پیگیری عزت ملی در عرصه سیاست خارجی
یکی از اصول اساسی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، ناظر به عزت و اقتدار اسلام و حکومت اسلامی است که در قالب «نفی سلطه جویی و سلطه پذیری» در اصول قانون اساسی نیز به آن تصریح شده است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از یار خراسانی، سیاست خارجی جمهوری اسلامی در بیش از سه دههی اخیر در عرصه منطقهای و بینالمللی بازتابی از مبانی هویتساز خود بوده است. [1] چنانکه میتوان کلیدواژه سیاست خارجی ایران را در مواردی چون حفظ کرامت و عزت انسانها در چارچوب حفظ استقلال، آزادی و تمامیت ارضی، برابری انسانها، نفی سلطه جویی و سلطه پذیری و نیز تلاش برای تامین صلح و امنیت منطقه و جهان جستجو کرد.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, یار خراسانی,در این یادداشت برآنیم تا به مصادیقی که در خصوص پیگیری عزت ملی توسط جمهوری اسلامی ایران در عرصه «سیاست خارجی» وجود داشته است، بپردازیم. در این جا تکیه بر مسائلی است که «ضمن داشتن هزینه برای منافع مادی ج.ا.ایران»، سیاست عزتمندانه پیجویی شده است.
,مصادیق پیجویی عزت ملی در سیاست خارجی ج.ا.ایران
, مصادیق پیجویی عزت ملی در سیاست خارجی ج.ا.ایران,یکی از اصول اساسی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، ناظر به عزت و اقتدار اسلام و حکومت اسلامی است که در قالب «نفی سلطه جویی و سلطه پذیری» در اصول قانون اساسی نیز به آن تصریح شده است. تعبیر قرآنی این اصل، همان عبارت معروف «نفی سبیل» میباشد. [2] شالوده و اساس این قاعده در سیاست خارجی جمهوری اسلامی نفی ظلم و ستم بر مردم مسلمان و حفظ استقلال و نفی وابستگی نسبت به بیگانگان است.
,دولت اسلامی بر اساس آموزههای دین مبین اسلام نه زیر بار ظلم میرود، نه به دنبال سلطه بر دولتهای دیگر است و نه سلطه قدرتهای بزرگ را بر خود و یا بر دولتهای دیگر مسلمان یا غیر مسلمان (جهان سوم، مستضعفین جهان) میپذیرد. [3]
,در ادامه به بررسی مصادیق استقلال طلبی و سلطه ستیزی جمهوری اسلامی ایران در دو سطح منطقه ای و بینالمللی میپردازیم:
, استقلال طلبی و سلطه ستیزی,سطح منطقهای
, سطح منطقهای ,- سیاستهای ایران در محور مقاومت: گفتمان مقاومت نماد اصلی شاکلهسازی عزتمندانه و مقتدارنه سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به شمار میرود. نظام جمهوری اسلامی ایران، براساس مبانی مکتبی و اصول قانون اساسی، از آغاز شکلگیری، علیرغم مشکلات متعدد داخلی و خارجی، بر حمایت مادی و معنوی از جریان مقاومت اسلامی و نهضتهای آزادی بخش تأکید زیادی داشته و در این راه هزینههایی را نیز پرداخته است.
, سیاستهای ایران در محور مقاومت:,چنانکه با فراهم شدن زمینه برای اتهامات تروریستی علیه ایران، منجر به تشدید سیاست های تحریمی و تعقیب سیاست هایی چون ایران هراسی و اسلام هراسی در راستای تضعیف کشور شد. با اینحال وجود ضرورت هایی ادامه روند حمایت از جبهه مقاومت را توجیه میکند. در این زمینه رهبر انقلاب، حضرت آیت الله خامنه ای با اشاره به ابتکار عمل مسؤلان نظام در مسائل جهانی، به ویژه مسائل منطقه ای می فرمایند: «در عرصه خارجی، کشور از موقعیتی کم نظیر و تحرک و نشاط خوبی برخوردار است و حوادث منطقه ای مانند پیروزی حزب الله و حماس نیز به لطف پروردگار و امدادهای الهی، موقعیت نظام اسلامی را تحکیم بخشیده است... مخالفان اسلام و مسلمین، هنوز مبهوت این حادثه مهم هستند و از فهم و درک دلایل آن عاجزند، اما این گونه حوادث بزرگ که در شعاع حرکت انقلاب اسلامی رخ می دهد، در عمل به تقویت موقعیت نظام منجر شده و اعتبار، نفوذ و جاذبه شعارهای انقلاب اسلامی را برای همه اثبات کرده است».
,کمک به این مردم مبارز، به معنای استحکام بخشیدن به سنگرهای دفاعی خود است. آینده نگری و تامین منافع بلندمدت، خود بهترین دلیل بر انجام چنین اقداماتی است، زیرا آرمانها و اهداف توسعه طلبانه رژیم صهیونیستی، هرگز به فلسطین و لبنان محدود نیست، بلکه آنان آرزوی سیطره بر جهان اسلام و به خصوص ام القرای آن (جمهوری اسلامی ایران) را در سر میپروراند [4]
,- تلاش برای رهایی منطقه از دخالت بیگانگان و دست نشاندگان آنها: از آنجا که جهان اسلام عمق راهبردی جمهوری اسلامی میباشد، توجه عمیق و جدی در توسعه ی برنامه های فرهنگی برون مرزی و در جهت تقویت و توسعه ی بیداری اسلامی، احیای تفکر ناب محمدی و ایجاد زمینه برای وحدت اسلامی- کاربست دیپلماسی وحدت علیه نظام سلطه در تقابل با طرحهای سلطه طلبانه نظام سلطه ضرورتی راهبردی به نظر میرسد. [5]
, تلاش برای رهایی منطقه از دخالت بیگانگان و دست نشاندگان آنها: ,لذا گفتمان انقلاب اسلامی همواره منادی شکلگیری ائتلافی جهانی از احساسات ضدآمریکایی در زمینهی قدرت نرم بوده است. حضور ایران در کنار ملت عراق، پیش از همه مدعیان برای مقابله با داعش (به عنوان جریان تکفیری مورد حمایت مستکبران)، تلاشهای دیپلماتیک و همچنین کمکهای انسان دوستانه برای حل بحران یمن که توسط غرب و دست نشاندگان منطقه ای آن (عربستان و اسرائیل) ایجاد شده و همچنین پاسداری از حقوق مردم بحرین در برابر دست اندازی های حکام این کشور، که هزینه هایی نیز برای ایران در صحنه بین المللی داشته است، نشان دهنده این است که جمهوری اسلامی در پی جویی سیاست های عزت مندانه است.
,- مخالفت با موجودیت اسرائیل: نوع نگاه جمهوری اسلامی ایران به اسرائیل و تلقی این رژیم به عنوان واحدی نامشروع نگاه و تلقی خاص و منحصربه فردی است. ایران پس از پیروزی انقلاب شناسایی دوفاکتوی رژیم قبل را از اسرائیل پس گرفت و آن را «غده سرطانی» نامید که باید از میان برداشته شود.
, - مخالفت با موجودیت اسرائیل: ,هرگونه روابط اقتصادی، سیاسی و فرهنگی با این کشور ممنوع اعلام شد و حتی روابط طرف ثالث با اسرائیل به شاخص تعیین کننده روابط ایران با آن کشور ثالث تبدیل گشت. به نحوی که در پارهای مواقع ایران روابط خود را با کشورهای مسلمانی مثل مصر، اردن و مراکش قطع یا کمرنگ کرد، زیرا این کشورها روابط خود را با اسرائیل از سرگرفته بودند. [6]
,از دلایل عمده این دشمنی همانند سایر جهت گیری ها در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران مخالفت ایران با نظام سلطه است. نحوه برخورد اسرائیل با مسلمانان فلسطینی، غصب سرزمین آنها و نبود حق تعیین سرنوشت، و در کنار این موارد حمایت مغرضانه آمریکا از این رژیم و در عین حال تلاش برای تلطیف رفتار ایران در برابر این رژیم و تلاش برای انزوای تهران در عرصه بین المللی، تأییدی بر جهت گیری عزت مندانه و نه متناسب با شاخصه های منافع مادی در سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است.
,سطح بین المللی
, سطح بین المللی,- سیاست نه شرقی و نه غربی: در قالب اصل بنیادی نه شرقی و نه غربی، سیاست خارجی ایران عدم تعهد تجدید نظرطلبانه است. مؤلفه اصلی این رویکرد نفی سلطه بیگانگان و عدم وابستگی به مراکز قدرت جهانی بوده است که در مقطع پیروزی انقلاب اسلامی در قالب دو بلوک شرق و غرب به رهبری شوروی سابق و آمریکا نمود داشت. با فروپاشی شوروی سابق، به نظر میرسد دایره شمول اصل نه شرقی نه غربی به حوزه غرب محدود شده است. [7]
, - سیاست نه شرقی و نه غربی:,قاعده مذکور هرگز مانعی برای برقراری روابط با قدرتهای برتر اقتصادی یا نظامی منطقهای یا جهانی نیست. البته در این حوزه بایستی بین اروپا و آمریکا تفکیک قائل شد؛ چرا که بین اروپا و آمریکا نه تنها، چون دوران جنگ سرد، پیوندی به مفهوم بلوکی یکپارچه برقرار نیست بلکه با توجه به جهتگیریهای اروپا و آمریکا، به نظر میرسد بین اولویتهای اتحادیه اروپایی و آمریکا تفاوتهای آشکاری وجود دارد.
,با توجه به این واقعیت، استمرار رویکرد نه شرقی نه غربی در جهتگیریهای سیاست خارجی ایران دارای دو رویکرد متفاوت در حوزه غرب است، که ناشی از دو نوع نگاه از سوی غرب است. از آنجا که سطح سلطهجویی اتحاد اروپایی در مقایسه با آمریکا کم رنگتر بوده، اروپا به چند جانبهگرایی اعتقاد دارد و نقطه ستیز اصل نه شرقی نه غربی سیاست خارجی ایران اکنون آمریکا را بیشتر در بر میگیرد که تبلور عینی یکجانبه گرایی و هژمون خشن در عرصه روابط بینالملل محسوب میشود. [8] ولی به طور کلی، اصل عدم تعهد یا «نه شرقی نه غربی» اصلی عزت مندانه در سیاست خارجی ایران محسوب می شود.
,- مقابله با افزون خواهی و اقدام متجاوزانه در روابط خارجی: یکی دیگر از شاخص های عزت ملی جمهوری اسلامی هشت سال دفاع مقدس بود، البته جنس و نوع این شاخص با شاخص های پیشرت گفته شده، متفاوت است، چرا که در اینجا دفاع از کیان کشور، هم مسئله منفعت است و هم عزتمندانه. دفاع هشت ساله ایران به عنوان یکی از مصادیق عزت ملی، پایاندهنده بیش از 170 سال حقارت تاریخی، شکست و عقب ماندگی بود که توسط حکام قبلی برای ایران رقم زده شده بود.
, -, مقابله با افزون خواهی و اقدام متجاوزانه در روابط خارجی, :,رهبر انقلاب آیت الله خامنه ای در این رابطه میفرمانید: « [اگرچه] ما از جنگ ضربات مادی و معنوی زیادی دیدیم، اما خسارت نکردیم، زیرا با وجود این ضربات، اسلام عزیز شد و همه در دنیا فهمیدند که اگر ملتی مؤمن شد و به خدا و قرآن و روز جزا معتقد گردید و جوانانش در میدان جنگ، اینگونه با مظلومیت جنگیدند، تا حدی که دشمن را ناکام کردند، سربلند و پیروز است. همهی قدرتهای دنیا دستشان را روی هم گذاشتند تا بتوانند به قصد ساقط کردن نظام اسلامی، بخشی از این کشور را جدا کنند و تمامیت ارضی ایران را از بین بردند، ولی نتوانستند. این، شکست قدرتهای بزرگ نیست؟ این، غلبه و عزت و توانایی ملت ما نیست؟» [9]
,- مناقشه هسته ای: پرونده هستهای ایران بیش از یک دهه است که به یکی از مهمترین دستورکارهای سازمانها و نهادهای حقوقی بین المللی تبدیل شده است به گونهای که روابط خارجی ایران را در همه ابعاد سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی تحت تأثیر قرار داده است. اصرار ایران بر حفظ چرخه سوخت هسته ای و بومی شدن غنی سازی اورانیوم، ایستادگی در مقابل تحریمها و تهدیدها و شهادت دانشمندان هسته ای بر مبنای حفظ مولفه های هویتی، عزتمندی نظام تلقی میشود.
, - مناقشه هسته ای:,در مناقشه هسته ای رویارویی ایران به ویژه با ایالات متحده نمادی از مبارزه علیه استکبار تلقی شده و صلاحیت و مشروعیت نهادهای بین المللی از جمله NPT و آژانش بین المللی انرژی اتمی با توجه به برخورد دوگانه آنها زیر سوال میرود. بنابراین در مساله هستهای بر مبنای قاعده نفی سبیل، تلاش برای استقلال و قطع وابستگی به بیگانگان ضرورت مییابد. [10] مسئله هسته ای نیز یکی از شاخص های پی جویی عزت در سیاست خارجی است، چرا که در پی این عزت جویی ایران تحت شدیدترین تحریم های یک و چندجانبه قدرتهای بزرگ و ملل متحد قرار گرفت.
,, ,
مدل پیگیری عزت ملی در سیاست خارجی ج.ا.ایران
, مدل پیگیری عزت ملی در سیاست خارجی ج.ا.ایران,
, , بنابراین تجربه 35 ساله جمهوری اسلامی ایران نشاندهنده ثبات در پیجویی عزت ملی در مسائل مختلف داخلی و خارجی بوده است. از این جهت در دورانهای مختلف؛ یعنی زمان حیات حضرت امام (ره) و پس از رحلت ایشان پیجویی عزت ملی از روند نسبتاً پایداری برخوردار بوده است.
,,
منابع:
, منابع: ,[1] رستمی، فرزاد و مسلم غلامی حسن آبادی (1394) «امنیت هستی شناختی و استمرار مناقشه هسته ای ایران و غرب»، فصلنامه علمی پژوهشی سیاست جهانی،دورة چهارم، شمارة اول، بهار 1394.
,[2] سید نژاد، سید باقر (1390) «مطالعه تحلیلی وتطبیقی سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران با نظریه سازه انگاری» فصلنامه علوم سیاسی، شماره 49.
,[3] زارعی، بهادر (1394) قاعده نفی سبیل در اندیشه اسلامی و سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه مطالعات انقلاب اسلامی شماره 36.
,[4] نگرشی بر مبانی مقاومت اسلامی در سیاست خارجی/ مقاومت اسلامی و منافع ملی (1385)، پگاه حوزه، شماره 196، بازیابی شده در تاریخ 23 مهر 1394 به آدرس: http://www.hawzah.net/fa/Magazine/View/3814/4878/40401
,[5] قادری کنگاوری، روحالله، (1392)، نظریه مقاومت در روابط بینالملل؛ رویکرد ایرانی-اسلامی نفی سبیل و برخورد با سلطه، مجله سیاست دفاعی، شماره 82، ص241.
,[6] مشیرزاده، حمیرا و احسان مصباح (1389)، موضوع اسرائیل در گفتمان سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، فصلنامه روابط خارجی، شماره اول، ص 248.
,[7] عنادی، مراد (1394) بازخوانی اصل حاکم بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران، بازیابی شده در تاریخ 8 مهر 1394 به آدرس:
,http://hamshahrionline.ir/details/15314
,[8] قادری کنگاوری، روحالله، (1392)، نظریه مقاومت در روابط بینالملل؛ رویکرد ایرانی-اسلامی نفی سبیل و برخورد با سلطه، مجله سیاست دفاعی، شماره 82، ص241.
,[9] سویزی، احمد، بررسی تبیینی مفهوم عزت ملی در کلام رهبر انقلاب، بازیابی شده در تاریخ 5 مهر 1394 به آدرس:
,http://www.farsnews.com/newstext.php?nn=13931122001120
,[10] رستمی، فرزاد و مسلم غلامی حسنآبادی، (1394)، امنیت هستیشناختی و استمرار مناقشه هستهای ایران و غراب، فصلنامه علمی پژوهشی سیاست جهانی، شماره اول، ص 157.
,[11] کریمی خوزانی، علی و عطیه صنعتگران محب علی، (1384)، درنگی در کارنامه 2004-1982 کمیسیون حقوق بشر و جمهوری اسلامی ایران، ژرفنا، شماره 37، ص 258.
,منبع برهان
,نویسنده: فهیمه عشرتی خلیل آباد
,انتهای پیام/رض
]
ارسال دیدگاه