مساجد غنی ترین منبع معماری و محل تلاقی و اجتماع هنر و علم
مساجد در تاریخ ایران و ارومیه مرکز بزرگترین تغییرات و حرکتهای اجتماعی و سیاسی بودهاند، در تاریخ معاصر از انقلاب مشروطه و تحصن علما تا انقلاب 57 و پیروزی آن ، مساجد نقش اساسی داشته و به عنوان سنگر مردمی و مذهبی شناخته میشدند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل ازاروم نیوز، مساجد یکی از مهمترین اماکن اجتماعی و فرهنگی بوده و هستند که با ویژگیهای متعدد تاریخی و معماری، محل تجمع و تعامل مردمان و اهالی مناطق مختلف بوده و هستند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, اروم نیوز,مساجد در تاریخ ایران و ارومیه مرکز بزرگترین تغییرات و حرکتهای اجتماعی و سیاسی بودهاند. در تاریخ معاصر از انقلاب مشروطه و تحصن علما تا انقلاب 57 و پیروزی آن ، مساجد نقش اساسی داشته و به عنوان سنگر مردمی و مذهبی شناخته میشدند.
,در تاریخ مساجد به همراه بازارها ومحلهای داد و ستد و اجزایی نظیر کاروان ساراها و ... مرکزیت شهررا در بدو ورود به آن داشتهاند. مساجد در تاریخ ارومیه و ایران بزرگترین و غنی ترین منبع معماری و محل تلاقی و اجتماع هنرهای و علوم گوناگون در ساخت خود بودند. مساجد، در طول زمان و تغییرات آن، در قالب منطقه و جغرافیاهای خاص تغییرات اساسی به خود دیدهاند. گاها ً در تواریخ ثبت شده است که مسجدی را در محل معبد و اتشکده ای بنا کردهاند و یا مساجد را به دلایل کانونی بودن وضعیت آنها، نشانه مسیر حرکت قنوات در شهرها میگرفتند. به نحوی که در شهر ارومیه ،زیر محل احداث مساجد قدیمی ارومیه آبراه قناتها قابل مشاهده و مطالعه است.
,در مواردی وجود کانالها و تونلهای را نیز، در زیرمحل احداث مساجد، مطرح میکنند که این نیز به دلیل مرکزیت این بناها در ادوارمختلف محتمل بوده و به جهت حفاظت و دفاع از شهر، این تونل و کانالها از نقاط مختلف شهر به زیر مساجد حفر میشده تا این بنا در مواقع لزوم محل تجمع و دفاع از شهر ویا خروج از آن باشند. برخی آب راههای قنوات را نیز دارای این کاربرد میدانند که باید مورد مطالعه و تحقیق قرار گیرد.مساجد ارومیه نیز بنا به پیشنه خاص خود و دوره تاریخی که بنا شده و شاخته شدهاند، دارای ویژگی های و خصوصیات طرح شده در مقدمه فوق هستند. با این توضیح چند نمونه برجسته و مهم از مجموعه مساجد تاریخی شهر ارومیه مورد مطالعه و معرفی قرار میگیرند:
,مسجد جامع ارومیه:
,مسجد جامع ارومیه از بناهای نیمه دوم سده هفتم هجری قمری است که در کنار بازار ارومیه واقع شده است این مسجد دارای صحن بزرگ و شبستان آجری وسیعی است که وسط آن با گنبد بلند پوشیده شده است.این بنای تاریخی به عنوان یک مکان مذهبی دارای حجرههای طلبه نشین بوده و کتابخانه کوچکی نیز در ضلع غربی صحن وجود دارد .هسته اولیه مسجد جامع ارومیه شبستان گنبد دار در وسط این بنا می باشد که ساختمان آن مربوط به دوران سلجوقیان و قرن ششم هجری قمری میباشد و چهل ستون متصل به شبستان گنبد دار مربوط به دوران ایلخانی است هجره های اطراف صحن مسجد مربوط به اوایل دوره زندیه بوده و سنگ نوشته موجود زمان احداث آن را 1184هجری قمری نشان میدهد. محراب مسجد سرتاسر پوشیده از کتیبه هایی به خط کوفی و ثلث که عبارت است از آیات قرآنی احادیث پیامبر اعظم و نام سازنده محراب.
,در حاشیه بیرونی محراب آیه 255 و قسمتی از آیه 256 سوره بقره به خط کوفی آمده است که با کلمه هوالحی القیوم آغاز میشود در حاشیه دیگر محراب آیات یک تا دوازده سوره مومنون به خط ثلث گچبری شده است. در جایگاه پیش نمازقسمت پائین، آیه18 سوره آل عمران به خط کوفی گجبری شده و در بالای آن نیز 2حدیث از پیامبر اعظم به خط ثلث گچبری شده ودر وسط این محراب نام سازنده وتاریخ آن نوشته شده است در دوره قاجار نیز آیاتی در سال 1250هجری قمری توسط محمد ابن شرفشاه گجبری شده است در این کتیبهها سوره فتح و قسمتی از سوره واقعه دیده میشود گجبریهای اولیه این محراب به دوران سلجوقیان و گجبریهای بعدی به دوران ایلخانی مربوط میشود.تاریخ دقیق تجدید بنای این مسجد معلوم نیست،اما محراب آن در تاریخ 676 هجری قمری ساخته شده است. مسجد جامع با دو در ورودی به راسته سنگ تراشان و بازار عطاران راه دارد که از صحن بزرگ آن منشعب می شود.
,مسجد سردار ارومیه:
,در خیابان امام شهرستان ارومیه و در امتداد بافت قدیمی شهر که به راسته غلام خان معروف است مسجدی به نام مسجد سردار قرار گرفته است که از آثار دوره قاجاریه بوده و شخصی به نام عبدالصمد خان بانی آن می باشد. بر بالای سردر مسجد سردار در سال 1331 هجری قمری توسط عظیم السلطنه سردار نوه عبدالصمد خان ساعت بزرگی نصب شد که به دلیل وجود آن برخی مسجد سردار را مسجد ساعت نیز می نامند .سردر ورودی بلند مسجد سرداربا قوس کلید و ستونهای برجسته که با کاوشهای هفت رنگ تزئین شده جذابیت خاصی به این بنای مذهبی بخشیده است فضای داخل مسجد سردار دو شبستان مستطیل شکل بزرگ وکوچک و دوازده ستون سنگی هشت ضلعی با سرستونهای مقرنس کاری شده را شامل می شود. شکل تراش ستونهای سنگی بزرگ و ستونهای مربع آنها که با ملات قلع آب شده به یکدیگر متصل شده و به شیوه قطار بندی نزدیک به مقرنس تراش خوردهاند .
,این بنای تاریخی از جمله دیوارهای طرفین طاق و پوشش سقف همه از آجر 5*22*20 با ملات گچ و آهک ساخته شده است.محراب مسجد سردار در داخل یکی از طاق نماهای جنوبی شبستان قرار گرفته است این محراب با کاشی های هفت رنگ و ضمینه زرد و نقوش گل وبوته که بر روی آنها سوره مبارکه آیه الکرسی و اسماء متبرکه نوشته شده تزئین شده است.
,مسجد منار ارومیه:
,مسجد مناره در دوره قاجاریه و به همت حاج علی یار خان و حاج یدالله خان امیر نظمی ساخته شده است .این مسجد از دو قسمت زیر زمین و یک سالن تشکیل شده ، مصالح بکار رفته در قسمت تحتانی سنگها نسبتا منظم است که از این قسمت به بالا آجر میباشد. پوشش زیر زمین تیرآهن وپوشش سقف و ستونهای اصلی از چوب است . سقف مسجد تخته کوبی شده و ستونهای آن چوبی میباشد.در نمای بیرونی حاشیه قسمت انتهایی که با یک نوار کاشیکاری شده از جنس کاشیهای هفت رنگ تزئین شده است . کاربرد آجرهای مربع کوچک در حد فاصل بندهای مناره مسجد به صورت مارپیچ است و حاشیه قسمت فوقانی مناره نیز با کاشیهای هفت رنگ صورت گرفته است. در قسمت چوبی ماذنه تزئینات زیبایی بکار رفته و نیز طاقهای محراب کاشیکاری و خطاطی بسیار زیبایی دارد.
,مسجد امام شافعی:
,مسجد سنیها درحال حاضر ازسه ضلع شمالی، غربی و جنوبی مشرف به خیابان می باشد.از ضلع شرقی نیز متصل به املاک غیراست. این مسجد در مرکز شهر ارومیه قرار دارد. مناره این مسجد با ارتفاع حدودی 20 متر با قطر تقریبی20/2 متر و با پله های مارپیچ که از ارتفاع 3 متری ازکف مسجد شروع میشود احداث شده است، در محور وسط استوانه مناره، چوبی کلفتی با قطر 20 سانتیمتر کار گذاشته شده که پلههای دوراین محور کار شده اند. پوشش انتهایی مناره بصورت شیراونی گنبد مانند با چوب میباشد. دورتا دور بدنه بیرونی مناره دارای تزئیناتی آجری و آجرهای لعاب دار است که به صورت هنرمندانهای رسمی بندی شده است. این مسجد در سال 1328 هجری قمری به همت حاجی شریف افندی از علمای بزرگ که به حرفه تجارت مشغول بوده احداث شده است. این مسجد در سال 1357 کلا ً تخریب شده و با مصالح جدید نوسازی و بازسازی شد. اما مناره 90 ساله آن ، در کنار بافت جدید این مسجد هنوز باقی است.
,انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه