کبوتر خانه های خمین نماد معماری ایرانی
شهرستان خمین دارای بناهای تاریخی کهنی است که یکی از این بناها کبوترخانه هایی است که شگفتی آن چشم هر بیننده و گردشگری را برمی انگیزد.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی دانا به نقل از دیارآفتاب، در خمین ، از جمله آثار منحصر به فرد معماران ایرانی فرهنگ بزرگ سخن ، کبوترخانه یا کبوترخان را چنین معنی کرده است: «برجی که برای کبوتران ساخته میشود/ منفذی در زیر حمامهای قدیمی برای انتقال حرارت ساخته میشد.»
همچنین در فرهنگ معین، آمده است: «محلی که کبوتر در آن آشیان سازد. در برخی نواحی، برجهایی میساختند به نام مذکور.»
اما در لغتنامۀ دهخدا، آمده است:کبوترخانه؛ برج حمام/ برج کبوتر/ کفترخان/ کبوترخانه/ باروگونهای که کنند و در آن لانههای کبوتران سازند/ در اصطلاح بنایی سوراخها که در زیر حمام برای نقل حرارت سازند. جایی که برای کبوتران اهلی سازند./ کبوترخان/ ورده/ آنجا که کبوتران خانه کنند/ برج کبوتر/ بنایی که به آشیانهٔ کبوتر اختصاص دارد و آن معمولاً بهصورت برجی باشد و اندر وی برجی و کبوتر خانهای ساخت.»
کبوترخانهها برای گردآوری کود کبوترها و دیگر پرندگان، جهت مصارف کشاورزی ساخته میشده است. کود کبوتر در گذشته استفادههای بسیاری در صنعت داشته، از جمله صنعت دباغی در چرم سازی و ساخت باروتبه همین دلیل در زمان شاه عباس صفوی مالیات نسبتا سنگینی از کبوترخانهها گرفته میشد. از دیرباز، برای استفاده از گوشت و کود کبوتران، ساختن کبوترخان معمول بوده است
در منطقه جغرافیایی خاصی از روستاهای کمره، ساختمان های منفرد، بزرگ و کنگره داری ساخته شده است که اکثر آن ها در میان زمین های مزروعی و گندمزارها و در اطراف رودخانه قرار گرفته اند. بناهای کنگره داری که نوار سفیدی از گچ در چهار طرف دیوارها و کنگره های اطراف سقف آن ها کشیده شده و دسته های کوچک و بزرگ کبوتر در حول و حوش آن در پروازند یا روی تیرک های آن نشسته اند. کشاورزان بدین روش از فضله های این کبوتران برای تقویت زمین های کشاورزی خویش یاری می گیرند. کبوترخانه رازان اخیرا توسط سازمان میراث فرهنگی مورد بازسازی قرار گرفته است.
از جمله ظرافت ها و نکات ظریف به کاررفته در طراحی و ساخت کبوترخانه ها می توان به موارد زیر اشاره نمود:
1. بهره گیری از اصل تشدید به منظور ایجاد ارتعاشات قوی در برج تا هنگام پرواز تمامی کبوترها از برج خارج شوند .
2. طراحی و انتخاب سایت ویِژه در ساخت کبوترخانه ها با فضای تو در تو با هدف افزایش مقاومت برج .
3. تعبیه سوراخ هایی در دیوار داخلی برج از بالا به پایین تا کبوتران در آنها بنشینند .
4. استفاده از کاه گل در ساخت کبوترخانه تا در تابستان برج خنک و در زمستان گرم باشد.
5. ساخت سوراخ هایی با قطر برابر برای ورود کبوتر و ممانعت از ورود حیوانات بزرگ تر و کوچکتر ، برای این منظور بعضاً از لوله های سفالی استفاده می شده است .
6. انحنای سطح داخلی برج به منظور ممانعت از حرکت صعودی مار به طراف لانه های کبوتر
7. استفاده از بوی برخی گیاهان همچو کندر و نیز بعضی حیوانات نظیر گرگ یا کفتار با هدف دفع دشمنان کبوتر ، تا جایی که تا همچین اواخر سر گرگ در کبوترخانه رباط ابوالقاسم گلپایگان دیده می شده است .
مزایا و مواهب:
1. ایجاد اشتغال : پس از احداث کبوترخانه می توان ارتزاق یک خانواده را فراهم نمود و یا به ارتزاق یک خانواده کمک کند .
2. حفظ میراث فرهنگ کشاورزی : اگر چه پرداختن بیش از حد به مقوله های سنتی و غافل ماندن از فن آوری های نوین می تواند به نوعی عقب ماندگی ذهنی و واپس گرایی تعبیر گردد . اما بریدن از گذشته نیز به همان اندازه می تواند خطرناک و مصیبت بار باشد . چرا که حداقل امتیاز مترتب بر حفظ میراث گذشته می تواند در اختیار داشتن پایه و مبنایی برای توسعه فعالیت ها در آینده باشد که ما چه تجاربی از قبل در اختیار داریم تا آن را به نحو مناسبی در مسیر بهبود وضعیت خود به کارگیریم .
3. تهیه و تولید کود جهت استفاده در کشاورزی : با عنایت به ارزش قابل توجه کود طیور و و به ویژه کود کبوتر و آشکار شدن هر چه بیشتر عوارض و نارسایی های مترتب بر استفاده از کودهای شیمیایی توجه به کبوتر خانه ها میتواند منبعی با ارزش جهت تولید کود کبوتر درکشور تلقی شود .
4. بهره گیری از کود کبوتر جهت تغذیه ماهی ، طیور و سایر دام ها : حتی در صورتی که نتوان از کود کبوتر در تغذیه گیاهی و تولید انرژی استفاده نمود ، می توان از آن به عنوان یک ماده مکمل در تغذیه سایر دام ها و ماهیان استفاده نمود.
اما آثار گرانبها که نمونه ای از هنر معماری ایران است مورد بی توجهی مسئولین قرار گرفته است و در حال تخریب است و اگر این وضعیت ادامه پیدا کند اثری از این آثار تاریخی بر جای نخواهد ماند .
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
,
انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه