به مناسبت شهادت ام ابیها حضرت فاطمه زهرا(س):
کجاست قبر بی نشان مادر ؟
مخفی بودن و مخفی نگاه داشتن قبرآن حضرت،علامت مظلومیت او و مایه تکاپو و به فکر واداشتن عقلها و اندیشه ها گشته است. این مخفی بودن،راه را بر رهروان نشان می دهد و چه بسا این راز،تا روز قیامت نیز پوشیده بماند.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از زن امروز ، پس از جریانهای دردناک و ستم هایی که به فاطمه زهرا سلام الله علیها شد، علی بن ابی طالب علیه السلام ،خانه ای را در قبرستان بقیع -که در سمت شرقی مدینه و بیرون از شهر بود-برای فاطمه علیها سلام ساخت که به آن بیت الاحزان می گفتند. فاطمه زهرا، هرصبح، به همراه حسن و حسین علیهاسلام به بقیع می آمد و در آن جا گریه می کرد. شب که فرا می رسید، علی علیه السلام، پی ایشان می آمد و آنان را به خانه باز می گرداند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, زن امروز, زن امروز, زن امروز,
این خانه که خانه اسرار فاطمه است. در کنار قبور ائمه بقیع قرار داست؛ تا آن که در سال 1344 ق. همزمان با تخریب بارگاه ائمه ،توسط وهابیان ، ویران گردید. امیرمومنان علیه السلام، بنابر وصیت حضرت فاطمه زهراعلیهاالسلام ،او را شبانه دفن کرد و به کسی خبر نداد و قبر آن حضرت را مخفی کرد. امام علی علیه السلام ، در بقیع ، چهل صورت قبر درست کرد و روی آنها آب ریخت. به گفته کاتب اسکافی، پس از جریان دفن مخفیانه و شبانه فاطمه زهرا علیها السلام، مردم به سوی بقیع حرکت کردند و در پی یافتن قبر وی برآمدند؛ ولی نتوانستند قبر وی را شناسایی کنند.
طبری می نویسد: مردم، صبح کردند و چهل قبر جدید در بقیع یافتند. همه در بقیع حاضر شدند؛ اما شناخت قبر، برایشان مشکل بود. یکدیگر را سرزنش می کردند که پیامبر،تنها یک دختر ازخود به یادگار گذاشت؛ آیا او بمیرد و در تشییع پیکرش و نماز براو حاضرنشویم و قبر او را نشناسیم؟برخی ازمسئولان حکومتی نیز گفتند:تنی چند از زنان مسلمان، بیایند تا این قبر ها را بشکافیم تا پیکرش را یافته ،بر او نماز گزاریم و قبر او را زیارت کنیم. خبر به علی بن ابی طالب علیه السلام رسید. او در حالی که غضبناک بود،راهی بقیع شد. فردی به سمت بقیع دوید و به مردم گفت: این ، علی بن ابی طالب است که به بقیع می آید و به خدا قسم یاد کرده است که اگر سنگی از این قبرها جابه جا شود شمشیر علی،کارگر خواهدبود. آن گاه جمع حاضر در بقیع ، پراکنده شدند.
هرچیزی در فلسفه وجودی خود ،علتی می خواهد و بهانه ای و خدا می خواست که ارزنده ترین بهانه را برای خلقت همه خوبی ها و تمام زیبایی ها به جهان عرضه کند؛کسی که چشمانش چیزی جز ذات خدا را نبیند و لحظه هایش از چیزی جز عشق، سرشار نباشد؛کسی که شعر زندگی اش در موسیقی حماسه ،جریان داشته باشد؛کسی که حلقه میان رسالت و ولایت باشد؛کسی که حایل میان در حق و دیوار باطل قرار گیرد؛کسی که فاطمگی را به اکمال برساند و بدین ترتیب ،خدا کسی را لایق تر از زهرا سلام الله علیها برای انتصاب در این منصب ،پیدا نکرد؛کسی که بهانه خلقت آسمان ها و زمین باشد....
زائران حرم نبوی و قبرستان بقیع ،درپی قبری گم شده می گردند؛ قبری که پنهان شدنش ،راهها را می گشاید و فکرها را به تکاپو می افکند و این سوال را فراروی همه مطرح می کند که اگر از آخرین پیامبر،تنها یک دختر باقی مانده ،پس چرا او را شبانه دفن کردند و چرا به آن وصیت کرد و چرا قبر او باید تاکنون مخفی بماند.گرچه این راز تاریخی -سیاسی ،ناگشوده خواهد ماند و هدف اصلی از آن،شناخت حق از باطل و تمیز حق مداران از باطل محوران و موضع گیری در برابر ظلم و ظالمان است؛اما این موضوع ،ما را از تکاپوی تاریخی و پژوهش در متون ،باز نمی دارد.
ابن ابی الحدیدمعتزلی -یکی از دانشوران معروف اهل سنت -می نویسد :دفن فاطمه علیها سلام درشب،ازمسلمات تاریخی است و هدف از آن احتجاج ورزی است،نه آن که صرف اتفاق باشد. سیدمحمد عاملی از فقیهان مشهور شیعه می نویسد: سبب مخفی بودن قبر حضرت زهرا(س) آن است که به طبق آن چه که همه مسلمانان نقل کرده اند،او به امیرمومنان علیه السلام وصیت کرد که وی را شبانه دفن کند تا کسانی که او را آزردند ،بر وی نماز نگزارند؛با آن که در روایات اهل سنت آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: فاطمه ،پاره تن من است؛ هرکه او را بیازارد، مرا آزرده است و هر آنچه مایه خشم و غضب او باشد،مایه خشم و غضب من است.
درهرصورت ،درباره محل دفن حضرت فاطمه زهرا علیهاسلام ،سه دیدگاه وجود دارد:
1-بقیع:
ابن شبه-تاریخ نگار معروف قرن سوم-روایاتی را نقل می کند که براساس آنها،آن حضرت در بقیع به خاک سپرده شد. طبری نیز به نقل از ابن عباس ،درباره دفن آن حضرت در بقیع و در گوشه خانه عقیل،روایتی را نقل کرده است.ابن سعد نیز در طبقات به نقل از عبدالله بن الحسن ،همین را نقل کرده است. ابوعلی محمدبن همام.کاتب اسکافی می نویسد:آن حضرت در حالی که 18 سال و 75 روز داشت ،جان داد و شبانه در بقیع ،به خاک سپرده شد و قبر او پوشانده و مخفی نگاه داشته شد و به هنگام دفن، کسی جز امیرمومنان ،حسن و حسین و عباس بن عبدالمطلب حاضر نبود و گفته می شود که او مقابل سینه پیامبر، دفن گردید؛ ولی خبر بقیع ،صحیح تر و ثابت تر است و هنگام صبح که مردم از آن آگاه شدند،روی به همدیگر کردند گفتند:آیا فاطمه دختر رسول خداصلی الله علیه و آله بمیرد و ما در تشییع جنازه اش حاضر نگردیم؟سپس آنان به فکر یافتن قبراو،به سمت بقیع حرکت کردند که در این حال ،خداوند، 70 صورت قبر را نمایان ساخت و شناخت قبر، برایشان مشکل شد و باز گشتند. شیخ مفید نیز زیارت نامه ای برای آن حضرت در بقیع نقل کرده است.
ابن ادریس ،مسعودی،سبراوی،اربلی ،ابن گیر، و احمد بن عبد الله طبری از جمله کسانی هستند که نظر به دفن آن حضرت در بقیع دارند. با این حال،به هیچ یک از این نظرات نمی توان اعتماد کرد؛زیرا روایاتی از اهل بیت علیها السلام در خلاف این دیدگاه وجود دارد و درباره دفن آن حضرت در بقیع،تنها یک روایت از امام باقر علیه السلام نقل شده است که آن هم مرسل است و قابل اعتنا نیست. از این رو ،شیخ طوسی (ره) می نویسد: اما آن چه روایت شده است که آن حضرت در بقیع دفن گردید ،دور از صواب است و درست نیست.
2- روضه
فاصله قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله تا منبر آن حضرت را روضه نبوی می گویند. روضه ،به معنای باغ است و از برخی روایات ،استفاده می شود که حضرت فاطمه علیهاسلام ،در روضه -که در واقع، قسمتی از مسجد نبوی است- دفن گردیده است.امام صادق علیه السلام درباره این گفته رسول خدا صلی الله علیه و آله که بین قبر و منبر من ،باغی از باغهای بهشت است ،فرمود: چون قبر فاطمه ،باغی از باغهای بهشت است.
طبری امامی از محمدبن همام نقل می کند که علی علیه السلام ،بدن فاطمه علیهاسلام را به بقیع برد و برآن نماز گزارد و آن گاه آن را در روضه به خاک سپرد و محل قبر را مخفی کرد. و از نوشته شیخ طوسی در کتاب المبسوط نیز استفاده می شود که محل دفن آن حضرت، روضه است. او می نویسد: مستحب است که بین قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و منبر آن حضرت، دو رکعت نماز، گزارده شود؛ چون در آن، باغی از باغهای بهشت است و روایت شده که فاطمه علیهاسلام، در آن مدفون است. هم چنین روایت شده که او در خانه اش دفن گردید. در برخی از روایات نیز آمده است که او در بقیع به خاک سپرده شد که این،بعید است و آن دو روایت (دفن در روضه و در بقیع)، به درستی نزدیک تر است و سزاوار است که فاطمه علیهاسلام، در روضه زیارت گردد.
هم چنین شیخ طوسی در مصباح المتهجد می نویسد: نظر اکثر اصحاب معین است که فاطمه علیهاسلام در روضه زیارت گردد و بهتر آن است که شخص آن حضرت را در سه جا (روضه،خانه و بقیع ) زیارت کند.
3- خانه فاطمه
سومین احتمال در محل دفن حضرت فاطمه علیهاسلام ،این است که آن حضرت، در داخل خانه اش- که ضلع مالی حجره نبوی است- به خاک سپرده شده است. شیخ صدوق می نویسد: روایت درباره محل قبر فاطمه علیها سلام مختلف است؛ برخی از آنها بر دفن در بقیع و برخی بر دفن بین قبر و منبر دلالت می کند و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بین قبر و منبر من، باغی از باغهای بهشت است؛چون قبر او فاطمه،بین قبر رسول خدا و منبر است.
برخی روایات دلالت می کند که آن حضرت، در خانه اش دفن گردید و وقتی بنی امیه برمساحت مسجد افزودند، در مسجد قرارگرفت که این نظر در نزد من، صحیح است. مقصود از افزایش مساحت مسجد این است که حجره نبوی و خانه فاطمه علیها سلام به مجموعه مسجد نبوی ، ملحق شدند؛ همانگونه که امروز چنین است و با این بیان، اکنون خانه فاطمه علیهاسلام در داخل حجره نبوی و در ضلع شمالی آن قرار گرفته است و کسی که از باب جبرئیل، داخل مسجد می شود، خانه فاطمه علیها سلام در دست چپ وی قرار می گیرد.
شیخ طوسی در کتای تهذیب الاحکام،پس از نقل دیدگاهها در محل دفن آن حضرت و نفی احتمال بقیع، می گوید: بهتر آن است که حضرت را در دوجا، یعنی روضه و خانه خودش زیارت کرد. ابن ادریس ،سیدابن طاووس و سید محسن امین،از جمله کسانی هستند که احتمال سوم را ترجیح داده، آن را نظر روشن تر و صحیح تر دانسته اند.سمهودی نیز روایتی از امام صادق (ع) به نقل از امام باقر (ع) درباره محل دفن آن حضرت در خانه اش نقل کرده است .
درپرسشی که از امام هادی علیه السلام شده آمده است که ابوالحسن، ابراهیم بن محمدهمدانی،به آن حضرت نوشت: از مزار مادرت فاطمه خبرم ده؛آیا در طیبه(مدینه) است یا همانگونه که (اهل سنت) می گویند،در بقیع است؟ حضرت در پاسخ او نوشت: او با جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله است. سیدابن طاووس پس از ذکر این خبر،چنین استنباط می کند که آن حضرت در خانه اش دفن گردید.
در هر صورت ،مخفی بودن و مخفی نگاه داشتن قبرآن حضرت،علامت مظلومیت او و مایه تکاپو و به فکر واداشتن عقلها و اندیشه ها گشته است. این مخفی بودن،راه را بر رهروان نشان می دهد و چه بسا این راز،تا روز قیامت نیز پوشیده بماند.
منابع:
1- ابن ابی الحدید ،شرح نهج البلاغه،ج 16،ص 282.
2- مدارک الاحکام ،ج 8،ص 279.
3- ر.ک :صحیح بخاری،ج4،ص210و219؛صحیح مسلم،ج7،ص141.
4- تاریخ المدینه المنوره،ج1،ص105.
5-و...
انتهای پیام/
این خانه که خانه اسرار فاطمه است. در کنار قبور ائمه بقیع قرار داست؛ تا آن که در سال 1344 ق. همزمان با تخریب بارگاه ائمه ،توسط وهابیان ، ویران گردید. امیرمومنان علیه السلام، بنابر وصیت حضرت فاطمه زهراعلیهاالسلام ،او را شبانه دفن کرد و به کسی خبر نداد و قبر آن حضرت را مخفی کرد. امام علی علیه السلام ، در بقیع ، چهل صورت قبر درست کرد و روی آنها آب ریخت. به گفته کاتب اسکافی، پس از جریان دفن مخفیانه و شبانه فاطمه زهرا علیها السلام، مردم به سوی بقیع حرکت کردند و در پی یافتن قبر وی برآمدند؛ ولی نتوانستند قبر وی را شناسایی کنند.
طبری می نویسد: مردم، صبح کردند و چهل قبر جدید در بقیع یافتند. همه در بقیع حاضر شدند؛ اما شناخت قبر، برایشان مشکل بود. یکدیگر را سرزنش می کردند که پیامبر،تنها یک دختر ازخود به یادگار گذاشت؛ آیا او بمیرد و در تشییع پیکرش و نماز براو حاضرنشویم و قبر او را نشناسیم؟برخی ازمسئولان حکومتی نیز گفتند:تنی چند از زنان مسلمان، بیایند تا این قبر ها را بشکافیم تا پیکرش را یافته ،بر او نماز گزاریم و قبر او را زیارت کنیم. خبر به علی بن ابی طالب علیه السلام رسید. او در حالی که غضبناک بود،راهی بقیع شد. فردی به سمت بقیع دوید و به مردم گفت: این ، علی بن ابی طالب است که به بقیع می آید و به خدا قسم یاد کرده است که اگر سنگی از این قبرها جابه جا شود شمشیر علی،کارگر خواهدبود. آن گاه جمع حاضر در بقیع ، پراکنده شدند.
هرچیزی در فلسفه وجودی خود ،علتی می خواهد و بهانه ای و خدا می خواست که ارزنده ترین بهانه را برای خلقت همه خوبی ها و تمام زیبایی ها به جهان عرضه کند؛کسی که چشمانش چیزی جز ذات خدا را نبیند و لحظه هایش از چیزی جز عشق، سرشار نباشد؛کسی که شعر زندگی اش در موسیقی حماسه ،جریان داشته باشد؛کسی که حلقه میان رسالت و ولایت باشد؛کسی که حایل میان در حق و دیوار باطل قرار گیرد؛کسی که فاطمگی را به اکمال برساند و بدین ترتیب ،خدا کسی را لایق تر از زهرا سلام الله علیها برای انتصاب در این منصب ،پیدا نکرد؛کسی که بهانه خلقت آسمان ها و زمین باشد....
زائران حرم نبوی و قبرستان بقیع ،درپی قبری گم شده می گردند؛ قبری که پنهان شدنش ،راهها را می گشاید و فکرها را به تکاپو می افکند و این سوال را فراروی همه مطرح می کند که اگر از آخرین پیامبر،تنها یک دختر باقی مانده ،پس چرا او را شبانه دفن کردند و چرا به آن وصیت کرد و چرا قبر او باید تاکنون مخفی بماند.گرچه این راز تاریخی -سیاسی ،ناگشوده خواهد ماند و هدف اصلی از آن،شناخت حق از باطل و تمیز حق مداران از باطل محوران و موضع گیری در برابر ظلم و ظالمان است؛اما این موضوع ،ما را از تکاپوی تاریخی و پژوهش در متون ،باز نمی دارد.
ابن ابی الحدیدمعتزلی -یکی از دانشوران معروف اهل سنت -می نویسد :دفن فاطمه علیها سلام درشب،ازمسلمات تاریخی است و هدف از آن احتجاج ورزی است،نه آن که صرف اتفاق باشد. سیدمحمد عاملی از فقیهان مشهور شیعه می نویسد: سبب مخفی بودن قبر حضرت زهرا(س) آن است که به طبق آن چه که همه مسلمانان نقل کرده اند،او به امیرمومنان علیه السلام وصیت کرد که وی را شبانه دفن کند تا کسانی که او را آزردند ،بر وی نماز نگزارند؛با آن که در روایات اهل سنت آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: فاطمه ،پاره تن من است؛ هرکه او را بیازارد، مرا آزرده است و هر آنچه مایه خشم و غضب او باشد،مایه خشم و غضب من است.
درهرصورت ،درباره محل دفن حضرت فاطمه زهرا علیهاسلام ،سه دیدگاه وجود دارد:
1-بقیع:
ابن شبه-تاریخ نگار معروف قرن سوم-روایاتی را نقل می کند که براساس آنها،آن حضرت در بقیع به خاک سپرده شد. طبری نیز به نقل از ابن عباس ،درباره دفن آن حضرت در بقیع و در گوشه خانه عقیل،روایتی را نقل کرده است.ابن سعد نیز در طبقات به نقل از عبدالله بن الحسن ،همین را نقل کرده است. ابوعلی محمدبن همام.کاتب اسکافی می نویسد:آن حضرت در حالی که 18 سال و 75 روز داشت ،جان داد و شبانه در بقیع ،به خاک سپرده شد و قبر او پوشانده و مخفی نگاه داشته شد و به هنگام دفن، کسی جز امیرمومنان ،حسن و حسین و عباس بن عبدالمطلب حاضر نبود و گفته می شود که او مقابل سینه پیامبر، دفن گردید؛ ولی خبر بقیع ،صحیح تر و ثابت تر است و هنگام صبح که مردم از آن آگاه شدند،روی به همدیگر کردند گفتند:آیا فاطمه دختر رسول خداصلی الله علیه و آله بمیرد و ما در تشییع جنازه اش حاضر نگردیم؟سپس آنان به فکر یافتن قبراو،به سمت بقیع حرکت کردند که در این حال ،خداوند، 70 صورت قبر را نمایان ساخت و شناخت قبر، برایشان مشکل شد و باز گشتند. شیخ مفید نیز زیارت نامه ای برای آن حضرت در بقیع نقل کرده است.
ابن ادریس ،مسعودی،سبراوی،اربلی ،ابن گیر، و احمد بن عبد الله طبری از جمله کسانی هستند که نظر به دفن آن حضرت در بقیع دارند. با این حال،به هیچ یک از این نظرات نمی توان اعتماد کرد؛زیرا روایاتی از اهل بیت علیها السلام در خلاف این دیدگاه وجود دارد و درباره دفن آن حضرت در بقیع،تنها یک روایت از امام باقر علیه السلام نقل شده است که آن هم مرسل است و قابل اعتنا نیست. از این رو ،شیخ طوسی (ره) می نویسد: اما آن چه روایت شده است که آن حضرت در بقیع دفن گردید ،دور از صواب است و درست نیست.
2- روضه
فاصله قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله تا منبر آن حضرت را روضه نبوی می گویند. روضه ،به معنای باغ است و از برخی روایات ،استفاده می شود که حضرت فاطمه علیهاسلام ،در روضه -که در واقع، قسمتی از مسجد نبوی است- دفن گردیده است.امام صادق علیه السلام درباره این گفته رسول خدا صلی الله علیه و آله که بین قبر و منبر من ،باغی از باغهای بهشت است ،فرمود: چون قبر فاطمه ،باغی از باغهای بهشت است.
طبری امامی از محمدبن همام نقل می کند که علی علیه السلام ،بدن فاطمه علیهاسلام را به بقیع برد و برآن نماز گزارد و آن گاه آن را در روضه به خاک سپرد و محل قبر را مخفی کرد. و از نوشته شیخ طوسی در کتاب المبسوط نیز استفاده می شود که محل دفن آن حضرت، روضه است. او می نویسد: مستحب است که بین قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و منبر آن حضرت، دو رکعت نماز، گزارده شود؛ چون در آن، باغی از باغهای بهشت است و روایت شده که فاطمه علیهاسلام، در آن مدفون است. هم چنین روایت شده که او در خانه اش دفن گردید. در برخی از روایات نیز آمده است که او در بقیع به خاک سپرده شد که این،بعید است و آن دو روایت (دفن در روضه و در بقیع)، به درستی نزدیک تر است و سزاوار است که فاطمه علیهاسلام، در روضه زیارت گردد.
هم چنین شیخ طوسی در مصباح المتهجد می نویسد: نظر اکثر اصحاب معین است که فاطمه علیهاسلام در روضه زیارت گردد و بهتر آن است که شخص آن حضرت را در سه جا (روضه،خانه و بقیع ) زیارت کند.
3- خانه فاطمه
سومین احتمال در محل دفن حضرت فاطمه علیهاسلام ،این است که آن حضرت، در داخل خانه اش- که ضلع مالی حجره نبوی است- به خاک سپرده شده است. شیخ صدوق می نویسد: روایت درباره محل قبر فاطمه علیها سلام مختلف است؛ برخی از آنها بر دفن در بقیع و برخی بر دفن بین قبر و منبر دلالت می کند و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بین قبر و منبر من، باغی از باغهای بهشت است؛چون قبر او فاطمه،بین قبر رسول خدا و منبر است.
برخی روایات دلالت می کند که آن حضرت، در خانه اش دفن گردید و وقتی بنی امیه برمساحت مسجد افزودند، در مسجد قرارگرفت که این نظر در نزد من، صحیح است. مقصود از افزایش مساحت مسجد این است که حجره نبوی و خانه فاطمه علیها سلام به مجموعه مسجد نبوی ، ملحق شدند؛ همانگونه که امروز چنین است و با این بیان، اکنون خانه فاطمه علیهاسلام در داخل حجره نبوی و در ضلع شمالی آن قرار گرفته است و کسی که از باب جبرئیل، داخل مسجد می شود، خانه فاطمه علیها سلام در دست چپ وی قرار می گیرد.
شیخ طوسی در کتای تهذیب الاحکام،پس از نقل دیدگاهها در محل دفن آن حضرت و نفی احتمال بقیع، می گوید: بهتر آن است که حضرت را در دوجا، یعنی روضه و خانه خودش زیارت کرد. ابن ادریس ،سیدابن طاووس و سید محسن امین،از جمله کسانی هستند که احتمال سوم را ترجیح داده، آن را نظر روشن تر و صحیح تر دانسته اند.سمهودی نیز روایتی از امام صادق (ع) به نقل از امام باقر (ع) درباره محل دفن آن حضرت در خانه اش نقل کرده است .
درپرسشی که از امام هادی علیه السلام شده آمده است که ابوالحسن، ابراهیم بن محمدهمدانی،به آن حضرت نوشت: از مزار مادرت فاطمه خبرم ده؛آیا در طیبه(مدینه) است یا همانگونه که (اهل سنت) می گویند،در بقیع است؟ حضرت در پاسخ او نوشت: او با جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله است. سیدابن طاووس پس از ذکر این خبر،چنین استنباط می کند که آن حضرت در خانه اش دفن گردید.
در هر صورت ،مخفی بودن و مخفی نگاه داشتن قبرآن حضرت،علامت مظلومیت او و مایه تکاپو و به فکر واداشتن عقلها و اندیشه ها گشته است. این مخفی بودن،راه را بر رهروان نشان می دهد و چه بسا این راز،تا روز قیامت نیز پوشیده بماند.
منابع:
1- ابن ابی الحدید ،شرح نهج البلاغه،ج 16،ص 282.
2- مدارک الاحکام ،ج 8،ص 279.
3- ر.ک :صحیح بخاری،ج4،ص210و219؛صحیح مسلم،ج7،ص141.
4- تاریخ المدینه المنوره،ج1،ص105.
5-و...
انتهای پیام/
این خانه که خانه اسرار فاطمه است. در کنار قبور ائمه بقیع قرار داست؛ تا آن که در سال 1344 ق. همزمان با تخریب بارگاه ائمه ،توسط وهابیان ، ویران گردید. امیرمومنان علیه السلام، بنابر وصیت حضرت فاطمه زهراعلیهاالسلام ،او را شبانه دفن کرد و به کسی خبر نداد و قبر آن حضرت را مخفی کرد. امام علی علیه السلام ، در بقیع ، چهل صورت قبر درست کرد و روی آنها آب ریخت. به گفته کاتب اسکافی، پس از جریان دفن مخفیانه و شبانه فاطمه زهرا علیها السلام، مردم به سوی بقیع حرکت کردند و در پی یافتن قبر وی برآمدند؛ ولی نتوانستند قبر وی را شناسایی کنند.
طبری می نویسد: مردم، صبح کردند و چهل قبر جدید در بقیع یافتند. همه در بقیع حاضر شدند؛ اما شناخت قبر، برایشان مشکل بود. یکدیگر را سرزنش می کردند که پیامبر،تنها یک دختر ازخود به یادگار گذاشت؛ آیا او بمیرد و در تشییع پیکرش و نماز براو حاضرنشویم و قبر او را نشناسیم؟برخی ازمسئولان حکومتی نیز گفتند:تنی چند از زنان مسلمان، بیایند تا این قبر ها را بشکافیم تا پیکرش را یافته ،بر او نماز گزاریم و قبر او را زیارت کنیم. خبر به علی بن ابی طالب علیه السلام رسید. او در حالی که غضبناک بود،راهی بقیع شد. فردی به سمت بقیع دوید و به مردم گفت: این ، علی بن ابی طالب است که به بقیع می آید و به خدا قسم یاد کرده است که اگر سنگی از این قبرها جابه جا شود شمشیر علی،کارگر خواهدبود. آن گاه جمع حاضر در بقیع ، پراکنده شدند.
هرچیزی در فلسفه وجودی خود ،علتی می خواهد و بهانه ای و خدا می خواست که ارزنده ترین بهانه را برای خلقت همه خوبی ها و تمام زیبایی ها به جهان عرضه کند؛کسی که چشمانش چیزی جز ذات خدا را نبیند و لحظه هایش از چیزی جز عشق، سرشار نباشد؛کسی که شعر زندگی اش در موسیقی حماسه ،جریان داشته باشد؛کسی که حلقه میان رسالت و ولایت باشد؛کسی که حایل میان در حق و دیوار باطل قرار گیرد؛کسی که فاطمگی را به اکمال برساند و بدین ترتیب ،خدا کسی را لایق تر از زهرا سلام الله علیها برای انتصاب در این منصب ،پیدا نکرد؛کسی که بهانه خلقت آسمان ها و زمین باشد....
زائران حرم نبوی و قبرستان بقیع ،درپی قبری گم شده می گردند؛ قبری که پنهان شدنش ،راهها را می گشاید و فکرها را به تکاپو می افکند و این سوال را فراروی همه مطرح می کند که اگر از آخرین پیامبر،تنها یک دختر باقی مانده ،پس چرا او را شبانه دفن کردند و چرا به آن وصیت کرد و چرا قبر او باید تاکنون مخفی بماند.گرچه این راز تاریخی -سیاسی ،ناگشوده خواهد ماند و هدف اصلی از آن،شناخت حق از باطل و تمیز حق مداران از باطل محوران و موضع گیری در برابر ظلم و ظالمان است؛اما این موضوع ،ما را از تکاپوی تاریخی و پژوهش در متون ،باز نمی دارد.
ابن ابی الحدیدمعتزلی -یکی از دانشوران معروف اهل سنت -می نویسد :دفن فاطمه علیها سلام درشب،ازمسلمات تاریخی است و هدف از آن احتجاج ورزی است،نه آن که صرف اتفاق باشد. سیدمحمد عاملی از فقیهان مشهور شیعه می نویسد: سبب مخفی بودن قبر حضرت زهرا(س) آن است که به طبق آن چه که همه مسلمانان نقل کرده اند،او به امیرمومنان علیه السلام وصیت کرد که وی را شبانه دفن کند تا کسانی که او را آزردند ،بر وی نماز نگزارند؛با آن که در روایات اهل سنت آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: فاطمه ،پاره تن من است؛ هرکه او را بیازارد، مرا آزرده است و هر آنچه مایه خشم و غضب او باشد،مایه خشم و غضب من است.
درهرصورت ،درباره محل دفن حضرت فاطمه زهرا علیهاسلام ،سه دیدگاه وجود دارد:
1-بقیع:
ابن شبه-تاریخ نگار معروف قرن سوم-روایاتی را نقل می کند که براساس آنها،آن حضرت در بقیع به خاک سپرده شد. طبری نیز به نقل از ابن عباس ،درباره دفن آن حضرت در بقیع و در گوشه خانه عقیل،روایتی را نقل کرده است.ابن سعد نیز در طبقات به نقل از عبدالله بن الحسن ،همین را نقل کرده است. ابوعلی محمدبن همام.کاتب اسکافی می نویسد:آن حضرت در حالی که 18 سال و 75 روز داشت ،جان داد و شبانه در بقیع ،به خاک سپرده شد و قبر او پوشانده و مخفی نگاه داشته شد و به هنگام دفن، کسی جز امیرمومنان ،حسن و حسین و عباس بن عبدالمطلب حاضر نبود و گفته می شود که او مقابل سینه پیامبر، دفن گردید؛ ولی خبر بقیع ،صحیح تر و ثابت تر است و هنگام صبح که مردم از آن آگاه شدند،روی به همدیگر کردند گفتند:آیا فاطمه دختر رسول خداصلی الله علیه و آله بمیرد و ما در تشییع جنازه اش حاضر نگردیم؟سپس آنان به فکر یافتن قبراو،به سمت بقیع حرکت کردند که در این حال ،خداوند، 70 صورت قبر را نمایان ساخت و شناخت قبر، برایشان مشکل شد و باز گشتند. شیخ مفید نیز زیارت نامه ای برای آن حضرت در بقیع نقل کرده است.
ابن ادریس ،مسعودی،سبراوی،اربلی ،ابن گیر، و احمد بن عبد الله طبری از جمله کسانی هستند که نظر به دفن آن حضرت در بقیع دارند. با این حال،به هیچ یک از این نظرات نمی توان اعتماد کرد؛زیرا روایاتی از اهل بیت علیها السلام در خلاف این دیدگاه وجود دارد و درباره دفن آن حضرت در بقیع،تنها یک روایت از امام باقر علیه السلام نقل شده است که آن هم مرسل است و قابل اعتنا نیست. از این رو ،شیخ طوسی (ره) می نویسد: اما آن چه روایت شده است که آن حضرت در بقیع دفن گردید ،دور از صواب است و درست نیست.
2- روضه
فاصله قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله تا منبر آن حضرت را روضه نبوی می گویند. روضه ،به معنای باغ است و از برخی روایات ،استفاده می شود که حضرت فاطمه علیهاسلام ،در روضه -که در واقع، قسمتی از مسجد نبوی است- دفن گردیده است.امام صادق علیه السلام درباره این گفته رسول خدا صلی الله علیه و آله که بین قبر و منبر من ،باغی از باغهای بهشت است ،فرمود: چون قبر فاطمه ،باغی از باغهای بهشت است.
طبری امامی از محمدبن همام نقل می کند که علی علیه السلام ،بدن فاطمه علیهاسلام را به بقیع برد و برآن نماز گزارد و آن گاه آن را در روضه به خاک سپرد و محل قبر را مخفی کرد. و از نوشته شیخ طوسی در کتاب المبسوط نیز استفاده می شود که محل دفن آن حضرت، روضه است. او می نویسد: مستحب است که بین قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و منبر آن حضرت، دو رکعت نماز، گزارده شود؛ چون در آن، باغی از باغهای بهشت است و روایت شده که فاطمه علیهاسلام، در آن مدفون است. هم چنین روایت شده که او در خانه اش دفن گردید. در برخی از روایات نیز آمده است که او در بقیع به خاک سپرده شد که این،بعید است و آن دو روایت (دفن در روضه و در بقیع)، به درستی نزدیک تر است و سزاوار است که فاطمه علیهاسلام، در روضه زیارت گردد.
هم چنین شیخ طوسی در مصباح المتهجد می نویسد: نظر اکثر اصحاب معین است که فاطمه علیهاسلام در روضه زیارت گردد و بهتر آن است که شخص آن حضرت را در سه جا (روضه،خانه و بقیع ) زیارت کند.
3- خانه فاطمه
سومین احتمال در محل دفن حضرت فاطمه علیهاسلام ،این است که آن حضرت، در داخل خانه اش- که ضلع مالی حجره نبوی است- به خاک سپرده شده است. شیخ صدوق می نویسد: روایت درباره محل قبر فاطمه علیها سلام مختلف است؛ برخی از آنها بر دفن در بقیع و برخی بر دفن بین قبر و منبر دلالت می کند و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بین قبر و منبر من، باغی از باغهای بهشت است؛چون قبر او فاطمه،بین قبر رسول خدا و منبر است.
برخی روایات دلالت می کند که آن حضرت، در خانه اش دفن گردید و وقتی بنی امیه برمساحت مسجد افزودند، در مسجد قرارگرفت که این نظر در نزد من، صحیح است. مقصود از افزایش مساحت مسجد این است که حجره نبوی و خانه فاطمه علیها سلام به مجموعه مسجد نبوی ، ملحق شدند؛ همانگونه که امروز چنین است و با این بیان، اکنون خانه فاطمه علیهاسلام در داخل حجره نبوی و در ضلع شمالی آن قرار گرفته است و کسی که از باب جبرئیل، داخل مسجد می شود، خانه فاطمه علیها سلام در دست چپ وی قرار می گیرد.
شیخ طوسی در کتای تهذیب الاحکام،پس از نقل دیدگاهها در محل دفن آن حضرت و نفی احتمال بقیع، می گوید: بهتر آن است که حضرت را در دوجا، یعنی روضه و خانه خودش زیارت کرد. ابن ادریس ،سیدابن طاووس و سید محسن امین،از جمله کسانی هستند که احتمال سوم را ترجیح داده، آن را نظر روشن تر و صحیح تر دانسته اند.سمهودی نیز روایتی از امام صادق (ع) به نقل از امام باقر (ع) درباره محل دفن آن حضرت در خانه اش نقل کرده است .
درپرسشی که از امام هادی علیه السلام شده آمده است که ابوالحسن، ابراهیم بن محمدهمدانی،به آن حضرت نوشت: از مزار مادرت فاطمه خبرم ده؛آیا در طیبه(مدینه) است یا همانگونه که (اهل سنت) می گویند،در بقیع است؟ حضرت در پاسخ او نوشت: او با جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله است. سیدابن طاووس پس از ذکر این خبر،چنین استنباط می کند که آن حضرت در خانه اش دفن گردید.
در هر صورت ،مخفی بودن و مخفی نگاه داشتن قبرآن حضرت،علامت مظلومیت او و مایه تکاپو و به فکر واداشتن عقلها و اندیشه ها گشته است. این مخفی بودن،راه را بر رهروان نشان می دهد و چه بسا این راز،تا روز قیامت نیز پوشیده بماند.
منابع:
1- ابن ابی الحدید ،شرح نهج البلاغه،ج 16،ص 282.
2- مدارک الاحکام ،ج 8،ص 279.
3- ر.ک :صحیح بخاری،ج4،ص210و219؛صحیح مسلم،ج7،ص141.
4- تاریخ المدینه المنوره،ج1،ص105.
5-و...
انتهای پیام/
این خانه که خانه اسرار فاطمه است. در کنار قبور ائمه بقیع قرار داست؛ تا آن که در سال 1344 ق. همزمان با تخریب بارگاه ائمه ،توسط وهابیان ، ویران گردید. امیرمومنان علیه السلام، بنابر وصیت حضرت فاطمه زهراعلیهاالسلام ،او را شبانه دفن کرد و به کسی خبر نداد و قبر آن حضرت را مخفی کرد. امام علی علیه السلام ، در بقیع ، چهل صورت قبر درست کرد و روی آنها آب ریخت. به گفته کاتب اسکافی، پس از جریان دفن مخفیانه و شبانه فاطمه زهرا علیها السلام، مردم به سوی بقیع حرکت کردند و در پی یافتن قبر وی برآمدند؛ ولی نتوانستند قبر وی را شناسایی کنند.
طبری می نویسد: مردم، صبح کردند و چهل قبر جدید در بقیع یافتند. همه در بقیع حاضر شدند؛ اما شناخت قبر، برایشان مشکل بود. یکدیگر را سرزنش می کردند که پیامبر،تنها یک دختر ازخود به یادگار گذاشت؛ آیا او بمیرد و در تشییع پیکرش و نماز براو حاضرنشویم و قبر او را نشناسیم؟برخی ازمسئولان حکومتی نیز گفتند:تنی چند از زنان مسلمان، بیایند تا این قبر ها را بشکافیم تا پیکرش را یافته ،بر او نماز گزاریم و قبر او را زیارت کنیم. خبر به علی بن ابی طالب علیه السلام رسید. او در حالی که غضبناک بود،راهی بقیع شد. فردی به سمت بقیع دوید و به مردم گفت: این ، علی بن ابی طالب است که به بقیع می آید و به خدا قسم یاد کرده است که اگر سنگی از این قبرها جابه جا شود شمشیر علی،کارگر خواهدبود. آن گاه جمع حاضر در بقیع ، پراکنده شدند.
هرچیزی در فلسفه وجودی خود ،علتی می خواهد و بهانه ای و خدا می خواست که ارزنده ترین بهانه را برای خلقت همه خوبی ها و تمام زیبایی ها به جهان عرضه کند؛کسی که چشمانش چیزی جز ذات خدا را نبیند و لحظه هایش از چیزی جز عشق، سرشار نباشد؛کسی که شعر زندگی اش در موسیقی حماسه ،جریان داشته باشد؛کسی که حلقه میان رسالت و ولایت باشد؛کسی که حایل میان در حق و دیوار باطل قرار گیرد؛کسی که فاطمگی را به اکمال برساند و بدین ترتیب ،خدا کسی را لایق تر از زهرا سلام الله علیها برای انتصاب در این منصب ،پیدا نکرد؛کسی که بهانه خلقت آسمان ها و زمین باشد....
زائران حرم نبوی و قبرستان بقیع ،درپی قبری گم شده می گردند؛ قبری که پنهان شدنش ،راهها را می گشاید و فکرها را به تکاپو می افکند و این سوال را فراروی همه مطرح می کند که اگر از آخرین پیامبر،تنها یک دختر باقی مانده ،پس چرا او را شبانه دفن کردند و چرا به آن وصیت کرد و چرا قبر او باید تاکنون مخفی بماند.گرچه این راز تاریخی -سیاسی ،ناگشوده خواهد ماند و هدف اصلی از آن،شناخت حق از باطل و تمیز حق مداران از باطل محوران و موضع گیری در برابر ظلم و ظالمان است؛اما این موضوع ،ما را از تکاپوی تاریخی و پژوهش در متون ،باز نمی دارد.
ابن ابی الحدیدمعتزلی -یکی از دانشوران معروف اهل سنت -می نویسد :دفن فاطمه علیها سلام درشب،ازمسلمات تاریخی است و هدف از آن احتجاج ورزی است،نه آن که صرف اتفاق باشد. سیدمحمد عاملی از فقیهان مشهور شیعه می نویسد: سبب مخفی بودن قبر حضرت زهرا(س) آن است که به طبق آن چه که همه مسلمانان نقل کرده اند،او به امیرمومنان علیه السلام وصیت کرد که وی را شبانه دفن کند تا کسانی که او را آزردند ،بر وی نماز نگزارند؛با آن که در روایات اهل سنت آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: فاطمه ،پاره تن من است؛ هرکه او را بیازارد، مرا آزرده است و هر آنچه مایه خشم و غضب او باشد،مایه خشم و غضب من است.
درهرصورت ،درباره محل دفن حضرت فاطمه زهرا علیهاسلام ،سه دیدگاه وجود دارد:
1-بقیع:
ابن شبه-تاریخ نگار معروف قرن سوم-روایاتی را نقل می کند که براساس آنها،آن حضرت در بقیع به خاک سپرده شد. طبری نیز به نقل از ابن عباس ،درباره دفن آن حضرت در بقیع و در گوشه خانه عقیل،روایتی را نقل کرده است.ابن سعد نیز در طبقات به نقل از عبدالله بن الحسن ،همین را نقل کرده است. ابوعلی محمدبن همام.کاتب اسکافی می نویسد:آن حضرت در حالی که 18 سال و 75 روز داشت ،جان داد و شبانه در بقیع ،به خاک سپرده شد و قبر او پوشانده و مخفی نگاه داشته شد و به هنگام دفن، کسی جز امیرمومنان ،حسن و حسین و عباس بن عبدالمطلب حاضر نبود و گفته می شود که او مقابل سینه پیامبر، دفن گردید؛ ولی خبر بقیع ،صحیح تر و ثابت تر است و هنگام صبح که مردم از آن آگاه شدند،روی به همدیگر کردند گفتند:آیا فاطمه دختر رسول خداصلی الله علیه و آله بمیرد و ما در تشییع جنازه اش حاضر نگردیم؟سپس آنان به فکر یافتن قبراو،به سمت بقیع حرکت کردند که در این حال ،خداوند، 70 صورت قبر را نمایان ساخت و شناخت قبر، برایشان مشکل شد و باز گشتند. شیخ مفید نیز زیارت نامه ای برای آن حضرت در بقیع نقل کرده است.
ابن ادریس ،مسعودی،سبراوی،اربلی ،ابن گیر، و احمد بن عبد الله طبری از جمله کسانی هستند که نظر به دفن آن حضرت در بقیع دارند. با این حال،به هیچ یک از این نظرات نمی توان اعتماد کرد؛زیرا روایاتی از اهل بیت علیها السلام در خلاف این دیدگاه وجود دارد و درباره دفن آن حضرت در بقیع،تنها یک روایت از امام باقر علیه السلام نقل شده است که آن هم مرسل است و قابل اعتنا نیست. از این رو ،شیخ طوسی (ره) می نویسد: اما آن چه روایت شده است که آن حضرت در بقیع دفن گردید ،دور از صواب است و درست نیست.
2- روضه
فاصله قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله تا منبر آن حضرت را روضه نبوی می گویند. روضه ،به معنای باغ است و از برخی روایات ،استفاده می شود که حضرت فاطمه علیهاسلام ،در روضه -که در واقع، قسمتی از مسجد نبوی است- دفن گردیده است.امام صادق علیه السلام درباره این گفته رسول خدا صلی الله علیه و آله که بین قبر و منبر من ،باغی از باغهای بهشت است ،فرمود: چون قبر فاطمه ،باغی از باغهای بهشت است.
طبری امامی از محمدبن همام نقل می کند که علی علیه السلام ،بدن فاطمه علیهاسلام را به بقیع برد و برآن نماز گزارد و آن گاه آن را در روضه به خاک سپرد و محل قبر را مخفی کرد. و از نوشته شیخ طوسی در کتاب المبسوط نیز استفاده می شود که محل دفن آن حضرت، روضه است. او می نویسد: مستحب است که بین قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و منبر آن حضرت، دو رکعت نماز، گزارده شود؛ چون در آن، باغی از باغهای بهشت است و روایت شده که فاطمه علیهاسلام، در آن مدفون است. هم چنین روایت شده که او در خانه اش دفن گردید. در برخی از روایات نیز آمده است که او در بقیع به خاک سپرده شد که این،بعید است و آن دو روایت (دفن در روضه و در بقیع)، به درستی نزدیک تر است و سزاوار است که فاطمه علیهاسلام، در روضه زیارت گردد.
هم چنین شیخ طوسی در مصباح المتهجد می نویسد: نظر اکثر اصحاب معین است که فاطمه علیهاسلام در روضه زیارت گردد و بهتر آن است که شخص آن حضرت را در سه جا (روضه،خانه و بقیع ) زیارت کند.
3- خانه فاطمه
سومین احتمال در محل دفن حضرت فاطمه علیهاسلام ،این است که آن حضرت، در داخل خانه اش- که ضلع مالی حجره نبوی است- به خاک سپرده شده است. شیخ صدوق می نویسد: روایت درباره محل قبر فاطمه علیها سلام مختلف است؛ برخی از آنها بر دفن در بقیع و برخی بر دفن بین قبر و منبر دلالت می کند و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بین قبر و منبر من، باغی از باغهای بهشت است؛چون قبر او فاطمه،بین قبر رسول خدا و منبر است.
برخی روایات دلالت می کند که آن حضرت، در خانه اش دفن گردید و وقتی بنی امیه برمساحت مسجد افزودند، در مسجد قرارگرفت که این نظر در نزد من، صحیح است. مقصود از افزایش مساحت مسجد این است که حجره نبوی و خانه فاطمه علیها سلام به مجموعه مسجد نبوی ، ملحق شدند؛ همانگونه که امروز چنین است و با این بیان، اکنون خانه فاطمه علیهاسلام در داخل حجره نبوی و در ضلع شمالی آن قرار گرفته است و کسی که از باب جبرئیل، داخل مسجد می شود، خانه فاطمه علیها سلام در دست چپ وی قرار می گیرد.
شیخ طوسی در کتای تهذیب الاحکام،پس از نقل دیدگاهها در محل دفن آن حضرت و نفی احتمال بقیع، می گوید: بهتر آن است که حضرت را در دوجا، یعنی روضه و خانه خودش زیارت کرد. ابن ادریس ،سیدابن طاووس و سید محسن امین،از جمله کسانی هستند که احتمال سوم را ترجیح داده، آن را نظر روشن تر و صحیح تر دانسته اند.سمهودی نیز روایتی از امام صادق (ع) به نقل از امام باقر (ع) درباره محل دفن آن حضرت در خانه اش نقل کرده است .
درپرسشی که از امام هادی علیه السلام شده آمده است که ابوالحسن، ابراهیم بن محمدهمدانی،به آن حضرت نوشت: از مزار مادرت فاطمه خبرم ده؛آیا در طیبه(مدینه) است یا همانگونه که (اهل سنت) می گویند،در بقیع است؟ حضرت در پاسخ او نوشت: او با جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله است. سیدابن طاووس پس از ذکر این خبر،چنین استنباط می کند که آن حضرت در خانه اش دفن گردید.
در هر صورت ،مخفی بودن و مخفی نگاه داشتن قبرآن حضرت،علامت مظلومیت او و مایه تکاپو و به فکر واداشتن عقلها و اندیشه ها گشته است. این مخفی بودن،راه را بر رهروان نشان می دهد و چه بسا این راز،تا روز قیامت نیز پوشیده بماند.
منابع:
1- ابن ابی الحدید ،شرح نهج البلاغه،ج 16،ص 282.
2- مدارک الاحکام ،ج 8،ص 279.
3- ر.ک :صحیح بخاری،ج4،ص210و219؛صحیح مسلم،ج7،ص141.
4- تاریخ المدینه المنوره،ج1،ص105.
5-و...
انتهای پیام/
این خانه که خانه اسرار فاطمه است. در کنار قبور ائمه بقیع قرار داست؛ تا آن که در سال 1344 ق. همزمان با تخریب بارگاه ائمه ،توسط وهابیان ، ویران گردید. امیرمومنان علیه السلام، بنابر وصیت حضرت فاطمه زهراعلیهاالسلام ،او را شبانه دفن کرد و به کسی خبر نداد و قبر آن حضرت را مخفی کرد. امام علی علیه السلام ، در بقیع ، چهل صورت قبر درست کرد و روی آنها آب ریخت. به گفته کاتب اسکافی، پس از جریان دفن مخفیانه و شبانه فاطمه زهرا علیها السلام، مردم به سوی بقیع حرکت کردند و در پی یافتن قبر وی برآمدند؛ ولی نتوانستند قبر وی را شناسایی کنند.
طبری می نویسد: مردم، صبح کردند و چهل قبر جدید در بقیع یافتند. همه در بقیع حاضر شدند؛ اما شناخت قبر، برایشان مشکل بود. یکدیگر را سرزنش می کردند که پیامبر،تنها یک دختر ازخود به یادگار گذاشت؛ آیا او بمیرد و در تشییع پیکرش و نماز براو حاضرنشویم و قبر او را نشناسیم؟برخی ازمسئولان حکومتی نیز گفتند:تنی چند از زنان مسلمان، بیایند تا این قبر ها را بشکافیم تا پیکرش را یافته ،بر او نماز گزاریم و قبر او را زیارت کنیم. خبر به علی بن ابی طالب علیه السلام رسید. او در حالی که غضبناک بود،راهی بقیع شد. فردی به سمت بقیع دوید و به مردم گفت: این ، علی بن ابی طالب است که به بقیع می آید و به خدا قسم یاد کرده است که اگر سنگی از این قبرها جابه جا شود شمشیر علی،کارگر خواهدبود. آن گاه جمع حاضر در بقیع ، پراکنده شدند.
هرچیزی در فلسفه وجودی خود ،علتی می خواهد و بهانه ای و خدا می خواست که ارزنده ترین بهانه را برای خلقت همه خوبی ها و تمام زیبایی ها به جهان عرضه کند؛کسی که چشمانش چیزی جز ذات خدا را نبیند و لحظه هایش از چیزی جز عشق، سرشار نباشد؛کسی که شعر زندگی اش در موسیقی حماسه ،جریان داشته باشد؛کسی که حلقه میان رسالت و ولایت باشد؛کسی که حایل میان در حق و دیوار باطل قرار گیرد؛کسی که فاطمگی را به اکمال برساند و بدین ترتیب ،خدا کسی را لایق تر از زهرا سلام الله علیها برای انتصاب در این منصب ،پیدا نکرد؛کسی که بهانه خلقت آسمان ها و زمین باشد....
زائران حرم نبوی و قبرستان بقیع ،درپی قبری گم شده می گردند؛ قبری که پنهان شدنش ،راهها را می گشاید و فکرها را به تکاپو می افکند و این سوال را فراروی همه مطرح می کند که اگر از آخرین پیامبر،تنها یک دختر باقی مانده ،پس چرا او را شبانه دفن کردند و چرا به آن وصیت کرد و چرا قبر او باید تاکنون مخفی بماند.گرچه این راز تاریخی -سیاسی ،ناگشوده خواهد ماند و هدف اصلی از آن،شناخت حق از باطل و تمیز حق مداران از باطل محوران و موضع گیری در برابر ظلم و ظالمان است؛اما این موضوع ،ما را از تکاپوی تاریخی و پژوهش در متون ،باز نمی دارد.
ابن ابی الحدیدمعتزلی -یکی از دانشوران معروف اهل سنت -می نویسد :دفن فاطمه علیها سلام درشب،ازمسلمات تاریخی است و هدف از آن احتجاج ورزی است،نه آن که صرف اتفاق باشد. سیدمحمد عاملی از فقیهان مشهور شیعه می نویسد: سبب مخفی بودن قبر حضرت زهرا(س) آن است که به طبق آن چه که همه مسلمانان نقل کرده اند،او به امیرمومنان علیه السلام وصیت کرد که وی را شبانه دفن کند تا کسانی که او را آزردند ،بر وی نماز نگزارند؛با آن که در روایات اهل سنت آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: فاطمه ،پاره تن من است؛ هرکه او را بیازارد، مرا آزرده است و هر آنچه مایه خشم و غضب او باشد،مایه خشم و غضب من است.
درهرصورت ،درباره محل دفن حضرت فاطمه زهرا علیهاسلام ،سه دیدگاه وجود دارد:
1-بقیع:
ابن شبه-تاریخ نگار معروف قرن سوم-روایاتی را نقل می کند که براساس آنها،آن حضرت در بقیع به خاک سپرده شد. طبری نیز به نقل از ابن عباس ،درباره دفن آن حضرت در بقیع و در گوشه خانه عقیل،روایتی را نقل کرده است.ابن سعد نیز در طبقات به نقل از عبدالله بن الحسن ،همین را نقل کرده است. ابوعلی محمدبن همام.کاتب اسکافی می نویسد:آن حضرت در حالی که 18 سال و 75 روز داشت ،جان داد و شبانه در بقیع ،به خاک سپرده شد و قبر او پوشانده و مخفی نگاه داشته شد و به هنگام دفن، کسی جز امیرمومنان ،حسن و حسین و عباس بن عبدالمطلب حاضر نبود و گفته می شود که او مقابل سینه پیامبر، دفن گردید؛ ولی خبر بقیع ،صحیح تر و ثابت تر است و هنگام صبح که مردم از آن آگاه شدند،روی به همدیگر کردند گفتند:آیا فاطمه دختر رسول خداصلی الله علیه و آله بمیرد و ما در تشییع جنازه اش حاضر نگردیم؟سپس آنان به فکر یافتن قبراو،به سمت بقیع حرکت کردند که در این حال ،خداوند، 70 صورت قبر را نمایان ساخت و شناخت قبر، برایشان مشکل شد و باز گشتند. شیخ مفید نیز زیارت نامه ای برای آن حضرت در بقیع نقل کرده است.
ابن ادریس ،مسعودی،سبراوی،اربلی ،ابن گیر، و احمد بن عبد الله طبری از جمله کسانی هستند که نظر به دفن آن حضرت در بقیع دارند. با این حال،به هیچ یک از این نظرات نمی توان اعتماد کرد؛زیرا روایاتی از اهل بیت علیها السلام در خلاف این دیدگاه وجود دارد و درباره دفن آن حضرت در بقیع،تنها یک روایت از امام باقر علیه السلام نقل شده است که آن هم مرسل است و قابل اعتنا نیست. از این رو ،شیخ طوسی (ره) می نویسد: اما آن چه روایت شده است که آن حضرت در بقیع دفن گردید ،دور از صواب است و درست نیست.
2- روضه
فاصله قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله تا منبر آن حضرت را روضه نبوی می گویند. روضه ،به معنای باغ است و از برخی روایات ،استفاده می شود که حضرت فاطمه علیهاسلام ،در روضه -که در واقع، قسمتی از مسجد نبوی است- دفن گردیده است.امام صادق علیه السلام درباره این گفته رسول خدا صلی الله علیه و آله که بین قبر و منبر من ،باغی از باغهای بهشت است ،فرمود: چون قبر فاطمه ،باغی از باغهای بهشت است.
طبری امامی از محمدبن همام نقل می کند که علی علیه السلام ،بدن فاطمه علیهاسلام را به بقیع برد و برآن نماز گزارد و آن گاه آن را در روضه به خاک سپرد و محل قبر را مخفی کرد. و از نوشته شیخ طوسی در کتاب المبسوط نیز استفاده می شود که محل دفن آن حضرت، روضه است. او می نویسد: مستحب است که بین قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و منبر آن حضرت، دو رکعت نماز، گزارده شود؛ چون در آن، باغی از باغهای بهشت است و روایت شده که فاطمه علیهاسلام، در آن مدفون است. هم چنین روایت شده که او در خانه اش دفن گردید. در برخی از روایات نیز آمده است که او در بقیع به خاک سپرده شد که این،بعید است و آن دو روایت (دفن در روضه و در بقیع)، به درستی نزدیک تر است و سزاوار است که فاطمه علیهاسلام، در روضه زیارت گردد.
هم چنین شیخ طوسی در مصباح المتهجد می نویسد: نظر اکثر اصحاب معین است که فاطمه علیهاسلام در روضه زیارت گردد و بهتر آن است که شخص آن حضرت را در سه جا (روضه،خانه و بقیع ) زیارت کند.
3- خانه فاطمه
سومین احتمال در محل دفن حضرت فاطمه علیهاسلام ،این است که آن حضرت، در داخل خانه اش- که ضلع مالی حجره نبوی است- به خاک سپرده شده است. شیخ صدوق می نویسد: روایت درباره محل قبر فاطمه علیها سلام مختلف است؛ برخی از آنها بر دفن در بقیع و برخی بر دفن بین قبر و منبر دلالت می کند و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بین قبر و منبر من، باغی از باغهای بهشت است؛چون قبر او فاطمه،بین قبر رسول خدا و منبر است.
برخی روایات دلالت می کند که آن حضرت، در خانه اش دفن گردید و وقتی بنی امیه برمساحت مسجد افزودند، در مسجد قرارگرفت که این نظر در نزد من، صحیح است. مقصود از افزایش مساحت مسجد این است که حجره نبوی و خانه فاطمه علیها سلام به مجموعه مسجد نبوی ، ملحق شدند؛ همانگونه که امروز چنین است و با این بیان، اکنون خانه فاطمه علیهاسلام در داخل حجره نبوی و در ضلع شمالی آن قرار گرفته است و کسی که از باب جبرئیل، داخل مسجد می شود، خانه فاطمه علیها سلام در دست چپ وی قرار می گیرد.
شیخ طوسی در کتای تهذیب الاحکام،پس از نقل دیدگاهها در محل دفن آن حضرت و نفی احتمال بقیع، می گوید: بهتر آن است که حضرت را در دوجا، یعنی روضه و خانه خودش زیارت کرد. ابن ادریس ،سیدابن طاووس و سید محسن امین،از جمله کسانی هستند که احتمال سوم را ترجیح داده، آن را نظر روشن تر و صحیح تر دانسته اند.سمهودی نیز روایتی از امام صادق (ع) به نقل از امام باقر (ع) درباره محل دفن آن حضرت در خانه اش نقل کرده است .
درپرسشی که از امام هادی علیه السلام شده آمده است که ابوالحسن، ابراهیم بن محمدهمدانی،به آن حضرت نوشت: از مزار مادرت فاطمه خبرم ده؛آیا در طیبه(مدینه) است یا همانگونه که (اهل سنت) می گویند،در بقیع است؟ حضرت در پاسخ او نوشت: او با جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله است. سیدابن طاووس پس از ذکر این خبر،چنین استنباط می کند که آن حضرت در خانه اش دفن گردید.
در هر صورت ،مخفی بودن و مخفی نگاه داشتن قبرآن حضرت،علامت مظلومیت او و مایه تکاپو و به فکر واداشتن عقلها و اندیشه ها گشته است. این مخفی بودن،راه را بر رهروان نشان می دهد و چه بسا این راز،تا روز قیامت نیز پوشیده بماند.
منابع:
1- ابن ابی الحدید ،شرح نهج البلاغه،ج 16،ص 282.
2- مدارک الاحکام ،ج 8،ص 279.
3- ر.ک :صحیح بخاری،ج4،ص210و219؛صحیح مسلم،ج7،ص141.
4- تاریخ المدینه المنوره،ج1،ص105.
5-و...
انتهای پیام/
این خانه که خانه اسرار فاطمه است. در کنار قبور ائمه بقیع قرار داست؛ تا آن که در سال 1344 ق. همزمان با تخریب بارگاه ائمه ،توسط وهابیان ، ویران گردید. امیرمومنان علیه السلام، بنابر وصیت حضرت فاطمه زهراعلیهاالسلام ،او را شبانه دفن کرد و به کسی خبر نداد و قبر آن حضرت را مخفی کرد. امام علی علیه السلام ، در بقیع ، چهل صورت قبر درست کرد و روی آنها آب ریخت. به گفته کاتب اسکافی، پس از جریان دفن مخفیانه و شبانه فاطمه زهرا علیها السلام، مردم به سوی بقیع حرکت کردند و در پی یافتن قبر وی برآمدند؛ ولی نتوانستند قبر وی را شناسایی کنند.
طبری می نویسد: مردم، صبح کردند و چهل قبر جدید در بقیع یافتند. همه در بقیع حاضر شدند؛ اما شناخت قبر، برایشان مشکل بود. یکدیگر را سرزنش می کردند که پیامبر،تنها یک دختر ازخود به یادگار گذاشت؛ آیا او بمیرد و در تشییع پیکرش و نماز براو حاضرنشویم و قبر او را نشناسیم؟برخی ازمسئولان حکومتی نیز گفتند:تنی چند از زنان مسلمان، بیایند تا این قبر ها را بشکافیم تا پیکرش را یافته ،بر او نماز گزاریم و قبر او را زیارت کنیم. خبر به علی بن ابی طالب علیه السلام رسید. او در حالی که غضبناک بود،راهی بقیع شد. فردی به سمت بقیع دوید و به مردم گفت: این ، علی بن ابی طالب است که به بقیع می آید و به خدا قسم یاد کرده است که اگر سنگی از این قبرها جابه جا شود شمشیر علی،کارگر خواهدبود. آن گاه جمع حاضر در بقیع ، پراکنده شدند.
هرچیزی در فلسفه وجودی خود ،علتی می خواهد و بهانه ای و خدا می خواست که ارزنده ترین بهانه را برای خلقت همه خوبی ها و تمام زیبایی ها به جهان عرضه کند؛کسی که چشمانش چیزی جز ذات خدا را نبیند و لحظه هایش از چیزی جز عشق، سرشار نباشد؛کسی که شعر زندگی اش در موسیقی حماسه ،جریان داشته باشد؛کسی که حلقه میان رسالت و ولایت باشد؛کسی که حایل میان در حق و دیوار باطل قرار گیرد؛کسی که فاطمگی را به اکمال برساند و بدین ترتیب ،خدا کسی را لایق تر از زهرا سلام الله علیها برای انتصاب در این منصب ،پیدا نکرد؛کسی که بهانه خلقت آسمان ها و زمین باشد....
زائران حرم نبوی و قبرستان بقیع ،درپی قبری گم شده می گردند؛ قبری که پنهان شدنش ،راهها را می گشاید و فکرها را به تکاپو می افکند و این سوال را فراروی همه مطرح می کند که اگر از آخرین پیامبر،تنها یک دختر باقی مانده ،پس چرا او را شبانه دفن کردند و چرا به آن وصیت کرد و چرا قبر او باید تاکنون مخفی بماند.گرچه این راز تاریخی -سیاسی ،ناگشوده خواهد ماند و هدف اصلی از آن،شناخت حق از باطل و تمیز حق مداران از باطل محوران و موضع گیری در برابر ظلم و ظالمان است؛اما این موضوع ،ما را از تکاپوی تاریخی و پژوهش در متون ،باز نمی دارد.
ابن ابی الحدیدمعتزلی -یکی از دانشوران معروف اهل سنت -می نویسد :دفن فاطمه علیها سلام درشب،ازمسلمات تاریخی است و هدف از آن احتجاج ورزی است،نه آن که صرف اتفاق باشد. سیدمحمد عاملی از فقیهان مشهور شیعه می نویسد: سبب مخفی بودن قبر حضرت زهرا(س) آن است که به طبق آن چه که همه مسلمانان نقل کرده اند،او به امیرمومنان علیه السلام وصیت کرد که وی را شبانه دفن کند تا کسانی که او را آزردند ،بر وی نماز نگزارند؛با آن که در روایات اهل سنت آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: فاطمه ،پاره تن من است؛ هرکه او را بیازارد، مرا آزرده است و هر آنچه مایه خشم و غضب او باشد،مایه خشم و غضب من است.
درهرصورت ،درباره محل دفن حضرت فاطمه زهرا علیهاسلام ،سه دیدگاه وجود دارد:
1-بقیع:
ابن شبه-تاریخ نگار معروف قرن سوم-روایاتی را نقل می کند که براساس آنها،آن حضرت در بقیع به خاک سپرده شد. طبری نیز به نقل از ابن عباس ،درباره دفن آن حضرت در بقیع و در گوشه خانه عقیل،روایتی را نقل کرده است.ابن سعد نیز در طبقات به نقل از عبدالله بن الحسن ،همین را نقل کرده است. ابوعلی محمدبن همام.کاتب اسکافی می نویسد:آن حضرت در حالی که 18 سال و 75 روز داشت ،جان داد و شبانه در بقیع ،به خاک سپرده شد و قبر او پوشانده و مخفی نگاه داشته شد و به هنگام دفن، کسی جز امیرمومنان ،حسن و حسین و عباس بن عبدالمطلب حاضر نبود و گفته می شود که او مقابل سینه پیامبر، دفن گردید؛ ولی خبر بقیع ،صحیح تر و ثابت تر است و هنگام صبح که مردم از آن آگاه شدند،روی به همدیگر کردند گفتند:آیا فاطمه دختر رسول خداصلی الله علیه و آله بمیرد و ما در تشییع جنازه اش حاضر نگردیم؟سپس آنان به فکر یافتن قبراو،به سمت بقیع حرکت کردند که در این حال ،خداوند، 70 صورت قبر را نمایان ساخت و شناخت قبر، برایشان مشکل شد و باز گشتند. شیخ مفید نیز زیارت نامه ای برای آن حضرت در بقیع نقل کرده است.
ابن ادریس ،مسعودی،سبراوی،اربلی ،ابن گیر، و احمد بن عبد الله طبری از جمله کسانی هستند که نظر به دفن آن حضرت در بقیع دارند. با این حال،به هیچ یک از این نظرات نمی توان اعتماد کرد؛زیرا روایاتی از اهل بیت علیها السلام در خلاف این دیدگاه وجود دارد و درباره دفن آن حضرت در بقیع،تنها یک روایت از امام باقر علیه السلام نقل شده است که آن هم مرسل است و قابل اعتنا نیست. از این رو ،شیخ طوسی (ره) می نویسد: اما آن چه روایت شده است که آن حضرت در بقیع دفن گردید ،دور از صواب است و درست نیست.
2- روضه
فاصله قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله تا منبر آن حضرت را روضه نبوی می گویند. روضه ،به معنای باغ است و از برخی روایات ،استفاده می شود که حضرت فاطمه علیهاسلام ،در روضه -که در واقع، قسمتی از مسجد نبوی است- دفن گردیده است.امام صادق علیه السلام درباره این گفته رسول خدا صلی الله علیه و آله که بین قبر و منبر من ،باغی از باغهای بهشت است ،فرمود: چون قبر فاطمه ،باغی از باغهای بهشت است.
طبری امامی از محمدبن همام نقل می کند که علی علیه السلام ،بدن فاطمه علیهاسلام را به بقیع برد و برآن نماز گزارد و آن گاه آن را در روضه به خاک سپرد و محل قبر را مخفی کرد. و از نوشته شیخ طوسی در کتاب المبسوط نیز استفاده می شود که محل دفن آن حضرت، روضه است. او می نویسد: مستحب است که بین قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و منبر آن حضرت، دو رکعت نماز، گزارده شود؛ چون در آن، باغی از باغهای بهشت است و روایت شده که فاطمه علیهاسلام، در آن مدفون است. هم چنین روایت شده که او در خانه اش دفن گردید. در برخی از روایات نیز آمده است که او در بقیع به خاک سپرده شد که این،بعید است و آن دو روایت (دفن در روضه و در بقیع)، به درستی نزدیک تر است و سزاوار است که فاطمه علیهاسلام، در روضه زیارت گردد.
هم چنین شیخ طوسی در مصباح المتهجد می نویسد: نظر اکثر اصحاب معین است که فاطمه علیهاسلام در روضه زیارت گردد و بهتر آن است که شخص آن حضرت را در سه جا (روضه،خانه و بقیع ) زیارت کند.
3- خانه فاطمه
سومین احتمال در محل دفن حضرت فاطمه علیهاسلام ،این است که آن حضرت، در داخل خانه اش- که ضلع مالی حجره نبوی است- به خاک سپرده شده است. شیخ صدوق می نویسد: روایت درباره محل قبر فاطمه علیها سلام مختلف است؛ برخی از آنها بر دفن در بقیع و برخی بر دفن بین قبر و منبر دلالت می کند و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بین قبر و منبر من، باغی از باغهای بهشت است؛چون قبر او فاطمه،بین قبر رسول خدا و منبر است.
برخی روایات دلالت می کند که آن حضرت، در خانه اش دفن گردید و وقتی بنی امیه برمساحت مسجد افزودند، در مسجد قرارگرفت که این نظر در نزد من، صحیح است. مقصود از افزایش مساحت مسجد این است که حجره نبوی و خانه فاطمه علیها سلام به مجموعه مسجد نبوی ، ملحق شدند؛ همانگونه که امروز چنین است و با این بیان، اکنون خانه فاطمه علیهاسلام در داخل حجره نبوی و در ضلع شمالی آن قرار گرفته است و کسی که از باب جبرئیل، داخل مسجد می شود، خانه فاطمه علیها سلام در دست چپ وی قرار می گیرد.
شیخ طوسی در کتای تهذیب الاحکام،پس از نقل دیدگاهها در محل دفن آن حضرت و نفی احتمال بقیع، می گوید: بهتر آن است که حضرت را در دوجا، یعنی روضه و خانه خودش زیارت کرد. ابن ادریس ،سیدابن طاووس و سید محسن امین،از جمله کسانی هستند که احتمال سوم را ترجیح داده، آن را نظر روشن تر و صحیح تر دانسته اند.سمهودی نیز روایتی از امام صادق (ع) به نقل از امام باقر (ع) درباره محل دفن آن حضرت در خانه اش نقل کرده است .
درپرسشی که از امام هادی علیه السلام شده آمده است که ابوالحسن، ابراهیم بن محمدهمدانی،به آن حضرت نوشت: از مزار مادرت فاطمه خبرم ده؛آیا در طیبه(مدینه) است یا همانگونه که (اهل سنت) می گویند،در بقیع است؟ حضرت در پاسخ او نوشت: او با جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله است. سیدابن طاووس پس از ذکر این خبر،چنین استنباط می کند که آن حضرت در خانه اش دفن گردید.
در هر صورت ،مخفی بودن و مخفی نگاه داشتن قبرآن حضرت،علامت مظلومیت او و مایه تکاپو و به فکر واداشتن عقلها و اندیشه ها گشته است. این مخفی بودن،راه را بر رهروان نشان می دهد و چه بسا این راز،تا روز قیامت نیز پوشیده بماند.
منابع:
1- ابن ابی الحدید ،شرح نهج البلاغه،ج 16،ص 282.
2- مدارک الاحکام ،ج 8،ص 279.
3- ر.ک :صحیح بخاری،ج4،ص210و219؛صحیح مسلم،ج7،ص141.
4- تاریخ المدینه المنوره،ج1،ص105.
5-و...
انتهای پیام/
,
این خانه که خانه اسرار فاطمه است. در کنار قبور ائمه بقیع قرار داست؛ تا آن که در سال 1344 ق. همزمان با تخریب بارگاه ائمه ،توسط وهابیان ، ویران گردید. امیرمومنان علیه السلام، بنابر وصیت حضرت فاطمه زهراعلیهاالسلام ،او را شبانه دفن کرد و به کسی خبر نداد و قبر آن حضرت را مخفی کرد. امام علی علیه السلام ، در بقیع ، چهل صورت قبر درست کرد و روی آنها آب ریخت. به گفته کاتب اسکافی، پس از جریان دفن مخفیانه و شبانه فاطمه زهرا علیها السلام، مردم به سوی بقیع حرکت کردند و در پی یافتن قبر وی برآمدند؛ ولی نتوانستند قبر وی را شناسایی کنند.
, این خانه که خانه اسرار فاطمه است. در کنار قبور ائمه بقیع قرار داست؛ تا آن که در سال 1344 ق. همزمان با تخریب بارگاه ائمه ،توسط وهابیان ، ویران گردید. امیرمومنان علیه السلام، بنابر وصیت حضرت فاطمه زهراعلیهاالسلام ،او را شبانه دفن کرد و به کسی خبر نداد و قبر آن حضرت را مخفی کرد. امام علی علیه السلام ، در بقیع ، چهل صورت قبر درست کرد و روی آنها آب ریخت. به گفته کاتب اسکافی، پس از جریان دفن مخفیانه و شبانه فاطمه زهرا علیها السلام، مردم به سوی بقیع حرکت کردند و در پی یافتن قبر وی برآمدند؛ ولی نتوانستند قبر وی را شناسایی کنند.,,
طبری می نویسد: مردم، صبح کردند و چهل قبر جدید در بقیع یافتند. همه در بقیع حاضر شدند؛ اما شناخت قبر، برایشان مشکل بود. یکدیگر را سرزنش می کردند که پیامبر،تنها یک دختر ازخود به یادگار گذاشت؛ آیا او بمیرد و در تشییع پیکرش و نماز براو حاضرنشویم و قبر او را نشناسیم؟برخی ازمسئولان حکومتی نیز گفتند:تنی چند از زنان مسلمان، بیایند تا این قبر ها را بشکافیم تا پیکرش را یافته ،بر او نماز گزاریم و قبر او را زیارت کنیم. خبر به علی بن ابی طالب علیه السلام رسید. او در حالی که غضبناک بود،راهی بقیع شد. فردی به سمت بقیع دوید و به مردم گفت: این ، علی بن ابی طالب است که به بقیع می آید و به خدا قسم یاد کرده است که اگر سنگی از این قبرها جابه جا شود شمشیر علی،کارگر خواهدبود. آن گاه جمع حاضر در بقیع ، پراکنده شدند.
, طبری می نویسد: مردم، صبح کردند و چهل قبر جدید در بقیع یافتند. همه در بقیع حاضر شدند؛ اما شناخت قبر، برایشان مشکل بود. یکدیگر را سرزنش می کردند که پیامبر،تنها یک دختر ازخود به یادگار گذاشت؛ آیا او بمیرد و در تشییع پیکرش و نماز براو حاضرنشویم و قبر او را نشناسیم؟برخی ازمسئولان حکومتی نیز گفتند:تنی چند از زنان مسلمان، بیایند تا این قبر ها را بشکافیم تا پیکرش را یافته ،بر او نماز گزاریم و قبر او را زیارت کنیم. خبر به علی بن ابی طالب علیه السلام رسید. او در حالی که غضبناک بود،راهی بقیع شد. فردی به سمت بقیع دوید و به مردم گفت: این ، علی بن ابی طالب است که به بقیع می آید و به خدا قسم یاد کرده است که اگر سنگی از این قبرها جابه جا شود شمشیر علی،کارگر خواهدبود. آن گاه جمع حاضر در بقیع ، پراکنده شدند.,,
, ,
هرچیزی در فلسفه وجودی خود ،علتی می خواهد و بهانه ای و خدا می خواست که ارزنده ترین بهانه را برای خلقت همه خوبی ها و تمام زیبایی ها به جهان عرضه کند؛کسی که چشمانش چیزی جز ذات خدا را نبیند و لحظه هایش از چیزی جز عشق، سرشار نباشد؛کسی که شعر زندگی اش در موسیقی حماسه ،جریان داشته باشد؛کسی که حلقه میان رسالت و ولایت باشد؛کسی که حایل میان در حق و دیوار باطل قرار گیرد؛کسی که فاطمگی را به اکمال برساند و بدین ترتیب ،خدا کسی را لایق تر از زهرا سلام الله علیها برای انتصاب در این منصب ،پیدا نکرد؛کسی که بهانه خلقت آسمان ها و زمین باشد....
,,
زائران حرم نبوی و قبرستان بقیع ،درپی قبری گم شده می گردند؛ قبری که پنهان شدنش ،راهها را می گشاید و فکرها را به تکاپو می افکند و این سوال را فراروی همه مطرح می کند که اگر از آخرین پیامبر،تنها یک دختر باقی مانده ،پس چرا او را شبانه دفن کردند و چرا به آن وصیت کرد و چرا قبر او باید تاکنون مخفی بماند.گرچه این راز تاریخی -سیاسی ،ناگشوده خواهد ماند و هدف اصلی از آن،شناخت حق از باطل و تمیز حق مداران از باطل محوران و موضع گیری در برابر ظلم و ظالمان است؛اما این موضوع ،ما را از تکاپوی تاریخی و پژوهش در متون ،باز نمی دارد.
, زائران حرم نبوی و قبرستان بقیع ،درپی قبری گم شده می گردند؛ قبری که پنهان شدنش ،راهها را می گشاید و فکرها را به تکاپو می افکند و این سوال را فراروی همه مطرح می کند که اگر از آخرین پیامبر،تنها یک دختر باقی مانده ،پس چرا او را شبانه دفن کردند و چرا به آن وصیت کرد و چرا قبر او باید تاکنون مخفی بماند.گرچه این راز تاریخی -سیاسی ،ناگشوده خواهد ماند و هدف اصلی از آن،شناخت حق از باطل و تمیز حق مداران از باطل محوران و موضع گیری در برابر ظلم و ظالمان است؛اما این موضوع ،ما را از تکاپوی تاریخی و پژوهش در متون ،باز نمی دارد.,,
,
ابن ابی الحدیدمعتزلی -یکی از دانشوران معروف اهل سنت -می نویسد :دفن فاطمه علیها سلام درشب،ازمسلمات تاریخی است و هدف از آن احتجاج ورزی است،نه آن که صرف اتفاق باشد. سیدمحمد عاملی از فقیهان مشهور شیعه می نویسد: سبب مخفی بودن قبر حضرت زهرا(س) آن است که به طبق آن چه که همه مسلمانان نقل کرده اند،او به امیرمومنان علیه السلام وصیت کرد که وی را شبانه دفن کند تا کسانی که او را آزردند ،بر وی نماز نگزارند؛با آن که در روایات اهل سنت آمده است که رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: فاطمه ،پاره تن من است؛ هرکه او را بیازارد، مرا آزرده است و هر آنچه مایه خشم و غضب او باشد،مایه خشم و غضب من است.
,,
درهرصورت ،درباره محل دفن حضرت فاطمه زهرا علیهاسلام ،سه دیدگاه وجود دارد:
, درهرصورت ،درباره محل دفن حضرت فاطمه زهرا علیهاسلام ،سه دیدگاه وجود دارد:,,
1-بقیع:
, 1-بقیع:,ابن شبه-تاریخ نگار معروف قرن سوم-روایاتی را نقل می کند که براساس آنها،آن حضرت در بقیع به خاک سپرده شد. طبری نیز به نقل از ابن عباس ،درباره دفن آن حضرت در بقیع و در گوشه خانه عقیل،روایتی را نقل کرده است.ابن سعد نیز در طبقات به نقل از عبدالله بن الحسن ،همین را نقل کرده است. ابوعلی محمدبن همام.کاتب اسکافی می نویسد:آن حضرت در حالی که 18 سال و 75 روز داشت ،جان داد و شبانه در بقیع ،به خاک سپرده شد و قبر او پوشانده و مخفی نگاه داشته شد و به هنگام دفن، کسی جز امیرمومنان ،حسن و حسین و عباس بن عبدالمطلب حاضر نبود و گفته می شود که او مقابل سینه پیامبر، دفن گردید؛ ولی خبر بقیع ،صحیح تر و ثابت تر است و هنگام صبح که مردم از آن آگاه شدند،روی به همدیگر کردند گفتند:آیا فاطمه دختر رسول خداصلی الله علیه و آله بمیرد و ما در تشییع جنازه اش حاضر نگردیم؟سپس آنان به فکر یافتن قبراو،به سمت بقیع حرکت کردند که در این حال ،خداوند، 70 صورت قبر را نمایان ساخت و شناخت قبر، برایشان مشکل شد و باز گشتند. شیخ مفید نیز زیارت نامه ای برای آن حضرت در بقیع نقل کرده است.
, ابن شبه-تاریخ نگار معروف قرن سوم-روایاتی را نقل می کند که براساس آنها،آن حضرت در بقیع به خاک سپرده شد. طبری نیز به نقل از ابن عباس ،درباره دفن آن حضرت در بقیع و در گوشه خانه عقیل،روایتی را نقل کرده است.ابن سعد نیز در طبقات به نقل از عبدالله بن الحسن ،همین را نقل کرده است. ابوعلی محمدبن همام.کاتب اسکافی می نویسد:آن حضرت در حالی که 18 سال و 75 روز داشت ،جان داد و شبانه در بقیع ،به خاک سپرده شد و قبر او پوشانده و مخفی نگاه داشته شد و به هنگام دفن، کسی جز امیرمومنان ،حسن و حسین و عباس بن عبدالمطلب حاضر نبود و گفته می شود که او مقابل سینه پیامبر، دفن گردید؛ ولی خبر بقیع ،صحیح تر و ثابت تر است و هنگام صبح که مردم از آن آگاه شدند،روی به همدیگر کردند گفتند:آیا فاطمه دختر رسول خداصلی الله علیه و آله بمیرد و ما در تشییع جنازه اش حاضر نگردیم؟سپس آنان به فکر یافتن قبراو،به سمت بقیع حرکت کردند که در این حال ،خداوند، 70 صورت قبر را نمایان ساخت و شناخت قبر، برایشان مشکل شد و باز گشتند. شیخ مفید نیز زیارت نامه ای برای آن حضرت در بقیع نقل کرده است.,,
, ,
ابن ادریس ،مسعودی،سبراوی،اربلی ،ابن گیر، و احمد بن عبد الله طبری از جمله کسانی هستند که نظر به دفن آن حضرت در بقیع دارند. با این حال،به هیچ یک از این نظرات نمی توان اعتماد کرد؛زیرا روایاتی از اهل بیت علیها السلام در خلاف این دیدگاه وجود دارد و درباره دفن آن حضرت در بقیع،تنها یک روایت از امام باقر علیه السلام نقل شده است که آن هم مرسل است و قابل اعتنا نیست. از این رو ،شیخ طوسی (ره) می نویسد: اما آن چه روایت شده است که آن حضرت در بقیع دفن گردید ،دور از صواب است و درست نیست.
,,
2- روضه
, 2- روضه,فاصله قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله تا منبر آن حضرت را روضه نبوی می گویند. روضه ،به معنای باغ است و از برخی روایات ،استفاده می شود که حضرت فاطمه علیهاسلام ،در روضه -که در واقع، قسمتی از مسجد نبوی است- دفن گردیده است.امام صادق علیه السلام درباره این گفته رسول خدا صلی الله علیه و آله که بین قبر و منبر من ،باغی از باغهای بهشت است ،فرمود: چون قبر فاطمه ،باغی از باغهای بهشت است.
, فاصله قبر رسول خدا صلی الله علیه و آله تا منبر آن حضرت را روضه نبوی می گویند. روضه ،به معنای باغ است و از برخی روایات ،استفاده می شود که حضرت فاطمه علیهاسلام ،در روضه -که در واقع، قسمتی از مسجد نبوی است- دفن گردیده است.امام صادق علیه السلام درباره این گفته رسول خدا صلی الله علیه و آله که بین قبر و منبر من ،باغی از باغهای بهشت است ،فرمود: چون قبر فاطمه ،باغی از باغهای بهشت است.,,
طبری امامی از محمدبن همام نقل می کند که علی علیه السلام ،بدن فاطمه علیهاسلام را به بقیع برد و برآن نماز گزارد و آن گاه آن را در روضه به خاک سپرد و محل قبر را مخفی کرد. و از نوشته شیخ طوسی در کتاب المبسوط نیز استفاده می شود که محل دفن آن حضرت، روضه است. او می نویسد: مستحب است که بین قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و منبر آن حضرت، دو رکعت نماز، گزارده شود؛ چون در آن، باغی از باغهای بهشت است و روایت شده که فاطمه علیهاسلام، در آن مدفون است. هم چنین روایت شده که او در خانه اش دفن گردید. در برخی از روایات نیز آمده است که او در بقیع به خاک سپرده شد که این،بعید است و آن دو روایت (دفن در روضه و در بقیع)، به درستی نزدیک تر است و سزاوار است که فاطمه علیهاسلام، در روضه زیارت گردد.
, طبری امامی از محمدبن همام نقل می کند که علی علیه السلام ،بدن فاطمه علیهاسلام را به بقیع برد و برآن نماز گزارد و آن گاه آن را در روضه به خاک سپرد و محل قبر را مخفی کرد. و از نوشته شیخ طوسی در کتاب المبسوط نیز استفاده می شود که محل دفن آن حضرت، روضه است. او می نویسد: مستحب است که بین قبر پیامبر صلی الله علیه و آله و منبر آن حضرت، دو رکعت نماز، گزارده شود؛ چون در آن، باغی از باغهای بهشت است و روایت شده که فاطمه علیهاسلام، در آن مدفون است. هم چنین روایت شده که او در خانه اش دفن گردید. در برخی از روایات نیز آمده است که او در بقیع به خاک سپرده شد که این،بعید است و آن دو روایت (دفن در روضه و در بقیع)، به درستی نزدیک تر است و سزاوار است که فاطمه علیهاسلام، در روضه زیارت گردد.,هم چنین شیخ طوسی در مصباح المتهجد می نویسد: نظر اکثر اصحاب معین است که فاطمه علیهاسلام در روضه زیارت گردد و بهتر آن است که شخص آن حضرت را در سه جا (روضه،خانه و بقیع ) زیارت کند.
, هم چنین شیخ طوسی در مصباح المتهجد می نویسد: نظر اکثر اصحاب معین است که فاطمه علیهاسلام در روضه زیارت گردد و بهتر آن است که شخص آن حضرت را در سه جا (روضه،خانه و بقیع ) زیارت کند.,,
3- خانه فاطمه
, 3- خانه فاطمه ,سومین احتمال در محل دفن حضرت فاطمه علیهاسلام ،این است که آن حضرت، در داخل خانه اش- که ضلع مالی حجره نبوی است- به خاک سپرده شده است. شیخ صدوق می نویسد: روایت درباره محل قبر فاطمه علیها سلام مختلف است؛ برخی از آنها بر دفن در بقیع و برخی بر دفن بین قبر و منبر دلالت می کند و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بین قبر و منبر من، باغی از باغهای بهشت است؛چون قبر او فاطمه،بین قبر رسول خدا و منبر است.
, سومین احتمال در محل دفن حضرت فاطمه علیهاسلام ،این است که آن حضرت، در داخل خانه اش- که ضلع مالی حجره نبوی است- به خاک سپرده شده است. شیخ صدوق می نویسد: روایت درباره محل قبر فاطمه علیها سلام مختلف است؛ برخی از آنها بر دفن در بقیع و برخی بر دفن بین قبر و منبر دلالت می کند و رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: بین قبر و منبر من، باغی از باغهای بهشت است؛چون قبر او فاطمه،بین قبر رسول خدا و منبر است. ,,
برخی روایات دلالت می کند که آن حضرت، در خانه اش دفن گردید و وقتی بنی امیه برمساحت مسجد افزودند، در مسجد قرارگرفت که این نظر در نزد من، صحیح است. مقصود از افزایش مساحت مسجد این است که حجره نبوی و خانه فاطمه علیها سلام به مجموعه مسجد نبوی ، ملحق شدند؛ همانگونه که امروز چنین است و با این بیان، اکنون خانه فاطمه علیهاسلام در داخل حجره نبوی و در ضلع شمالی آن قرار گرفته است و کسی که از باب جبرئیل، داخل مسجد می شود، خانه فاطمه علیها سلام در دست چپ وی قرار می گیرد.
,,
شیخ طوسی در کتای تهذیب الاحکام،پس از نقل دیدگاهها در محل دفن آن حضرت و نفی احتمال بقیع، می گوید: بهتر آن است که حضرت را در دوجا، یعنی روضه و خانه خودش زیارت کرد. ابن ادریس ،سیدابن طاووس و سید محسن امین،از جمله کسانی هستند که احتمال سوم را ترجیح داده، آن را نظر روشن تر و صحیح تر دانسته اند.سمهودی نیز روایتی از امام صادق (ع) به نقل از امام باقر (ع) درباره محل دفن آن حضرت در خانه اش نقل کرده است .
, شیخ طوسی در کتای تهذیب الاحکام،پس از نقل دیدگاهها در محل دفن آن حضرت و نفی احتمال بقیع، می گوید: بهتر آن است که حضرت را در دوجا، یعنی روضه و خانه خودش زیارت کرد. ابن ادریس ،سیدابن طاووس و سید محسن امین،از جمله کسانی هستند که احتمال سوم را ترجیح داده، آن را نظر روشن تر و صحیح تر دانسته اند.سمهودی نیز روایتی از امام صادق (ع) به نقل از امام باقر (ع) درباره محل دفن آن حضرت در خانه اش نقل کرده است .,درپرسشی که از امام هادی علیه السلام شده آمده است که ابوالحسن، ابراهیم بن محمدهمدانی،به آن حضرت نوشت: از مزار مادرت فاطمه خبرم ده؛آیا در طیبه(مدینه) است یا همانگونه که (اهل سنت) می گویند،در بقیع است؟ حضرت در پاسخ او نوشت: او با جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله است. سیدابن طاووس پس از ذکر این خبر،چنین استنباط می کند که آن حضرت در خانه اش دفن گردید.
, درپرسشی که از امام هادی علیه السلام شده آمده است که ابوالحسن، ابراهیم بن محمدهمدانی،به آن حضرت نوشت: از مزار مادرت فاطمه خبرم ده؛آیا در طیبه(مدینه) است یا همانگونه که (اهل سنت) می گویند،در بقیع است؟ حضرت در پاسخ او نوشت: او با جدم رسول خدا صلی الله علیه و آله است. سیدابن طاووس پس از ذکر این خبر،چنین استنباط می کند که آن حضرت در خانه اش دفن گردید.,,
در هر صورت ،مخفی بودن و مخفی نگاه داشتن قبرآن حضرت،علامت مظلومیت او و مایه تکاپو و به فکر واداشتن عقلها و اندیشه ها گشته است. این مخفی بودن،راه را بر رهروان نشان می دهد و چه بسا این راز،تا روز قیامت نیز پوشیده بماند.
,,
منابع:
, منابع:,1- ابن ابی الحدید ،شرح نهج البلاغه،ج 16،ص 282.
,2- مدارک الاحکام ،ج 8،ص 279.
,3- ر.ک :صحیح بخاری،ج4،ص210و219؛صحیح مسلم،ج7،ص141.
,4- تاریخ المدینه المنوره،ج1،ص105.
,5-و...
,,
انتهای پیام/
,,
]
ارسال دیدگاه