واکاوی برخی از مهمترین مولفه های وحدت بخش
مهمترین شاخصه در آموزه های قرآن کریم
آیین برادری به عنوان گزاره مهم وحدت آفرین برای اتحاد امت اسلامی در قرآن مورد تأیید و مطرح گردید، مراد از وحدت و اخوت اسلامی که در منابع و متون دینی بیان شده آن وحدتی است که بشریت را به سوی خدای واحد و هدف واحد سوق دهد...[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از صاحب نیوز، ضرورت تقویت اتّحاد امت اسلامی به عنوان مبرم ترین نیاز جامعه اسلامی مورد نظر می باشد، بی گمان قرآن کریم در بیش از پنجاه آیه مسألۀ وحدت و رفتارهای موثر در ایجاد و تقویت اتحاد و انسجام اسلامی مسلمانان را نشان داده است، از جملۀ این آموزه های وحدت آفرین می توان به تکیه بر عناصر مشترک دینی، وحدت درونی و باطنی، گفتگوی احسن با دیگر مذاهب اسلامی، تمسّک به حبل الله، وحدت و تعامل میان ادیان و دیگر موارد اشاره کرد و تأثیر این رفتارهای وحدت آفرین را در تحقق تقریب مذاهب اسلامی به منصۀ ظهور نشاند.
باید اذعان نمود اتّحاد به معناى یکى شدن، در اصل از ریشه «وحد» به مفهوم یکتایى و یگانگى است[۱] لذا قرآن کریم به مسأله اتّحاد امّت اسلامی از دیدگاه اجتماعى آن نگریسته و بر اهمیّت اتّحاد میان جهانیان، ادیان، مسلمانان و نهاد خانواده تأکید کرده است و پیوند میان دل هاى مؤمنان را نوعى تصرّف الهى مى شمارد و براى ایجاد و حفظ چنین یگانگى، ارسال پیامبران به همراه شرایع را ضروری مى داند و براى برقرارى یگانگى و نیز حفظ آن، راهکارهاى گوناگونى را پیش بینى کرده که بخشى از آن، شامل ابلاغ رفتارهای وحدت آفرین در آموزه های وحدت بخش قرآن کریم می باشد.
, [۱],
,
, ,
تعالیم قرآن کریم برای همۀ مسلمانان دارای سندیت و حجیت و اعتبار می باشد از این رو بیان رفتارهای وحدت آفرین در قرآن کریم و تعابیر مختلف دال بر ضرورت وحدت و اتحاد امت اسلامی با واژه هائی از قبیل «واعتصموا[۲]، اصلحوا[۳]، رابطوا[۴]، تعاونوا[۵]، السلّم[۶]، اصلاح بین الناس[۷]، الّف بین قلوبکم[۸]، امّة واحد[۹]، اخوّت[۱۰]، موّدت[۱۱]» خود بیانگر اهمیت ویژۀ مقولۀ اتحاد امت اسلامی می باشد در همین راستا مهمترین و کلیدی ترین رفتارهای وحدت آفرین در آموزه های قرآن را می توان در موارد ذیل بر شمرد:
وحدت درونی و باطنی مقوّم وحدت واقعی
تلاش برای ترویج وحدت قلبی و واقعی که ازصدق دل و خالصانه برای تقریب مذاهب اسلامی صورت می پذیرد از مهمترین مولّفه های نشر و گسترش وحدت در میان جوامع اسلامی می باشد.
گزاره وحدت درونی و باطنی دارای منشأ قرآنی و منبعث از کلام وحی می باشد، لذا باید با اعمال راهکارهای کتاب آسمانی قرآن در راستای تقویت این رفتار مهم اقدام نمود، از این رو باید گفت وحدت پایدار و منطبق با رویکرد همدلی منجر به شکل گیری وحدت باطنی و درونی خواهد گردید در غیر این صورت اتّحاد زود گذر و بی اثر پدید خواهد آمد، قرآن کریم در نکوهش چنین اتحادی می فرماید: «تحسبهم جمیعاًُ و قلوبهم شتّی ذلک بانّهم قوم لا یعقلون»[۱۲] تو آن ها را با هم می پنداری در حالی که دل هایشان پراکنده است این به خاطر آن است که گروه نابخردند.
راه رسیدن به همدلی این است که دل ها از آلودگی ها پاک باشد: «و نزعنا ما فی صدورهم من غلّ اخوانا»[۱۳] ما «غلّ» را از سینه های شان بر می کنیم در حالی که با هم برادرند، لذا اگر این زنجیرها از دست و پای افراد و جوامع اسلامی بازگردد اخوت و برادری حاصل می شود. از این رو حیات امت اسلامی با رویکرد اتحاد و همدلی و صمیمت و احترام متقابل نیازمند اتحاد قلبی و باطنی میان مذاهب اسلامی است و همدلی و اتحاد درونی، یک ارمغان الهی است. هرگاه زمینه اش فراهم نشود، خداوند این ارمغان را عطا می کند: «والّف بین قلوبهم لو انفقت ما فی الارض جمیعاً ما الّفت بین قلوبهم…» [۱۴]خداوند بین دل هایشان پیوند داد. اگر تو همه ی آن چه را در روی زمین است انفاق می کردی، نمی توانستی بین دل های آن ها پیوند بدهی.
گفت و گوی احسن؛ راهکار همگرایی و وحدت
گفت و گو، سخن محبت آمیز گفتن است و سخن محبّت آمیز را با گوش محبت و از سر انس می شنوند. گفت و شنود تفکرات، گفت و گو و همزبان شدن دو تفکر است.
صاحب تفسیرالمیزان در این زمینه می نویسد:
«رسول گرامی اسلام (ص) مأمور شدند که به یکی از سه طریق (حکمت، موعظه، مجادله) مردم را دعوت کنند، که هر یک برای دعوت طریقی مخصوص است. اگر دعوتگر از راه جدال دعوت می کند باید از هر سخنی که طرف مقابل را بر رد دعوتش برمی انگیزد و او را به لجبازی وا می دارد، بپرهیزد و مقدمات کار را هر چند که طرف، راستش بپندارد به کار نبندد مگر آنکه جنبه مناقشه داشته باشد، و از بی عفتی و سوء تعبیر اجتناب کند و اگر غیر این را انجام دهد هر چند که حق را احیاء کرده است، اما با احیای باطل و کشتن حقی دیگر احیا کرده و جدل از موعظه بیشتر احتیاج به حسن دارد به همین جهت جدال را به احسن مقید کرده است ».[۱۵]
گفت و گو صرفاً برای ساکت نمودن طرف مقابل صورت نمی گیرد و نیز گفت و گو برای الزام دیگر مسلمانان به تمکین و قبول استدلال دینی و فرهنگی بین مذاهب اسلامی نمی باشد، بلکه گفت و گو زیر بنای وحدت اسلامی و مقدمه ای برای رسیدن به اصول مشترک و حقیقت است. بدون شک یکی از شرایط اتقان و حکمتی که قرآن به آن اشاره می کند، استناد به قرآن و دلیل عقلی و زبانی است که دیگران آن را می فهمند و اگر آن منطق باشد، هر با انصافی ناچار به پذیرش آن است.
از این رو گفت و گو راهکار مهم و حیاتی برای ارتباط بین جوامع اسلامی و ایجاد وحدت و تقریب و رفع موانع تقریب میان مسلمانان بوده از بین برنده کینه ها و اختلافات و در نتیجه زیستن در فضائی آرام و ایجاد وحدت و تقریب است.
مقام معظم رهبری در باب گفت و گوی بین مذاهب مختلف مسلمانان فرمودند: «علماى شیعه و سنى با هم جلسه بگذارند، تفاهم کنند، با هم حرف بزنند. ما کارهاى مشترکى داریم. خیلى خوب؛ شما فقه خودت را تبیین کن، تدریس کن، شما هم فقه خودت را تبیین کن، تدریس کن. شما فقه جعفرى بگو، شما فقه شافعى بگو. عقایدتان را داشته باشید، اما کارهاى مشترک هم می توانید بکنید.[۱۶]» لذا فرهنگ گفت و گو یقیناً نقش شگرفی در پیش برد اهداف تقریبی ایفا خواهد نمود و نمونه های ذکر شده مخصوصا در مورد مکاتبات حضرت آیت الله بروجردی و شیخ محمد شلتوت و نیز فرمایشات وحدت آفرین مقام معظم رهبری، ضرورت فرهنگ گفت و گو را برای همه مسلمانان نشان می دهد.
تمسّک به حبل الله
خداوند متعال در قرآن کریم با ذکر شاخصه ای مهم و بنیادین در مقولۀ اتحاد اسلامی تمسّک به حبل الله را به عنوان شاه کلید ایجاد وحدت در جامعه بیان می دارد و می فرماید: «یا ایها الذین آمنوا اتقوا الله حق تقاته و لاتموتن الا و انتم مسلمون و اعتصموا بحبل الله جمعیاً و لاتفرقوا واذکر وابنعمت الله علیکم اذ کنتم اعداء فالف بین قلوبکم فاصبحتم بنعمته اخوانا و کنتم علی شفاحفره من النار فانقذکم منها» [۱۷]
در تشریح آموزۀ مهم فوق می توان گفت، حبل به معنای ریسمان، سبب و وسیله و ابزاری است که با آن می توان به هدف و خواسته خود رسید.[۱۸]
در برخی از روایات تفسیری به قرینه آیه ۱۰۱ سوره آل عمران مراد از حبل الله کتاب و سنت است که در این صورت امری باقی و برقرار است و همه جوامع می توانند با تمسک به آن وحدت خویش را حفظ و از تفرقه و پیامدهای سوء آن در امان باشند. صاحب تفسیر شریف المیزان با توجه به این تفسیر و روایت این نظر را پسندیده و به عنوان مصداق واقعی حبل الله از این رأی پشتیبانی می کند.[۱۹]
خداوند متعال برای جلوگیری از تشتت در جامعه ایمانی و حفظ اصول وحدت بر لزوم تمسک دست جمعی مردم و مومنان به حبل الله تاکید می کند و آن را به عنوان عامل تقوا مورد شناسایی قرار می دهد؛ زیرا اطاعت از فرمان الهی و نیز تمسک به حبل، مصداقی از تقوای الهی است و انسان با آن می تواند خود و جامعه را از شر بسیاری از امور باز دارد.
اخوت و برادری
آیین برادری به عنوان گزاره مهم وحدت آفرین برای اتحاد امت اسلامی در قرآن مورد تأیید و مطرح گردید، مراد از وحدت و اخوت اسلامی که در منابع و متون دینی بیان شده آن وحدتی است که بشریت را به سوی خدای واحد و هدف واحد سوق دهد. لذا قرآن با جمله کوتاه «إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ إِخْوَةٌ»، پیروان خود را به لطیفترین مهر و دوستى و زیباترین مساوات رهنمایى کرده است.
پس، مسلمانان یکدیگر را دوست مى دارند، چون همه باهم برادر هستند. به یاری هم می شتابند و از هم در مقابل دشمنان اسلام پشتیبانی خواهند نمود چون همه با هم برادر و دارای سرنوشتی واحد می باشند، لذا در صورت ایجاد تفرقه و تشتت در جوام اسلامی باید آحاد امت اسلامی برای رفع اختلافات اقدام نمایند.
بدیهی است مقولۀ استکبارستیزی و گفتمان حمایت از مظلومان منبعث از آموزه وحدت بخش اخوت و برادری در قرآن می باشد، لذا اگر دشمنان اسلام متعرض امت اسلامی گردند ضرورت مواجهه و مقابله امت اسلامی با دشمنان اسلام بیش از پیش عیان می گردد، رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله و سلّم فرمود: «هم ید على من سواهم؛ مسلمانان مشت واحدى هستند بر مغز بیگانه»[۲۰].
لذا اتحاد امت اسلامی منبعث از آموزه های قرآن کریم است، ضرورت رجوع امت اسلامی به آموزه های وحدت آفرین قرآن کریم در حال حاضر بسیار مهم و غیرقابل انکار می باشد، امید است همۀ دلسوزان امر تقریب اسلامی با ژرف اندیشی در آموزه های قرآن کریم و نیز معرفی اسلام منطبق بر عقلانیت و کلام وحیانی قرآن، و اجرائی نمودن ساز و کارهای وحدت اسلامی، برای ترمیم چهره اسلام در جهان بکوشند که این مهم تنها درسایۀ تلاش همۀ عناصر دینی و سیاسی مذاهب مختلف اسلامی، برای ایجاد وحدت اسلامی و تعامل و همکاری میان مسلمانان امکان پذیر می باشد.
————————————————————————-
[۱] ترتیب العین، ص ۸۴۲٫
[۲] آل عمران/۱۰۳٫
[۳] حجرات/۱۰و ۹٫
[۴] انفال/۱۱، آل عمران/۲۰۰، کهف/۱۴٫
[۵] مائده/۲٫
[۶] بقره/۲۰۸٫
[۷] بقره/۲۲۴، نساء/۱۱۴، انفال/۱٫
[۸] انفال/۶۳، توبه/۶۰، قریش۲و۱، آل عمران/۱۰۳٫
[۹] انبیاء/۹۲، مؤمنون/۵۲، آل عمران/۷۳، حجرات/۱۰٫
[۱۰] احزاب/۵، حجر/۴۷، توبه/۱۱، شوری/۲۳٫
[۱۱] همان.
[۱۲] حجرات/۱۳٫
[۱۳] حجر۴۷٫
[۱۴] انفال/۶۳٫
[۱۵] ترجمه المیزان، ۵۷۰/۱۲ به بعد.
,
, [۲], [۳], [۴], [۵], [۶], [۷], [۸], [۹], [۱۰], [۱۱],
,
, وحدت درونی و باطنی مقوّم وحدت واقعی,
,
, [۱۲],
, [۱۳], [۱۴],
,
, گفت و گوی احسن؛ راهکار همگرایی و وحدت,
,
,
, صاحب تفسیرالمیزان در این زمینه می نویسد:,
, [۱۵],
,
,
, مقام معظم رهبری در باب گفت و گوی بین مذاهب مختلف مسلمانان فرمودند:, [۱۶],
,
, تمسّک به حبل الله,
, [۱۷],
, [۱۸],
, [۱۹],
,
,
,
, اخوت و برادری,
,
,
, [۲۰],
,
,
, [۱],
,
, [۲],
,
, [۳],
,
, [۴],
,
, [۵],
,
, [۶],
,
, [۷],
,
, [۸],
,
, [۹],
,
, [۱۰],
,
, [۱۱],
,
, [۱۲],
,
, [۱۳],
,
, [۱۴],
,
, [۱۵],
[۱۶] بیانات مقام معظم رهبری در جمع روحانیون شیعه و اهل سنت کرمانشاه:۲۰/۷/۱۳۹۰٫
[۱۷] آیه ۱۰۲ و ۱۰۳ سوره ال عمران.
[۱۸] مجمع البیان ج ۱و ۲ ص ۸۰۳٫
[۱۹] تفسیر المیزان ج ۳ ص ۳۶۹٫
[۲۰] الکافی، ج۱، ص ۴۰۴٫.
,
, [۱۷],
,
, [۱۸],
,
, [۱۹],
,
, [۲۰],
انتهای پیام/
,]
ارسال دیدگاه