یادداشت/
بهره وری پایین انرژی، بیماری مزمن اقتصاد ایران
رهبری برای چندمین بار در سال های اخیر و تأکیدات متواتری که در سخنرانی های قبلی خود داشتند، بحث اقتصاد مقاومتی را به عنوان راهکار دفاعی ایران در برابر فشار تحریمی دشمن، پیش کشیدند ودر این بحث برای اولین بار رهبر انقلاب خود در قامت یک کارشناس مطلع با نگاه کلان و راهبردی در حوزه مختلف را برای عمل به اقتصاد مقاومتی بیان کردند که یکی از این حوزه ها، تأکید بر بهره وری انرژی به عنوان یکی از نقاط ضعف اساسی اقتصاد ایران بود.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از هرمز ؛ در کشورمان معمول است که جهت گیری و خط مشی کشور در یک سال آینده در سخنرانی نوروزی رهبر انقلاب بیان می شود و ایشان در این سخنرانی ها هم ارزیابی کلانی از سالی که گذشت انجام می دهند و هم اینکه اولویت ها و گلوگاه های راهبردی برای کشور را در سال آینده مطرح می کنند.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, هرمز, در کشورمان معمول است که جهت گیری و خط مشی کشور در یک سال آینده در سخنرانی نوروزی رهبر انقلاب بیان می شود و ایشان در این سخنرانی ها هم ارزیابی کلانی از سالی که گذشت انجام می دهند و هم اینکه اولویت ها و گلوگاه های راهبردی برای کشور را در سال آینده مطرح می کنند.,,
سخنرانی امسال رهبر انقلاب نیز از این جهت حائز نکات مهمی بود و ایشان در این سخنرانی که در جمع زائران حضرت رضا (ع) انجام می شد، با اشاره به رفتار دشمن در برابر ملت ایران در سال های اخیر، سه حربه اصلی دشمن را ایران هراسی، نفوذ و تحریم بر شمردند و به مردم و مسئولین یادآوری کردند که باید سیاست هایی در جهت ناکارآمد کردن این سه حربه به کار گیرند.
,,
ولی بیشترین تمرکز ایشان در سخنرانی نوروزی بر مسأله تحریم بود و برخی عملکردها در سال های اخیر را موجب مهم جلوه داده شدن این حربه برای دشمن دانستند و رهبر انقلاب یکی از محورهای شکل گیری این توهم برای دشمن را تأکید برخی از مسئولین بر تأثیرگذار بودن تحریم ها دانستند و آن را بزرگنمایی خواندند که موجب شده است دشمن احساس کند می تواند با این ابزار بر ملت ایران فشار بیاورد.
,,
لذا رهبری برای چندمین بار در سال های اخیر و تأکیدات متواتری که در سخنرانی های قبلی خود داشتند، بحث اقتصاد مقاومتی را به عنوان راهکار دفاعی ایران در برابر فشار تحریمی دشمن، پیش کشیدند ودر این بحث برای اولین بار رهبر انقلاب خود در قامت یک کارشناس مطلع با نگاه کلان و راهبردی در حوزه مختلف را برای عمل به اقتصاد مقاومتی بیان کردند که یکی از این حوزه ها، تأکید بر بهره وری انرژی به عنوان یکی از نقاط ضعف اساسی اقتصاد ایران بود.
,,
البته ایشان چند سال قبل با نامگذاری سال به عنوان سال اصالح الگوی مصرف به این امر مهم توجه داده بودند ولی به دلیل ناکافی بودن اقدامات در این حوزه، مجدداً افزایش بهره وری انرژی را در قالب حوزه های مهم در اقتصاد مقاومتی بر شمردند و ایشان در این سخنرانی فرمودند: «من یک وقتی هم اینجا در یکی از همین سخنرانی های اول سال، چند سال قبل از این،این راه گفتم که ادعا می شود اگر ما بتوانیم بهره وری انرژی را ارتقا بدهیم،بالا ببریم و صرفه جویی کنیم صد میلیارد دلار صرفه جویی خواهد شد، مبلغ کمی نیست، مبلغ زیادی است، این را جدی بگیرند البته شنیدم این مصوبه مجلس هم هست ارتقای بهره برداری از انرژی، مصوبه شورای اسلامی است واقعا بررسی کنند که اگرچنانچه یک چنین چیزی وجود دارد، باید روی این متمرکز بشوند و کار کنند.
,,
امروزه در دنیا یکی از حوزه های بسیار سود ده، بازار افزایش بهره وری انرژی است و تنها در سال گذشته میلادی، حدود 315 میلیارد دلار حجم مبادالت این حوزه برآورد شده است این بدین معنی است که کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه جهان مدت هاست که به اهمیت این بخش پی برده اند و تمرکز خود را بر روی آن قرار داده اند.
,,
به طور کلی بهره وری که از مفاهیم مهم در علم اقتصاد است، را این گونه تعریف می کنند: «مقدار کالا و یا خدمات تولید شده در مقایسه با هر واحد از انرژی و یا کار هزینه شده» و به عبارت دیگر بهره وری به معنای حاصل کردن حداکثر سود ممکن است با استفاده بهینه از نیروی کار، توان، استعداد، انرژی و سایر مواد مصرفی و این واژه با گسترش انقلاب صنعتی در اروپا وارد ادبیات اقتصادی شد؛ زمانی که تولیدگران با محدودیت منابع و افزایش قیمت مواد اولیه روبرو شدند.
,,
در نگاه کلان به مقوله بهره وری می توان سه عامل بهبود کیفی عامل کار، بهبود روابط بین مدیر و کارمندان، بهبود استفاده از ابداعات فناورانه را به عنوان عوامل بهبود سطح بهره وری نام برد و همان گونه که رهبر معظم فرمودند به دلیل پایین بودن بهره وری در کشورمان، هزینه هنگفتی از بودجه کشور صرف مصارف اضافه انرژی می شود، اما به راستی وضعیت کشور در قیاس با نرم جهان چگونه است؟
,,
مصرف انرژی در ایران 3 برابر متوسط جهانی برای رسیدن به شناختی عینی از میزان مصرف انرژی، شاخصی به اسم شدت انرژی مورد استفاده قرار می گیرد و این شاخص بیانگر میزان مصرف انرژی به ازای هر واحد از تولید کاال و خدمات است که از تقسیم مقدار مصرف انرژی بر تولید ناخالص داخلی به دست می آید. مقدار محاسبه شده شاخص شدت انرژی در ایران 0.62 است.
,,
به معنای دیگر برای تولید هزار دلار کالا و خدمات به مصرف 0.62 تن انرژی نیاز است و این مقدار 6 برابر بیشتر از مصرف اتحادیه اروپا و تقریبا 3 برابر مصرف جهانی است و البته باید توجه داشت که بخش مهمی از تولید ناخالص داخلی کشور نیز از صادرات انرژی به دست می آید و نباید آن را جزء کالا های تولید شده در کشور محاسبه کرد؛ فلذا برای رسیدن به یک عدد واقعی می بایست میزان صادرات انرژی را از تولید ناخالص داخلی کشور کم کرد که موجب کاهش مخرج کسر و در نتیجه افزایش نتیجه آن می شود.
,,
به همین دلیل برخی کارشناسان عدد 0.8 را عدد واقعی شدت انرژی در کشور می دانند که عدد بسیار بالایی محسوب می شود و ضرورت بازنگری در مقوله مصرف انرژی و اتخاذ سیاست هایی برای اصلاح روند غلط کنونی را بیشتر مشخص می سازد .
,,
ریشه مصرف لجام گسیخته انرژی چیست؟
, ریشه مصرف لجام گسیخته انرژی چیست؟,,
ریشه اصلی این مصرف لجام گسیخته انرژی در وابسته بودن کشور به درآمد آسان نفت است و در سال های اخیر نگاه کلان دولت ها در این حوزه نگاه مصرفی به جای سرمایه ای بوده است و به عبارت دیگر دولت ها با فروش نفت درآمدهای خود را تأمین می کردند و با این درآمدها یارانه های عظیمی را در زمینه مصرف انرژی هزینه می کردند که موجب قیمت بسیار پایین سوخت و انرژی در کشور می شود
,,
به قول رهبر انقلاب، سبک مدیریت اقتصادی کشور، مدیریت بچه پولداری است که پول هنگفتی بدون هیچ گونه کاری به او داده می شود و همین مسأله موجب می شود که قدر پول و شیوه مصرف آن را جدی نگیرد.
, به قول رهبر انقلاب، سبک مدیریت اقتصادی کشور، مدیریت بچه پولداری است که پول هنگفتی بدون هیچ گونه کاری به او داده می شود و همین مسأله موجب می شود که قدر پول و شیوه مصرف آن را جدی نگیرد.,,
,
نگاه مصرفی به منابع و امکانات کشور به جای نگاه سرمایه ای که به دنبال ایحاد ارزش افزوده در نهاده های تولید باشد، در کنار برخی چاشنی های سیاسی و توده گرایی موجب تشدید عدم برنامه ریزی جدی در زمینه مصرف سوخت شده است و همین مسأله به پاشنه آشیل اقتصاد ایران در رسیدن به کارآیی و اقتصاد رقابتی با تولیدات جهان شده است و لذا باید گفت انرژی که می توانست مزیت رقابتی اقتصاد ایران تلقی گردد و موجب ایجاد امنیت انرژی برای توسعه اقتصاد کشور شود، به عاملی در راستای ناکارآمدی اقتصاد تبدیل شده و مانع رشد بهره وری آن گردیده است.
,,
سیر افزایش روند مصرف انرژی در کشور نشان می دهد که در هر 10 سال میزان مصرف انرژی 2 برابر می شود و به گفته کاظمی مدیر عامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی کشور، وضعیت مصرف انرژی در کشور به گونه ای است که در صورتی که تا سال 1404 تغییری در روند تصاعدی مصرف آن ایجاد نگردد،عملا صادرات کشور به صفر رسیده و تمام تولید انرژی باید صرف مصارف داخلی کشور گردد و از این سال به بعد باید منتظر واردات انرژی به کشور باشیم و اما مسأله مهم اتخاذ راه کاری موثر و کارا برای کنترل این مصرف فراینده است، به گونه ای که بر بخش های مختلف اقتصادی کشور نیز اثرات منفی بر جای نگذارد
,,
محققان در این زمینه چه می گویند؟
, محققان در این زمینه چه می گویند؟,,
در زمینه کنترل مصرف انرژی در سالیان اخیر تحقیقات زیادی انجام شده و راهکارهای مختلف سنجیده و اثرات آن بررسی شده است و یکی از این تحقیقات توسط عباسی نژاد و وافی نجار در سال 1383 گویای این مطلب است که روند کلی شاخص شدت مصرف انرژی طی سال های 1350 تا 1380 در هر سه بخش صنعت، کشاورزی و حمل و نقل صعودی بوده است و در هیچ یک از این سه دوره ده ساله بهره وری انرژی افزایش نیافته است و این تحقیق همچنین یک باور رایج در مورد قیمت انرژی را نیز مورد بررسی قرار می دهد و طبق آن نشان داده است تغییرات قیمتی در بازه های کوچک، تأثیرات اندکی بر روی مصرف انرژی در کشور دارد.
,,
لذا برای دستیابی به سیاست های کنترلی از طریق قیمت باید تغییرات قیمتی قابل ملاحضه باشد تا در مصرف نهایی به خصوص در بخش حمل و نقل تأثیرات معناداری ایجاد کند و همان گونه که اخیراً با حذف یارانه بنزین شاهد بودیم، تغییری در میزان مصرف این فرآورده ایجاد نشد و حتی در روز های اخیر شاهد ثبت رکورد مصرف روزانه باالی 100 میلیون لیتر در روز بودیم.
,,
از سوی دیگر تحقیق دیگری توسط ابریشمی و همکاران در سال 1389 انجام شد که در آن اثبات شد، کم بودن قیمت انرژی یکی از عوامل کاهش بهره وری انرژی در کشور است و سیستم تولیدی کشور با توجه به قیمت پایین انرژی به صورت کم بازده شکل گرفته است و این نشان می دهد بر خلاف حوزه حمل و نقل، قیمت انرژی در صنایع می تواند پارامتری با کشش بالاتر باشد
,,
چه سیاست هایی در اصلاح وضع موجود می تواند موثر باشد؟
, چه سیاست هایی در اصلاح وضع موجود می تواند موثر باشد؟,,
برای ورود به بخش راهکارهای اجرایی و سیاست های اعمالی باید توجه داشت که این سیاست ها علاوه بر اینکه باید بتوانند محرکی در زمینه کاهش مصرف انرژی باشند، نباید موجب از کار افتادن تولید و ایجاد شوک در صنایع تولیدی کشور شوند و لذا اتخاذ سیاست های مناسب در این حوزه نیاز به تأمل جدی و کار کارشناسی قوی دارد.
,,
اولین و مهمترین اقدامی که باید در این عرصه صورت گیرد به بخش فرهنگی مسأله بر می گردد و دولت باید ضرورت این مسأله را برای مردم و فعالین اقتصادی توجیه کند و آنها را با ضرورت این مسأله آشنا نماید و بدیهی است که منظور از آشنایی با ضرورت این مسأله، صرف پخش برنامه های کلیشه ای از طریق رسانه ها نیست بلکه باید با اقداماتی عملیاتی در این حوزه وارد شد و برای مثال اعلام قیمت واقعی انرژی مصرف شده توسط کارخانجات و منازل در قبوض ارسالی می تواند مردم را به صورت عینی با این مسأله آشنا کند و لذا بعد فرهنگی مسأله مهمترین بعد است اما به موازات آگاهی بخشی در زمینه مصرف انرژی اقدامات مهم دیگری نیز باید دنبال گردد.
,,
آژانس بین المللی انرژی به عنوان یک نهاد تخصصی که در زمینه انرژی در سطح جهانی فعالیت می کند راه کارهایی را برای اصلاح بهره وری انرژی ارائه کرده است و طبق اعالم این آژانس در راهکاهای ارائه شده به جنبه حفظ محیط زیست نیز توجه شده است که از این نظر می تواند پیشنهادات قابل تأملی باشد.
,,
در پایان به چند بند از راهکار های ارائه شده توسط این آژانس اشاره می شود و یکی از راه کارهای ارائه شده ایجاد بازار رقابتی برای تعیین قیمت انرژی در کشور هاست که بدون در نظر گرفتن یارانه و با لحاظ کردن هزینه های تولید انرژی، با قیمت واقعی آن را به دست مصرف کننده برساند البته دولت می تواند در مسیر گذار به این وضعیت، یارانه های خود را در این زمینه به مرورکاهش دهد تا از ایجاد شوک بر اقتصاد جلوگیری گردد.
,,
یکی دیگر از راه کار های این نهاد بین المللی اعطای وام به بخش خصوصی با هدف توسعه تکنولوژی های کاراتر است و آژانس بین المللی انرژی همچنین به دولت ها پیشنهاد می دهد که استراتژی ها و برنامه های اجرایی مشخصی در زمینه برداشتن موانع سرمایه گذاری مقرون به صرفه در حوزه بهره وری انرژی و ایجاد انسجام و هماهنگی بین بخشی در این حوزه را تدوین کند تا زمینه برای سرمایه گذاری بخش خصوصی فراهم گردد و این آژانس معتقد است که افزایش بهره وری در صنایع تنها با یک عامل انجام نمی گیرد و نیاز است تا مجموعه ای از راهکارها از جمله برداشتن یارانه انرژی، تشویق سرمایه گذاری در صنایع کارآمد، ایجاد انگیزه های مالیاتی در این حوزه، تضمین وام برای سرمایه گذاری در صنایع پاک و با بهره وری بالا و ... به کار گرفته شود.
,,
انتهای پیام/
]
ارسال دیدگاه