن چهره و اظهار ناراحتی بود، اما این بار با سکوت خود صد سخن گفت و روی خود را هم بر نگرداند. آن حضرت صلی الله علیه و آله نزد علی علیه السلام که در انتظار پاسخ بود برگشت و رضایت فاطمه علیهاالسلام را خبر داد.

177045_636

مهر علی علیه السلام ؛ مهریه زهرا علیهاالسلام

مشخص کردن میزان مهریه، از شرایط عقد در اسلام است. حضرت محمد صلی الله علیه و آله که نخستین مجری دستورات اسلام بود، در پیوند دخترش با حضرت علی علیه السلام ، از داماد آینده اش پرسید: آیا برای این ازدواج اندوخته ای داری؟ علی علیه السلام پاسخ داد: شما از وضعیت من به خوبی آگاهید. تمام دارایی من شمشیر، زره و شتر آبکشم است. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: شمشیرت را برای جهاد در راه خدا نیاز داری؛ شتر هم برای انجام کارهای روزمره و امرار معاش می خواهی؛ ولی این زره (پیراهن جنگی) رابفروش و پولش را برایم بیاور. علی علیه السلام زره را به پانصد درهم فروخت و پول را به عنوان مهریه همسرش نزد پیامبر آورد تا برای ازدواجشان هزینه کند. بدین ترتیب مهریه برترین بانوی دنیا تعیین شد و پیام مهرآفرین آن برای همه دختران مسلمان باقی ماند. این مبلغ به عنوان سنت قرار گرفت و هر یک از اهل بیت علیهم السلام میزان مهریه همسران خود را به همین مقدار مشخص می کردند.

خطبه عقد

  حلبی در مناقب آل ابی طالب[۹] می‌نویسد: نبی اکرم (ص) در هنگام تزویج فاطمه (س) به علی (ع)، خطبه‌ای ایراد کرد که آن را امام رضا (ع) و یحیی بن مَعین در امالی‌اش و ابن بُطّه در الانابه به صورت بی سند از انس بن مالک نقل کرده‌اند که آن حضرت (ص) فرمود:
«الحمدلله المحمود بقدرته، المطاع فی سلطانه، المرغوب الیه فیما عنده، الموهوب من عذابه، النافذ امره فی سمائه وارضه، خلق الخلق بقدرته ومیّزهم باحکامه واعزّهم بدینه واکرمهم بنبیّه محمّد.
انّ الله جعل المصاهره نسباً لاحقاً وامراً مفترضاً وَشَبحَ بهاالارحام والزمها الانام. قال تعالی «هو الذی خلق من الماءِ بشراً فجعله نسباً وصهراً»[۱۰] ثم اِن الله تعالی امرنی ازوّج فاطمه من علی، وقد زوّجتها ایاه علی اربعمئه مثقال فضه (کذا) اِنْ رضیتَ یا علی.» فقال علی (ع) رضیتُ یا رسول الله»
«حال که ازدواج دخترم، با پسرعمویم است، دوست دارم که از سنت‌های امت من این باشد که در ازدواج ولِیمه (خوراک) بدهند. پس برو و یک گوسفند و پنج مُدّ جو تهیه کُن تا مهاجران و انصار را دعوت کنم»
  بلال آنها را آماده کرد و نزد رسول الله (ص) آورد و آن حضرت آن را جلوی خود گذارد. سپس فرمود:
«ای بلال مردم را دعوت کن که دسته دسته به مسجد بیایند»
   مردم گروه گروه به مسجد آمدند و پس از غذا خوردن می‌رفتند تا همگی اطعام شدند و مقداری غذا باقی ماند. رسول الله (ص) مقداری از غذای باقی مانده را متبرّک کرد و به بلال فرمود:
«اینها را نزد زنان ببر و بگو: این غذا را بخورید و کسانی که با شما هستند را با آن اطعام کنید»
   سپس رسول خدا (ص) به همراه علی (ع) به خانه‌اش آمد و فاطمه را صدا زد. هنگامی که فاطمه (س) جلو آمد، همسرش را دید که با رسول الله (ص) است. رسول‌ الله (ص) به وی فرمود:
«نزدیک بیا»،  فاطمه (س) به پدر نزدیک شد. رسول الله دست او را و دست علی (ع) را گرفت و هنگامی که خواست دست فاطمه را در دست علی (ع) قرار دهد، دل فاطمه گرفت و اشک چشمانش جاری شد… پس آن حضرت سر خود را بالا گرفت و فرمود:
«چه چیز باعث گریه تو شده است؟ به خدا قسم که من در حق تو کوتاهی نکرده‌ام و قدر تو را گرامی داشته و تو را به تزویج بهترین فردِ خاندانم در آورده‌ام و به خدا سوگند که تو را به تزویج کسی در آورده‌ام که سیّد و آقای دنیا و آخرت و از صالحان می‌باشد»
   پس فاطمه (س) آرام گرفت و دستش را در دست نبی اکرم (ص) قرار داد و آن حضرت (ص) دست او را در دست علی (ع) قرار داد و فرمود:
«به سوی خانه خودتان بروید. خداوند این ازدواج را بر شما مبارک گرداند و کارهایتان را اصلاح کند.[۱۱] شما همچنان باشید تا دوباره برگردم»
 خانه ای پر از مهر

زندگی مشترک علی علیه السلام و فاطمه زهرا علیهاالسلام در خانه ای ساده اما پر از نور و مهر آغاز شد. یاد خدا چلچراغ خانه آنها بود و غیر از رضایت حضرت حق خواسته دیگری آنها را به خود مشغول نکرد. زهرا علیهاالسلام رازدار علی علیه السلام بود و علی علیه السلام پناهگاه فاطمه علیهاالسلام ؛ تا آنجا که حضرتش با نگاهی به زندگی خویش فرمود: «هیچ گاه فاطمه از من نرنجید و او نیز هرگز مرا نرنجاند. او را به هیچ کاری مجبور نکردم و او نیز مرا آزرده خاطر نساخت. در هیچ امری، قدمی برخلاف میل باطنی من برنداشت و هرگاه به چهره اش نگاه می کردم، تمام غصه هایم برطرف می شد و دردهایم را فراموش می کردم». آن حضرت در جایی دیگر می فرماید: «به خدا قسم هرگز کاری نکردم که فاطمه خمشگین شود؛ اونیز هیچ گاه مرا خشمگین نکرد».

خانه گِلی و گُل های یاس

فاطمه زهرا علیهاالسلام و همسر بزرگوارش، زندگی را در خانه ای گِلی آغاز کردند، اما زیباترین گل های یاس در همان خانه پرورش یافتند. حضرت امام خمینی رحمه الله با اشاره به این مطلب می فرماید: «یک کوخ چهار ـ پنج نفری در صدر اسلام داشته ایم و آن، کوخ فاطمه زهرا علیهاالسلام است. برکات این کوخ چند نفری آن قدر زیاد است که عالم را از نورانیت پر کرده است. کوخ نشینان این کوخ محقر، در مراتب معنوی آن قدر بالا بودند که دست ملکوتی ها هم به آنها نمی رسد. جنبه های تربیتی این کوخ، آن قدر والا بوده است که همه برکات در بلاد مسلمین، خصوصا در مثل بلاد ما، همه از برکات آنهاست».

همسران نمونه

سراسر زندگی مشترک امام علی علیه السلام و حضرت زهرا علیهاالسلام ، سرشار از مشق های نیکوست. مقام معظم رهبری، در تحلیلی زیبا، از نقش حضرت زهرا علیهاالسلام در فعالیت های تأثیرگذار همسرش چنین یاد می کنند: «در طول ده سالی که پیامبر در مدینه بود، حدود نه سال، جنگ های کوچک و بزرگی ذکر کرده اند (حدود شصت جنگ اتفاق افتاده)، در اغلب آنها امیرالمؤمنین هم بوده است. حالا شما ببینید، او [حضرت زهرا علیهاالسلام [خانمی است که در خانه نشسته و شوهرش مرتب در جبهه است و اگر در جبهه نباشد، جبهه لنگ می ماند… از لحاظ زندگی هم وضع رو به راهی ندارند… در حالی که دخترِ رهبر است، دختر پیامبر است، یک نوع احساس مسئولیت هم می کند.

ببینید انسان چه روحیه قوی ای باید داشته باشد تا بتواند این شوهر را تجهیز کند، دل او را از وسوسه اهل و عیال و گرفتاری های زندگی خالی کند، به او گرمی بدهد، بچه ها را به آن خوبی تربیت کند… فاطمه زهرا علیهاالسلام این گونه خانه داری، شوهرداری و کدبانویی کردند و این طور محور زندگی فامیل ماندگار در تاریخ قرار گرفتند».



[۱] . تاریخ یعقوبی، چاپ بیروت، دارصادر، بی تا، ج ۲، ص ۴۱.
[۲] . روضه کافی، ص ۱۸۰.
[۳] . تاریخ طبری، ابو جعفر محمد بن جریر طبری، تحقیق مجد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ط الثانیه ۱۳۸۷/۱۹۶۷.
ج ۲، ص ۴۱۰.
[۴] . همان، ص ۴۸۵.
[۵] . مقاتل الطالبین، ابوالفرج علی بن الحسین الاصفهانی، تحقیق سید احمد صقر، بیروت، دارالمعرفه، بی تا، ص ۳۰، و اضافه کرده است که فاطمه زهرا (س) در آن هنگام هجده ساله بوده است.
[۶] . بحارالانوار، علامه مجلسی، مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ هـ، ق ،ج ۴۳، ص ۹۲.
[۷] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ تاریخ تحقیقی اسلام، ج ۲، ص ۲۵۰.
[۸] . اعلام الوری، ج ۱، ص ۱۶۱ و این قسمت آخر خبر در تفسیر قمی نیامده است و معنای خبر این است که مهر بر ذمّۀ آن حضرت گذاشته شده بود که می‌بایست بعداً بپردازد. (تاریخ تحقیقی اسلام، محمد هادی یوسفی غروی، ج ۲، ص ۲۵۱).
[۹] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ تاریخ تحقیق اسلام (موسوعه التاریخ الاسلام)، مترجم حسین علی عربی، قم، انتشارات مؤسسه امام خمینی، پاییز ۱۳۸۳ ، ج ۲، ص ۲۵۱، به نقل از مناقب آل ابیطالب، ج ۳، ص ۳۵.
[۱۰] . فرقان، آیه ۵
[۱۱] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ موسوعه التاریخ الاسلام، مجمع الفکر الاسلامی، ج ۲، ص ۲۱۴.
[۱۲] . همان، ص ۲۱۵.
,

عروس بی همت

اشراف عرب دختران خود را به کسانی می دادند که در قبیله و قدرت و زر و زور مثل آنها باشند. روی این عادت دیرینه، اشراف و بزرگانی اصرار داشتند که با دختر گرامی پیامبر، فاطمه علیهاالسلام ازدواج کنند؛ غافل از آنکه این دختر با همه دختران دیگر فرق داشته و به موجب آیه مباهله مقام بلندی دارد. فاطمه علیهاالسلام به تصریح آیه تطهیر معصوم بود و شوهری جز معصوم نمی توانست داشته باشد؛ از این رو، پیامبر از طرف خدا مأمور بود که در پاسخ خواستگاران بگوید ازدواج فاطمه باید به فرمان خدا صورت گیرد.

,

عروس بی همت

, عروس بی همت,

اشراف عرب دختران خود را به کسانی می دادند که در قبیله و قدرت و زر و زور مثل آنها باشند. روی این عادت دیرینه، اشراف و بزرگانی اصرار داشتند که با دختر گرامی پیامبر، فاطمه علیهاالسلام ازدواج کنند؛ غافل از آنکه این دختر با همه دختران دیگر فرق داشته و به موجب آیه مباهله مقام بلندی دارد. فاطمه علیهاالسلام به تصریح آیه تطهیر معصوم بود و شوهری جز معصوم نمی توانست داشته باشد؛ از این رو، پیامبر از طرف خدا مأمور بود که در پاسخ خواستگاران بگوید ازدواج فاطمه باید به فرمان خدا صورت گیرد.

,

سکوتی برتر از سخن

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله ماجرای خواستگاری پسر عموی خویش، امام علی علیه السلام را برای دخترش بازگو کرد و فرمود: «دختر عزیزم! تو علی را خوب می شناسی و به سابقه ایمان و خویشاوندی و فضیلت و پارسایی او آگاهی داری. من همیشه آرزو داشتم تو را خوشبخت کنم و به عقد کسی درآورم که بهترین مرد روی زمین است. آیا راضی هستی همسر علی باشی؟»

فضای اتاق لحظاتی غرق در سکوت بود؛ سکوت از سر حیا. فاطمه خاموش ماند و چیزی نگفت. نغمه تکبیر پیامبر بلند شد: «اللّه اکبر! فاطمه راضی است. سکوت او نشانه رضایت اوست». واکنش فاطمه علیهاالسلام در برابر خواستگاران قبلی، برگرداندن چهره و اظهار ناراحتی بود، اما این بار با سکوت خود صد سخن گفت و روی خود را هم بر نگرداند. آن حضرت صلی الله علیه و آله نزد علی علیه السلام که در انتظار پاسخ بود برگشت و رضایت فاطمه علیهاالسلام را خبر داد.

,

سکوتی برتر از سخن

, سکوتی برتر از سخن,

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله ماجرای خواستگاری پسر عموی خویش، امام علی علیه السلام را برای دخترش بازگو کرد و فرمود: «دختر عزیزم! تو علی را خوب می شناسی و به سابقه ایمان و خویشاوندی و فضیلت و پارسایی او آگاهی داری. من همیشه آرزو داشتم تو را خوشبخت کنم و به عقد کسی درآورم که بهترین مرد روی زمین است. آیا راضی هستی همسر علی باشی؟»

,

فضای اتاق لحظاتی غرق در سکوت بود؛ سکوت از سر حیا. فاطمه خاموش ماند و چیزی نگفت. نغمه تکبیر پیامبر بلند شد: «اللّه اکبر! فاطمه راضی است. سکوت او نشانه رضایت اوست». واکنش فاطمه علیهاالسلام در برابر خواستگاران قبلی، برگرداندن چهره و اظهار ناراحتی بود، اما این بار با سکوت خود صد سخن گفت و روی خود را هم بر نگرداند. آن حضرت صلی الله علیه و آله نزد علی علیه السلام که در انتظار پاسخ بود برگشت و رضایت فاطمه علیهاالسلام را خبر داد.

,
خواستگاری
, خواستگاری, خواستگاری, خواستگاری,
  طبرسی در اعلام الوری از علی بن ابراهیم قمی نقل می‌کند که: وقتی رسول الله (ص) منزل‌های خود را در مدینه بنا می‌کرد، فاطمه (س) نزد او به سر می‌برد. در این هنگام ابوبکر از او خواستگاری کرد و آن حضرت در جواب فرمود:
,
«منتظر امر خدای عزوجل هستم»
, «منتظر امر خدای عزوجل هستم»,
  سپس عُمر به خواستگاری آمد که همین جواب را به او داد. آن گاه به حضرت علی (ع) گفتند: چرا فاطمه (س) خواستگاری نمی‌کنی؟ حضرت فرمود:
,
«به خدا قسم که چیزی ندارم»
, «به خدا قسم که چیزی ندارم»,
   به ایشان گفته شد: رسول الله (ص) از تو چیزی نمی‌خواهد. پس حضرت علی (ع) نزد رسول خدا (ص) آمد، ولی شرمش آمد که در خواست خود را مطرح کند و بازگشت. سپس در روز دوم نیز آمد ولی باز شرمش شد و بازگشت. آنگاه در روز سوم آمد
,

مرا بپذیر!

علی علیه السلام که برای خواستگاری دختر پیامبر به خانه ایشان رفته بود، با سخنانی شیرین خواسته اش را چنین بازگو کرد: «پدر ومادرم فدای شما، وقتی خردسال بودم مرا از عمویتان ابوطالب و فاطمه بنت اسد گرفتید. با غذای خود و به اخلاق و منش خود بزرگم کردید. نیکی و دل سوزی شما درباره من از پدر و مادرم بیشتر و بهتر بود. تربیت و هدایتم به دست شما بوده و شما ای رسول خدا به خداسوگند ذخیره دنیا و آخرتم می باشید. ای رسول خدا! اکنون که بزرگ شده ام، دوست دارم خانه و همسری داشته باشم تا در سایه انس با او، آرامش یابم. آمده ام تا دخترتان فاطمه را از شما خواستگاری کنم. آیا مرا می پذیرید؟» چهره پیامبر چون گل شکفته شد. گویا انتظار این لحظه را می کشید. خوشحال شد، ولی جواب قطعی را برعهده فاطمه علیهاالسلام گذاشت.

سکوتی برتر از سخن

,

مرا بپذیر!

, مرا بپذیر!,

علی علیه السلام که برای خواستگاری دختر پیامبر به خانه ایشان رفته بود، با سخنانی شیرین خواسته اش را چنین بازگو کرد: «پدر ومادرم فدای شما، وقتی خردسال بودم مرا از عمویتان ابوطالب و فاطمه بنت اسد گرفتید. با غذای خود و به اخلاق و منش خود بزرگم کردید. نیکی و دل سوزی شما درباره من از پدر و مادرم بیشتر و بهتر بود. تربیت و هدایتم به دست شما بوده و شما ای رسول خدا به خداسوگند ذخیره دنیا و آخرتم می باشید. ای رسول خدا! اکنون که بزرگ شده ام، دوست دارم خانه و همسری داشته باشم تا در سایه انس با او، آرامش یابم. آمده ام تا دخترتان فاطمه را از شما خواستگاری کنم. آیا مرا می پذیرید؟» چهره پیامبر چون گل شکفته شد. گویا انتظار این لحظه را می کشید. خوشحال شد، ولی جواب قطعی را برعهده فاطمه علیهاالسلام گذاشت.

,

سکوتی برتر از سخن

, سکوتی برتر از سخن, سکوتی برتر از سخن, سکوتی برتر از سخن,

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله ماجرای خواستگاری پسر عموی خویش، امام علی علیه السلام را برای دخترش بازگو کرد و فرمود: «دختر عزیزم! تو علی را خوب می شناسی و به سابقه ایمان و خویشاوندی و فضیلت و پارسایی او آگاهی داری. من همیشه آرزو داشتم تو را خوشبخت کنم و به عقد کسی درآورم که بهترین مرد روی زمین است. آیا راضی هستی همسر علی باشی؟»

فضای اتاق لحظاتی غرق در سکوت بود؛ سکوت از سر حیا. فاطمه خاموش ماند و چیزی نگفت. نغمه تکبیر پیامبر بلند شد: «اللّه اکبر! فاطمه راضی است. سکوت او نشانه رضایت اوست». واکنش فاطمه علیهاالسلام در برابر خواستگاران قبلی، برگرداندن چهره و اظهار ناراحتی بود، اما این بار با سکوت خود صد سخن گفت و روی خود را هم بر نگرداند. آن حضرت صلی الله علیه و آله نزد علی علیه السلام که در انتظار پاسخ بود برگشت و رضایت فاطمه علیهاالسلام را خبر داد.

177045_636

مهر علی علیه السلام ؛ مهریه زهرا علیهاالسلام

مشخص کردن میزان مهریه، از شرایط عقد در اسلام است. حضرت محمد صلی الله علیه و آله که نخستین مجری دستورات اسلام بود، در پیوند دخترش با حضرت علی علیه السلام ، از داماد آینده اش پرسید: آیا برای این ازدواج اندوخته ای داری؟ علی علیه السلام پاسخ داد: شما از وضعیت من به خوبی آگاهید. تمام دارایی من شمشیر، زره و شتر آبکشم است. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: شمشیرت را برای جهاد در راه خدا نیاز داری؛ شتر هم برای انجام کارهای روزمره و امرار معاش می خواهی؛ ولی این زره (پیراهن جنگی) رابفروش و پولش را برایم بیاور. علی علیه السلام زره را به پانصد درهم فروخت و پول را به عنوان مهریه همسرش نزد پیامبر آورد تا برای ازدواجشان هزینه کند. بدین ترتیب مهریه برترین بانوی دنیا تعیین شد و پیام مهرآفرین آن برای همه دختران مسلمان باقی ماند. این مبلغ به عنوان سنت قرار گرفت و هر یک از اهل بیت علیهم السلام میزان مهریه همسران خود را به همین مقدار مشخص می کردند.

خطبه عقد

,

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله ماجرای خواستگاری پسر عموی خویش، امام علی علیه السلام را برای دخترش بازگو کرد و فرمود: «دختر عزیزم! تو علی را خوب می شناسی و به سابقه ایمان و خویشاوندی و فضیلت و پارسایی او آگاهی داری. من همیشه آرزو داشتم تو را خوشبخت کنم و به عقد کسی درآورم که بهترین مرد روی زمین است. آیا راضی هستی همسر علی باشی؟»

فضای اتاق لحظاتی غرق در سکوت بود؛ سکوت از سر حیا. فاطمه خاموش ماند و چیزی نگفت. نغمه تکبیر پیامبر بلند شد: «اللّه اکبر! فاطمه راضی است. سکوت او نشانه رضایت اوست». واکنش فاطمه علیهاالسلام در برابر خواستگاران قبلی، برگرداندن چهره و اظهار ناراحتی بود، اما این بار با سکوت خود صد سخن گفت و روی خود را هم بر نگرداند. آن حضرت صلی الله علیه و آله نزد علی علیه السلام که در انتظار پاسخ بود برگشت و رضایت فاطمه علیهاالسلام را خبر داد.

,

پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله ماجرای خواستگاری پسر عموی خویش، امام علی علیه السلام را برای دخترش بازگو کرد و فرمود: «دختر عزیزم! تو علی را خوب می شناسی و به سابقه ایمان و خویشاوندی و فضیلت و پارسایی او آگاهی داری. من همیشه آرزو داشتم تو را خوشبخت کنم و به عقد کسی درآورم که بهترین مرد روی زمین است. آیا راضی هستی همسر علی باشی؟»

,

فضای اتاق لحظاتی غرق در سکوت بود؛ سکوت از سر حیا. فاطمه خاموش ماند و چیزی نگفت. نغمه تکبیر پیامبر بلند شد: «اللّه اکبر! فاطمه راضی است. سکوت او نشانه رضایت اوست». واکنش فاطمه علیهاالسلام در برابر خواستگاران قبلی، برگرداندن چهره و اظهار ناراحتی بود، اما این بار با سکوت خود صد سخن گفت و روی خود را هم بر نگرداند. آن حضرت صلی الله علیه و آله نزد علی علیه السلام که در انتظار پاسخ بود برگشت و رضایت فاطمه علیهاالسلام را خبر داد.

,

177045_636

مهر علی علیه السلام ؛ مهریه زهرا علیهاالسلام

مشخص کردن میزان مهریه، از شرایط عقد در اسلام است. حضرت محمد صلی الله علیه و آله که نخستین مجری دستورات اسلام بود، در پیوند دخترش با حضرت علی علیه السلام ، از داماد آینده اش پرسید: آیا برای این ازدواج اندوخته ای داری؟ علی علیه السلام پاسخ داد: شما از وضعیت من به خوبی آگاهید. تمام دارایی من شمشیر، زره و شتر آبکشم است. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: شمشیرت را برای جهاد در راه خدا نیاز داری؛ شتر هم برای انجام کارهای روزمره و امرار معاش می خواهی؛ ولی این زره (پیراهن جنگی) رابفروش و پولش را برایم بیاور. علی علیه السلام زره را به پانصد درهم فروخت و پول را به عنوان مهریه همسرش نزد پیامبر آورد تا برای ازدواجشان هزینه کند. بدین ترتیب مهریه برترین بانوی دنیا تعیین شد و پیام مهرآفرین آن برای همه دختران مسلمان باقی ماند. این مبلغ به عنوان سنت قرار گرفت و هر یک از اهل بیت علیهم السلام میزان مهریه همسران خود را به همین مقدار مشخص می کردند.

خطبه عقد

,

177045_636

, 177045_636, 177045_636,

مهر علی علیه السلام ؛ مهریه زهرا علیهاالسلام

, مهر علی علیه السلام ؛ مهریه زهرا علیهاالسلام,

مشخص کردن میزان مهریه، از شرایط عقد در اسلام است. حضرت محمد صلی الله علیه و آله که نخستین مجری دستورات اسلام بود، در پیوند دخترش با حضرت علی علیه السلام ، از داماد آینده اش پرسید: آیا برای این ازدواج اندوخته ای داری؟ علی علیه السلام پاسخ داد: شما از وضعیت من به خوبی آگاهید. تمام دارایی من شمشیر، زره و شتر آبکشم است. پیامبر صلی الله علیه و آله فرمود: شمشیرت را برای جهاد در راه خدا نیاز داری؛ شتر هم برای انجام کارهای روزمره و امرار معاش می خواهی؛ ولی این زره (پیراهن جنگی) رابفروش و پولش را برایم بیاور. علی علیه السلام زره را به پانصد درهم فروخت و پول را به عنوان مهریه همسرش نزد پیامبر آورد تا برای ازدواجشان هزینه کند. بدین ترتیب مهریه برترین بانوی دنیا تعیین شد و پیام مهرآفرین آن برای همه دختران مسلمان باقی ماند. این مبلغ به عنوان سنت قرار گرفت و هر یک از اهل بیت علیهم السلام میزان مهریه همسران خود را به همین مقدار مشخص می کردند.

,

خطبه عقد

, خطبه عقد, خطبه عقد,
  حلبی در مناقب آل ابی طالب[۹] می‌نویسد: نبی اکرم (ص) در هنگام تزویج فاطمه (س) به علی (ع)، خطبه‌ای ایراد کرد که آن را امام رضا (ع) و یحیی بن مَعین در امالی‌اش و ابن بُطّه در الانابه به صورت بی سند از انس بن مالک نقل کرده‌اند که آن حضرت (ص) فرمود:
, [۹],
«الحمدلله المحمود بقدرته، المطاع فی سلطانه، المرغوب الیه فیما عنده، الموهوب من عذابه، النافذ امره فی سمائه وارضه، خلق الخلق بقدرته ومیّزهم باحکامه واعزّهم بدینه واکرمهم بنبیّه محمّد.
, الحمدلله المحمود بقدرته، المطاع فی سلطانه، المرغوب الیه فیما عنده، الموهوب من عذابه، النافذ امره فی سمائه وارضه، خلق الخلق بقدرته ومیّزهم باحکامه واعزّهم بدینه واکرمهم بنبیّه محمّد. ,
انّ الله جعل المصاهره نسباً لاحقاً وامراً مفترضاً وَشَبحَ بهاالارحام والزمها الانام. قال تعالی «هو الذی خلق من الماءِ بشراً فجعله نسباً وصهراً»[۱۰] ثم اِن الله تعالی امرنی ازوّج فاطمه من علی، وقد زوّجتها ایاه علی اربعمئه مثقال فضه (کذا) اِنْ رضیتَ یا علی.» فقال علی (ع) رضیتُ یا رسول الله»
, انّ الله جعل المصاهره نسباً لاحقاً وامراً مفترضاً وَشَبحَ بهاالارحام والزمها الانام. قال تعالی «هو الذی خلق من الماءِ بشراً فجعله نسباً وصهراً», [۱۰], [۱۰], ثم اِن الله تعالی امرنی ازوّج فاطمه من علی، وقد زوّجتها ایاه علی اربعمئه مثقال فضه (کذا) اِنْ رضیتَ یا علی.» فقال علی (ع) رضیتُ یا رسول الله»,
«حال که ازدواج دخترم، با پسرعمویم است، دوست دارم که از سنت‌های امت من این باشد که در ازدواج ولِیمه (خوراک) بدهند. پس برو و یک گوسفند و پنج مُدّ جو تهیه کُن تا مهاجران و انصار را دعوت کنم»
, «حال که ازدواج دخترم، با پسرعمویم است، دوست دارم که از سنت‌های امت من این باشد که در ازدواج ولِیمه (خوراک) بدهند. پس برو و یک گوسفند و پنج مُدّ جو تهیه کُن تا مهاجران و انصار را دعوت کنم»,
  بلال آنها را آماده کرد و نزد رسول الله (ص) آورد و آن حضرت آن را جلوی خود گذارد. سپس فرمود:
,
«ای بلال مردم را دعوت کن که دسته دسته به مسجد بیایند»
, «ای بلال مردم را دعوت کن که دسته دسته به مسجد بیایند»,
   مردم گروه گروه به مسجد آمدند و پس از غذا خوردن می‌رفتند تا همگی اطعام شدند و مقداری غذا باقی ماند. رسول الله (ص) مقداری از غذای باقی مانده را متبرّک کرد و به بلال فرمود:
,
«اینها را نزد زنان ببر و بگو: این غذا را بخورید و کسانی که با شما هستند را با آن اطعام کنید»
, «اینها را نزد زنان ببر و بگو: این غذا را بخورید و کسانی که با شما هستند را با آن اطعام کنید»,
   سپس رسول خدا (ص) به همراه علی (ع) به خانه‌اش آمد و فاطمه را صدا زد. هنگامی که فاطمه (س) جلو آمد، همسرش را دید که با رسول الله (ص) است. رسول‌ الله (ص) به وی فرمود:
,
«نزدیک بیا»،  فاطمه (س) به پدر نزدیک شد. رسول الله دست او را و دست علی (ع) را گرفت و هنگامی که خواست دست فاطمه را در دست علی (ع) قرار دهد، دل فاطمه گرفت و اشک چشمانش جاری شد… پس آن حضرت سر خود را بالا گرفت و فرمود:
, «نزدیک بیا»، ,
«چه چیز باعث گریه تو شده است؟ به خدا قسم که من در حق تو کوتاهی نکرده‌ام و قدر تو را گرامی داشته و تو را به تزویج بهترین فردِ خاندانم در آورده‌ام و به خدا سوگند که تو را به تزویج کسی در آورده‌ام که سیّد و آقای دنیا و آخرت و از صالحان می‌باشد»
, «چه چیز باعث گریه تو شده است؟ به خدا قسم که من در حق تو کوتاهی نکرده‌ام و قدر تو را گرامی داشته و تو را به تزویج بهترین فردِ خاندانم در آورده‌ام و به خدا سوگند که تو را به تزویج کسی در آورده‌ام که سیّد و آقای دنیا و آخرت و از صالحان می‌باشد»,
   پس فاطمه (س) آرام گرفت و دستش را در دست نبی اکرم (ص) قرار داد و آن حضرت (ص) دست او را در دست علی (ع) قرار داد و فرمود:
,
«به سوی خانه خودتان بروید. خداوند این ازدواج را بر شما مبارک گرداند و کارهایتان را اصلاح کند.[۱۱] شما همچنان باشید تا دوباره برگردم»
, «به سوی خانه خودتان بروید. خداوند این ازدواج را بر شما مبارک گرداند و کارهایتان را اصلاح کند., [۱۱], [۱۱], شما همچنان باشید تا دوباره برگردم»,
 خانه ای پر از مهر
,  خانه ای پر از مهر,  خانه ای پر از مهر, خانه ای پر از مهر,

زندگی مشترک علی علیه السلام و فاطمه زهرا علیهاالسلام در خانه ای ساده اما پر از نور و مهر آغاز شد. یاد خدا چلچراغ خانه آنها بود و غیر از رضایت حضرت حق خواسته دیگری آنها را به خود مشغول نکرد. زهرا علیهاالسلام رازدار علی علیه السلام بود و علی علیه السلام پناهگاه فاطمه علیهاالسلام ؛ تا آنجا که حضرتش با نگاهی به زندگی خویش فرمود: «هیچ گاه فاطمه از من نرنجید و او نیز هرگز مرا نرنجاند. او را به هیچ کاری مجبور نکردم و او نیز مرا آزرده خاطر نساخت. در هیچ امری، قدمی برخلاف میل باطنی من برنداشت و هرگاه به چهره اش نگاه می کردم، تمام غصه هایم برطرف می شد و دردهایم را فراموش می کردم». آن حضرت در جایی دیگر می فرماید: «به خدا قسم هرگز کاری نکردم که فاطمه خمشگین شود؛ اونیز هیچ گاه مرا خشمگین نکرد».

,

خانه گِلی و گُل های یاس

, خانه گِلی و گُل های یاس,

فاطمه زهرا علیهاالسلام و همسر بزرگوارش، زندگی را در خانه ای گِلی آغاز کردند، اما زیباترین گل های یاس در همان خانه پرورش یافتند. حضرت امام خمینی رحمه الله با اشاره به این مطلب می فرماید: «یک کوخ چهار ـ پنج نفری در صدر اسلام داشته ایم و آن، کوخ فاطمه زهرا علیهاالسلام است. برکات این کوخ چند نفری آن قدر زیاد است که عالم را از نورانیت پر کرده است. کوخ نشینان این کوخ محقر، در مراتب معنوی آن قدر بالا بودند که دست ملکوتی ها هم به آنها نمی رسد. جنبه های تربیتی این کوخ، آن قدر والا بوده است که همه برکات در بلاد مسلمین، خصوصا در مثل بلاد ما، همه از برکات آنهاست».

,

همسران نمونه

, همسران نمونه,

سراسر زندگی مشترک امام علی علیه السلام و حضرت زهرا علیهاالسلام ، سرشار از مشق های نیکوست. مقام معظم رهبری، در تحلیلی زیبا، از نقش حضرت زهرا علیهاالسلام در فعالیت های تأثیرگذار همسرش چنین یاد می کنند: «در طول ده سالی که پیامبر در مدینه بود، حدود نه سال، جنگ های کوچک و بزرگی ذکر کرده اند (حدود شصت جنگ اتفاق افتاده)، در اغلب آنها امیرالمؤمنین هم بوده است. حالا شما ببینید، او [حضرت زهرا علیهاالسلام [خانمی است که در خانه نشسته و شوهرش مرتب در جبهه است و اگر در جبهه نباشد، جبهه لنگ می ماند… از لحاظ زندگی هم وضع رو به راهی ندارند… در حالی که دخترِ رهبر است، دختر پیامبر است، یک نوع احساس مسئولیت هم می کند.

,

ببینید انسان چه روحیه قوی ای باید داشته باشد تا بتواند این شوهر را تجهیز کند، دل او را از وسوسه اهل و عیال و گرفتاری های زندگی خالی کند، به او گرمی بدهد، بچه ها را به آن خوبی تربیت کند… فاطمه زهرا علیهاالسلام این گونه خانه داری، شوهرداری و کدبانویی کردند و این طور محور زندگی فامیل ماندگار در تاریخ قرار گرفتند».

,


[۱] . تاریخ یعقوبی، چاپ بیروت، دارصادر، بی تا، ج ۲، ص ۴۱.
[۲] . روضه کافی، ص ۱۸۰.
[۳] . تاریخ طبری، ابو جعفر محمد بن جریر طبری، تحقیق مجد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ط الثانیه ۱۳۸۷/۱۹۶۷.
ج ۲، ص ۴۱۰.
[۴] . همان، ص ۴۸۵.
[۵] . مقاتل الطالبین، ابوالفرج علی بن الحسین الاصفهانی، تحقیق سید احمد صقر، بیروت، دارالمعرفه، بی تا، ص ۳۰، و اضافه کرده است که فاطمه زهرا (س) در آن هنگام هجده ساله بوده است.
[۶] . بحارالانوار، علامه مجلسی، مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ هـ، ق ،ج ۴۳، ص ۹۲.
[۷] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ تاریخ تحقیقی اسلام، ج ۲، ص ۲۵۰.
[۸] . اعلام الوری، ج ۱، ص ۱۶۱ و این قسمت آخر خبر در تفسیر قمی نیامده است و معنای خبر این است که مهر بر ذمّۀ آن حضرت گذاشته شده بود که می‌بایست بعداً بپردازد. (تاریخ تحقیقی اسلام، محمد هادی یوسفی غروی، ج ۲، ص ۲۵۱).
[۹] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ تاریخ تحقیق اسلام (موسوعه التاریخ الاسلام)، مترجم حسین علی عربی، قم، انتشارات مؤسسه امام خمینی، پاییز ۱۳۸۳ ، ج ۲، ص ۲۵۱، به نقل از مناقب آل ابیطالب، ج ۳، ص ۳۵.
[۱۰] . فرقان، آیه ۵
[۱۱] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ موسوعه التاریخ الاسلام، مجمع الفکر الاسلامی، ج ۲، ص ۲۱۴.
[۱۲] . همان، ص ۲۱۵.
,
,
,
[۱] . تاریخ یعقوبی، چاپ بیروت، دارصادر، بی تا، ج ۲، ص ۴۱.
,
[۱] . تاریخ یعقوبی، چاپ بیروت، دارصادر، بی تا، ج ۲، ص ۴۱.
, [۱], [۱], . تاریخ یعقوبی، چاپ بیروت، دارصادر، بی تا، ج ۲، ص ۴۱.,
[۲] . روضه کافی، ص ۱۸۰.
,
[۲] . روضه کافی، ص ۱۸۰.
, [۲], [۲], . روضه کافی، ص ۱۸۰.,
[۳] . تاریخ طبری، ابو جعفر محمد بن جریر طبری، تحقیق مجد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ط الثانیه ۱۳۸۷/۱۹۶۷.
ج ۲، ص ۴۱۰.
,
[۳] . تاریخ طبری، ابو جعفر محمد بن جریر طبری، تحقیق مجد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ط الثانیه ۱۳۸۷/۱۹۶۷.
, [۳], [۳], . تاریخ طبری، ابو جعفر محمد بن جریر طبری، تحقیق مجد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار التراث، ط الثانیه ۱۳۸۷/۱۹۶۷.,
ج ۲، ص ۴۱۰.
, ج ۲، ص ۴۱۰.,
[۴] . همان، ص ۴۸۵.
,
[۴] . همان، ص ۴۸۵.
, [۴], [۴], . همان، ص ۴۸۵.,
[۵] . مقاتل الطالبین، ابوالفرج علی بن الحسین الاصفهانی، تحقیق سید احمد صقر، بیروت، دارالمعرفه، بی تا، ص ۳۰، و اضافه کرده است که فاطمه زهرا (س) در آن هنگام هجده ساله بوده است.
,
[۵] . مقاتل الطالبین، ابوالفرج علی بن الحسین الاصفهانی، تحقیق سید احمد صقر، بیروت، دارالمعرفه، بی تا، ص ۳۰، و اضافه کرده است که فاطمه زهرا (س) در آن هنگام هجده ساله بوده است.
, [۵], [۵], . مقاتل الطالبین، ابوالفرج علی بن الحسین الاصفهانی، تحقیق سید احمد صقر، بیروت، دارالمعرفه، بی تا، ص ۳۰، و اضافه کرده است که فاطمه زهرا (س) در آن هنگام هجده ساله بوده است.,
[۶] . بحارالانوار، علامه مجلسی، مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ هـ، ق ،ج ۴۳، ص ۹۲.
,
[۶] . بحارالانوار، علامه مجلسی، مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ هـ، ق ،ج ۴۳، ص ۹۲.
, [۶], [۶], . بحارالانوار، علامه مجلسی، مؤسسه الوفاء بیروت، لبنان، ۱۴۰۴ هـ، ق ،ج ۴۳، ص ۹۲.,
[۷] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ تاریخ تحقیقی اسلام، ج ۲، ص ۲۵۰.
,
[۷] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ تاریخ تحقیقی اسلام، ج ۲، ص ۲۵۰.
, [۷], [۷], . یوسفی غروی، محمد هادی؛ تاریخ تحقیقی اسلام، ج ۲، ص ۲۵۰.,
[۸] . اعلام الوری، ج ۱، ص ۱۶۱ و این قسمت آخر خبر در تفسیر قمی نیامده است و معنای خبر این است که مهر بر ذمّۀ آن حضرت گذاشته شده بود که می‌بایست بعداً بپردازد. (تاریخ تحقیقی اسلام، محمد هادی یوسفی غروی، ج ۲، ص ۲۵۱).
,
[۸] . اعلام الوری، ج ۱، ص ۱۶۱ و این قسمت آخر خبر در تفسیر قمی نیامده است و معنای خبر این است که مهر بر ذمّۀ آن حضرت گذاشته شده بود که می‌بایست بعداً بپردازد. (تاریخ تحقیقی اسلام، محمد هادی یوسفی غروی، ج ۲، ص ۲۵۱).
, [۸], [۸], . اعلام الوری، ج ۱، ص ۱۶۱ و این قسمت آخر خبر در تفسیر قمی نیامده است و معنای خبر این است که مهر بر ذمّۀ آن حضرت گذاشته شده بود که می‌بایست بعداً بپردازد. (تاریخ تحقیقی اسلام، محمد هادی یوسفی غروی، ج ۲، ص ۲۵۱).,
[۹] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ تاریخ تحقیق اسلام (موسوعه التاریخ الاسلام)، مترجم حسین علی عربی، قم، انتشارات مؤسسه امام خمینی، پاییز ۱۳۸۳ ، ج ۲، ص ۲۵۱، به نقل از مناقب آل ابیطالب، ج ۳، ص ۳۵.
,
[۹] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ تاریخ تحقیق اسلام (موسوعه التاریخ الاسلام)، مترجم حسین علی عربی، قم، انتشارات مؤسسه امام خمینی، پاییز ۱۳۸۳ ، ج ۲، ص ۲۵۱، به نقل از مناقب آل ابیطالب، ج ۳، ص ۳۵.
, [۹], [۹], . یوسفی غروی، محمد هادی؛ تاریخ تحقیق اسلام (موسوعه التاریخ الاسلام)، مترجم حسین علی عربی، قم، انتشارات مؤسسه امام خمینی، پاییز ۱۳۸۳ ، ج ۲، ص ۲۵۱، به نقل از مناقب آل ابیطالب، ج ۳، ص ۳۵.,
[۱۰] . فرقان، آیه ۵
,
[۱۰] . فرقان، آیه ۵
, [۱۰], [۱۰], . فرقان، آیه ۵,
[۱۱] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ موسوعه التاریخ الاسلام، مجمع الفکر الاسلامی، ج ۲، ص ۲۱۴.
,
[۱۱] . یوسفی غروی، محمد هادی؛ موسوعه التاریخ الاسلام، مجمع الفکر الاسلامی، ج ۲، ص ۲۱۴.
, [۱۱], [۱۱], . یوسفی غروی، محمد هادی؛ موسوعه التاریخ الاسلام، مجمع الفکر الاسلامی، ج ۲، ص ۲۱۴.,
[۱۲] . همان، ص ۲۱۵.
,
[۱۲] . همان، ص ۲۱۵.
, [۱۲], [۱۲], . همان، ص ۲۱۵.,

انتهای پیام/ج

]

به اشتراک گذاری این مطلب!

ارسال دیدگاه