نگاه روسیه به پسابرجام و نبرد ژئوپلیتیکی پیچیده با آمریکا بر سر حلال حاصل‌خیز

حتی دولت دکتر روحانی هم به برجام به مثابه یک نقطه آغاز در تعاملاتش با نظام بین‌الملل نگاه می‌کند.

روحانی پیش از سفر به نیویورک برای حضور در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، با صراحت گفت که دولت در تلاش است تا از فضای جدید بهره ببرد و این یعنی برجام آغاز راه است. قطعا سه کشور اروپایی، آمریکا، چین و روسیه هم به برجام چنین نگاهی داشته و سعی دارند تا از فرصت‌های ناشی از آن به بهترین شکل بهره برده و تهدیدات آن را کاهش داده و در بهترین حالت به فرصت تبدیل کنند.

روسیه اما به نظر می‌رسد تهدیدهای بیشتری از برجام برای خود متصور است و برهمین اساس بر شدت اقدامات منطقه‌ای خود افزوده است.

لذا تا حدی خود را در عرصه اقتصادی ناشی از برجام متضرر می‌بیند چرا که در صورت رفع تحریم‌ها، ایران دوباره به عنوان یک منبع انرژی به بازار جهانی راه یافته و عملا رقیب روسیه خواهد شد.

روسیه برخلاف چین که از منظر اقتصادی از برجام سود برده، سعی می‌کند تا در معادلات ژئوپلیتیکی بهره خود از برجام را ببرد اما واقعیت این است که در حوزه منطقه‌ای نیز روسیه خود باید فرصت‌سازی کند چرا که برجام فرصت معناداری به او نخواهد داد.

در عرصه منطقه‌ای با نزدیکی احتمالی تهران به غرب! روسیه سعی خواهد کرد تا نقشی سازنده‌تر همراه با بازیگری فعال و ابتکاری ایفا کند تا بتواند مدیریت بحران‌ها را در دست بگیرد.

در طراحی راهبردها همیشه باید علاوه بر بدترین شرایط ممکن، راهبرد طرف مقابل را هم مدنظر قرار داد. روسیه بازیگر هوشمندی است و به خوبی می‌داند که برجام برای آمریکا یک نقطه آغاز است که مبتنی بر آن در تلاش خواهد بود تا ایران را وادار به مذاکره در خصوص پرونده‌های منطقه‌ای سازد و عرصه مذاکره هم عرصه امتیازدهی و امتیازگیری است.

روسیه به این می‌اندیشد که اگر در بدترین حالت ممکن، این برنامه آمریکا محقق شد و روند تعاملی دولت ایران با غرب به پرونده‌های منطقه‌ای نیز تسری کرد، او باید ابتکار عمل را در دست داشته باشد لذا مسکو می‌کوشد تا صحنه‌ای جدید در منطقه و به خصوص در بحران سوریه طراحی کند. به نظر می‌رسد تحرکات نظامی معنادار روسیه در سوریه در این چارچوب قابل معنا باشد.

دقیقا پس از توافق وین در تیرماه، روسیه موجی از اقدامات دیپلماتیک برای پایان بحران سوریه را آغاز کرد و به کانونی برای مذاکرات سیاسی بازیگران ملی و فروملی فعال در این بحران تبدیل شد. او میانجی شد تا علی مملوک رئیس دفتر امنیت ملی سوریه به ریاض برود و با محمد بن سلمان جانشین ولیعهد و فرزند پادشاه دیدار کند و همچنین دیدار او با السیسی.

چندی قبل، مسکو شاهد ترافیک حضور مقامات عربی بود و حتی روسیه با گروه‌های مخالف بشار اسد هم رایزنی کرد تا بتواند ابتکار عمل یک راهکار سیاسی را در دست داشته باشد. اما پوتین در این زمینه موفق نبود.

عربستان نپذیرفت که اسد در آینده سوریه حضور داشته باشد در حالی که این مساله برای روسیه مهم بود. زمانی که این تلاش‌ها با شکست مواجه شد، روسیه به‌سرعت اقدام به تقویت حضور نظامی خود در سوریه کرد و عملا مدیریت میدانی و راهبردی را در دست گرفت تا جایی که در شرایط کنونی، آمریکا سعی دارد تا هماهنگی خود را با روسیه بیشتر سازد.

همچنین سناتور «ایگور موروزوف» از اعضای شورای اتحادیه روسیه، اعلام کرد: پکن تصمیم گرفته است تا در جنگ علیه داعش مشارکت کند و بنابراین ناو جنگی‌اش را به ساحل سوریه اعزام کرده است.

این سناتور که عضو کمیته امور بین‌الملل اتحادیه روسیه است در گفت‌و‌گو با خبرنگاران گفته بود: ایران نیز از طریق حزب‌الله بزودی وارد عملیات ضد تروریستی روسیه علیه داعش خواهد شد. از سوی دیگر «لیونید کروتاکوف» سخنگوی واحد فدرال مسکو، در گفت‌و‌گو با پایگاه روسی پراودا، تأکید می‌کند: (درگیری‌ بین چین و‌آمریکا در حال حاضر بسیار خطرناک است و مسکو از یکی از طرفین حمایت خواهد کرد و این مسأله باعث خواهد شد تا نظام جهانی در سال‌های آینده تغییر یابد.)

به نظر می‌رسد، با پهلو گرفتن ناو هواپیمابر چین در ساحل سوریه، حضور این کشور در بحران سوریه بیشتر شده و مسئولان پکن تصمیم گرفته‌اند به طور علنی‌تری خود را در معادلات سیاسی خاورمیانه دخیل کنند؛ هرچند پیش از این نیز برخی منابع خبری از کمک‌های نظامی چین به دولت سوریه خبر داده بودند.

در این راستا، خبرگزاری «اکی» ایتالیا به نقل از معارضان مسلح سوریه می‌نویسد: محموله‌های پی در پی در حجم عظیمی از تجهیزات نظامی و در انواع مختلف از چین به دست دولت سوریه می‌رسد و این محموله‌ها یا از طریق دریا یا به صورت هوایی وارد سوریه می‌شود.

بنا به این ادعا، بسیاری از مهمات سلاح‌های سبک و متوسط ارتش سوریه و کمیته‌های دفاع مردمی، ساخت چین است.

لذا از این پس باید منتظر بود تا دید که آیا چین، در کنار روسیه و نقش‌آفرینی گذشته خود در معادلات جهانی که بر پایه اقتصاد بود، به سمت وارد شدن در بازی‌های سیاسی و استفاده از ابزار نظامی نیز روی خواهد آورد یا نه؛ که در این صورت باید شاهد تغییرات عمده‌ای در معادلات جهانی باشیم. البته در کنار همه اینها نقش advisor ، هماهنگ کننده و خوراک دهنده میدانی (فکری و استراتژیکی) ایران را هم باید در نظر گرفت.

برای همین جان‌کری خواستار هماهنگی روسیه با ائتلاف بین‌المللی علیه داعش شده و از این‌که میان روسیه و ائتلاف تقابلی شکل بگیرد، ابراز نگرانی کرده است. نکته قابل تامل این‌که هم‌زمان با حضور نظامی گسترده‌تر روسیه در سوریه، مقامات غربی یکی پس از دیگری از ضرورت حضور بشار اسد در مرحله دولت انتقالی سخن می‌گویند؛ امری که در مصوبات ژنو 1 خلاف آن ذکر شده بود.

وزرای خارجه انگلیس، آمریکا و سپس وزارت خارجه آلمان هم حضور اسد در مرحله انتقالی را پذیرفته‌‌‌‌اند. حتی اردوغان هم که یکی از سرسخت‌ترین مخالفان اسد است و هرگونه حضور او در آینده سوریه را غیرقابل تصور می‌دانست، حالا حضور اسد در مرحله انتقالی را پذیرفته و از ضرورت مذاکرات چهارجانبه آمریکا، روسیه، ترکیه و ایران بر سر بحران سوریه سخن گفته است.

ائتلاف روسی تا کنون دستاوردهایی در صحنه سوریه داشته است و برای آمریکا نیز عاقلانه است تا به این ائتلاف بپیوندد؛ هرچند اختلافاتی بین موضع مسکو و واشنگتن در مورد آینده سوریه وجود دارد و ائتلاف آمریکایی تا کنون هیچ دستاوردی در سوریه نداشته است.

روسیه منطقه پسابرجام را یک صحنه نبرد ژئوپلیتیکی پیچیده با آمریکا می‌داند و سعی دارد تا رقابت‌ خود با واشنگتن را در عرصه منطقه‌‌ای با ابتکار عمل بیشتری پیش برد. به همین دلیل است که 95 هزار نیروی ویژه روسی برای حمله به داعش آموزش می بینند و به نظر می‌رسد روس ها اکنون با تقویت حضور نظامی خود در سوریه تا حدی توانسته اند ابتکار عمل را در دست گرفته و قدرت چانه‌زنی‌ خود را در هنگام مذاکره بر سر آینده سوریه افزایش دهند.

انتهای پیام/