عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان؛
«اقدام و عمل» سیره صالحین در فعالیت های اقتصادی
کار دراسلام بسیار مهم است. در قرآن کریم کار به نحو عام و خاص به خدای متعال نسبت داده شده است. انبیاء بزرگ در قرآن کریم علاوه بر اینکه معلمان بشریت بودند، اهل کار و تلاش نیز بوده اند. و نیز راهکارهای فراوانی در کتاب و سنت برای تشویق و ترغیب مؤمنان به کار و تلاش آمده است.[
به گزارش شبکه اطلاع رسانی راه دانا؛ به نقل از روشن خبر، دکتر محسن پورمحمد، عضو هیات علمی دانشگاه علوم پزشکی گیلان، در مطلبی به اهمیت ارزش کار در سیره صالحین، آیات قرآن کریم و روایات پرداخته است و راهکارهای فراوان مطرح شده در قرآن کریم و روایات اسلامی برای اقدام و عمل، کار و تلاش در راستای ایجاد اقتصادی مقاوم را بیان داشته است که در ذیل می خوانید.
, شبکه اطلاع رسانی راه دانا, روشن خبر,کار دراسلام بسیار مهم است. در قرآن کریم کار به نحو عام و خاص به خدای متعال نسبت داده شده است. انبیاء بزرگ در قرآن کریم علاوه بر اینکه معلمان بشریت بودند، اهل کار و تلاش نیز بوده اند. و نیز راهکارهای فراوانی در کتاب و سنت برای تشویق و ترغیب مؤمنان به کار و تلاش آمده است.
,بیشتر انبیاء الهی کشاورز و چوپان بوده اند. به نحو خاص خیاطی به حضرت ادریس علیه السلام؛ کشتی سازی به حضرت نوح علیه السلام؛ صنعت زرهبافی به حضرت داود علیه السلام؛ صنایع معماری، هنری و صنعتی به حضرت سلیمان علیه السلام؛ چوپانی و گله داری به حضرت شعیب و موسی علیهما السلام؛ نجاری به حضرت عیسی علیه السلام و تجارت به حضرت پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و کشاورزی، باغداری و باغبانی و تجارت به حضرت علی علیه السلام و دیگر ائمه اطهارعلیهم السلام نسبت داده اند. بنابراین هیچ کدام از صالحین «انبیاء الهی و جانشینان ایشان» بی کار نبوده اند.
,از آنجا که شیوه زندگی انبیاء باید الگو و سرمشق ما باشد، در نتیجه بیکاری ضد ارزش محسوب می شود و کسی که بیکار باشد و یا بیکاری برای او ارزش باشد، به همان میزان و تناسب؛ از سنت انبیاء دورخواهد بود. بعلاوه در قرآن کریم و روایات اسلامی اصول و راهکارهای فراوانی برای اقدام و عمل، کار و تلاش در راستای ایجاد اقتصادی مقاوم مطرح شده است.
,خدای متعال سراسرآسمان ها و زمین و آنچه در آنهاست، را به حکمت آفرید؛از جمله این موجودات؛ انسان ها هستند که قبل از خلقت آنها زمین، زمینه، و همه نعمتهای لازم جهت زندگی را برای او آفریده؛ در اختیار او قرار داد:
,«اللَّهُ الَّذِی خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَرَاتِ رِزْقاً لَکُمْ وَ سَخَّرَ لَکُمُ الْفُلْکَ لِتَجْرِیَ فِی الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَ سَخَّرَ لَکُمُ الْأَنْهَارَ» خداست که آسمانها و زمین را آفرید، و از آسمان آبى فرستاد، و به وسیله آن از میوه ها براى شما روزى بیرون آورد، و کشتى را براى شما رام گردانید تا به فرمان او در دریا روان شوید، و رودها را براى شما مسخّر کرد.»[۱]
, [۱],خدای حکیم قبل از خلقت انسان سفره طبیعت را با انواع نعمت های بیشمار در اختیار او قرار داد. این چنین نبود که انسان ابتدا آفریده شود سپس برای رفع نیاز او موجودات دیگری خلق شوند، بلکه قبل از خلقت انسان، امکانات لازم را برای حیات او فراهم کرده است. نوزاد انسان چون توان هضم غذا را ندارد، ابتدا شیر مادر را برای او فراهم آورد و پس از مدتی که توان غذا خوردن و کار کردن یافت غذا و فعالیت او را مشخص کرده، فرمان تلاش در روی زمین و آبادکردن آن را بیان کرد و فرمود شما حرکت کنید که راهِ پیش روی شما باز و فراهم است و اگر «راه رو» خوبی باشید؛ «راه و طی این طرق را بر شما آسان میکنیم»:
,«اللَّهُ الَّذِی جَعَلَ لَکُمُ الْأَرْضَ قَرَاراً وَ السَّمَاءَ بِنَاءً وَ صَوَّرَکُمْ فَأَحْسَنَ صُوَرَکُمْ وَ رَزَقَکُمْ مِنَ الطَّیِّبَاتِ ذٰلِکُمُ اللَّهُ رَبُّکُمْ فَتَبَارَکَ اللَّهُ رَبُّ الْعَالَمِینَ؛خدا همان کسى است که زمین را براى شما قرارگاه ساخت و آسمان را بنایى گردانید و شما را صورتگرى کرد و صورتهاى شما را نیکو نمود و از چیزهاى پاکیزه به شما روزى داد . این است خدا پروردگار شما ! بلندمرتبه و بزرگ است خدا، پروردگار جهانیان»[۲] «ثُمَّ السَّبِیلَ یَسَّرَهُ » سپس راه را بر او آسان گردانید».[۳]
, [۲], [۳],او، به انسانها برای راهنمایی و بهره مندی هرچه بیشتر عقل را از درون، و وحی را از بیرون عنایت فرمود؛ تا هم به وجود مواد خام در طبیعت آگاه شوند و هم به چگونه استفاده کردن از آن رهنمون گردند. و از انسان ها خواست با استفاده از حواس پنجگانه، هوش، استعداد، فناوری و خلاقیت خدادادی خود را بکار بندند و به عنوان مهمان سر سفره مواد خام طبیعت بنشینند و از این مواد به بهترین وجه بهرهمند شوند و با جدیت به آبادانی زمین بپردازد تا زندگی مناسبی برای بشر فراهم شود:
,«أَ لَمْ تَرَوْا أَنَّ اللَّهَ سَخَّرَ لَکُمْ مَا فِی السَّمَاوَاتِ وَ مَا فِی الْأَرْضِ وَ أَسْبَغَ عَلَیْکُمْ نِعَمَهُ ظَاهِرَهً وَ بَاطِنَهً وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یُجَادِلُ فِی اللَّهِ بِغَیْرِ عِلْمٍ وَ لاَ هُدًى وَ لاَ کِتَابٍ مُنِیرٍ». «آیا ندانستهاید که خدا آنچه را که در آسمانها و آنچه را که در زمین است، مسخّر شما ساخته و نعمتهاى ظاهر و باطن خود را بر شما تمام کرده است؟ و برخى از مردم در باره خدا بى آنکه دانش و رهنمود و کتابى روشن داشته باشند به مجادله برمىخیزند»[۴]
, [۴],و نیز «… وَ اسْتَعْمَرَکُمْ فِیهَا » «او شما را از زمین پدید آورد به جدّ از شما خواست تا آن را آباد کنید»[۵].
, [۵],و صد البته که هیچکدام از این امور بدون حکمت نیست و در نهایت؛ هرکسی پاداش تلاش و کوشش خود را خواهد دید و به احدی ذره ای ظلم نخواهد شد:
,«وَ خَلَقَ اللَّهُ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ بِالْحَقِّ وَ لِتُجْزَى کُلُّ نَفْسٍ بِمَا کَسَبَتْ وَ هُمْ لاَ یُظْلَمُونَ؛و خدا آسمانها و زمین را به حقّ آفریده است، و تا هر کسى به موجب آنچه به دست آورده پاداش یابد، و آنان مورد ستم قرار نخواهند گرفت»[۶]
, [۶],و هیچ جنبنده ای نیست مگر اینکه روزی او به دست خداست:
,«وَ مَا مِنْ دَابَّهٍ فِی الْأَرْضِ إِلاَّ عَلَى اللَّهِ رِزْقُهَا وَ یَعْلَمُ مُسْتَقَرَّهَا وَ مُسْتَوْدَعَهَا کُلٌّ فِی کِتَابٍ مُبِینٍ؛ و هیچ جنبندهاى در زمین نیست مگر اینکه روزیش بر عهده خداست ، و او قرارگاه و محلّ مُردنش را می داند. همه اینها در کتابى روشن ثبت است.» [۷]
, [۷],و چه بسا موجوداتی هستندکه حتی توان حمل رزق و روزی خود را ندارند و خدایِ رزاق؛ روزیِ آنها را تأمین می نماید:«وَ کَأَیِّنْ مِنْ دَابَّهٍ لاَ تَحْمِلُ رِزْقَهَا اللَّهُ یَرْزُقُهَا وَ إِیَّاکُمْ وَ هُوَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ؛ و چه بسیار جاندارانى که نمىتوانند متحمّل روزى خود شوند.خداست که آنها و شما را روزى مىدهد، و اوست شنواى دانا»[۸] ولی در این میان تنها انسان ها مشمول کرامت ویژه الهی هستند:
, [۸],«وَ لَقَدْ کَرَّمْنَا بَنِی آدَمَ وَ حَمَلْنَاهُمْ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ وَ رَزَقْنَاهُمْ مِنَ الطَّیِّبَاتِ وَ فَضَّلْنَاهُمْ عَلَى کَثِیرٍ مِمَّنْ خَلَقْنَا تَفْضِیلاً؛ و به راستى ما فرزندان آدم را گرامى داشتیم، و آنان را در خشکى و دریا بر مرکبها برنشاندیم، و از چیزهاى پاکیزه به ایشان روزى دادیم، و آنها را بر بسیارى از آفریدههاى خود برترى آشکار دادیم.»[۹]
, [۹],از سوی دیگر قرآن کریم می فرماید سراسر صحرا و دریا به فضل الهی در اختیار و مُسَخَّر انسان هاست واین انسان ها هستند که باید از توانمندی های خود استفاده نمایند. و با برنامه ریزی درست و دقیق؛ بر منکب و دوش کار سوار شده[۱۰] به دنبال رزق و روزی خود باشند و ولی نعمت خود را نیز فراموش نکرده، شاکر باشد:
, [۱۰],«وَ هُوَ الَّذِی سَخَّرَ الْبَحْرَ لِتَأْکُلُوا مِنْهُ لَحْماً طَرِیّاً وَ تَسْتَخْرِجُوا مِنْهُ حِلْیَهً تَلْبَسُونَهَا وَ تَرَى الْفُلْکَ مَوَاخِرَ فِیهِ وَ لِتَبْتَغُوا مِنْ فَضْلِهِ وَ لَعَلَّکُمْ تَشْکُرُونَ؛و اوست کسى که دریا را مسخّر گردانید تا از آن گوشت تازه بخورید، و پیرایهاى که آن را مىپوشید از آن بیرون آورید. و کشتیها را در آن، شکافنده آب مىبینى، و تا از فضل او بجویید و باشد که شما شکر گزارید» [۱۱]
, [۱۱],امتثال این دستور الهی کار آسانی نیست، بلکه نیاز به تلاش و همت جدی دارد. این سفره گسترده نعم الهی در صحرا و دریا و در اعماق کوهها برای بشر پهن شده و انسان باید با تلاش خویش از آنها بهرهمند شود:
,«وَ أَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسانِ إِلاَّ ما سَعى وَ أَنَّ سَعْیَهُ سَوْفَ یُرى»[۱۲]
, [۱۲],به همین تناسب برای هدایت انسان ها حلال و حرام امور را نیز مشخص فرمود:
,«قُلْ أَ رَأَیْتُمْ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ لَکُمْ مِنْ رِزْقٍ فَجَعَلْتُمْ مِنْهُ حَرَاماً وَ حَلاَلاً قُلْ آللَّهُ أَذِنَ لَکُمْ أَمْ عَلَى اللَّهِ تَفْتَرُونَ ؛ بگو : « به من خبر دهید، آنچه از روزى که خدا براى شما فرود آورده چرا بخشى از آن را حرام و بخشى را حلال گردانیدهاید» بگو: « آیا خدا به شما اجازه داده یا بر خدا دروغ مىبندید؟»[۱۳]
, [۱۳],و به انسان های مومن «رزق کریم» داد:
,«أُولئِکَ هُمُ الْمُؤْمِنُونَ حَقّاً لَهُمْ دَرَجَاتٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ وَ مَغْفِرَهٌ وَ رِزْقٌ کَرِیمٌ؛آنان هستند که حقّاً مؤمنند، براى آنان نزد پروردگارشان درجات و آمرزش و روزىِ نیکو خواهد بود.» [۱۴]
, [۱۴],بنابراین انسان ها در اسلام در هیچ زمانی نباید در زندگی خود، از کار و تلاش باز ایستند. انسان، همواره باید در عرصههای مختلف زندگی ـ که بخشی از آن، تلاش برای تأمین نیازهای اقتصادی و معیشتی است ـ به صورتی جدّی و مستمر کوشش کند تا در پرتو چنین تلاشها و زحماتی، جامعه دینی، هم از جهت فردی به صلاح دست یابد و هم از جهت اجتماعی به اهداف عالی خود نایل شود.
,این مطلب ادامه دارد…..
,[۱] سوره إبراهیم آیه ۳۲
, [۱],[۲] سوره غافر آیه ۶۴
, [۲],[۳] سوره عبس، آیه ۲۰
, [۳],[۴]سوره لقمان آیه ۲۰
, [۴],[۵] سوره هود، آیه ۶۱ باب استفعال (استعمار) در اینجا برای تحقیق است؛ یعنی به جدّ از شما خواست تا زمین را آباد کنید.
, [۵],[۶] سوره الجاثیه آیه ۲۲
, [۶],[۷] سوره هود آیه ۶
, [۷],[۸] سوره العنکبوت آیه ۶۰
, [۸],[۹]سوره الإسراء آیه ۷۰
, [۹],[۱۰] «فَامْشُوا فِی مَنَاکِبَها» سوره ملک، آیه ۱۵
, [۱۰],[۱۱] سوره النحل آیه ۱۴
, [۱۱],[۱۲] سوره النجم آیات ۳۹ – ۴۰
, [۱۲],[۱۳]سوره یونس آیه ۵۹
, [۱۳],[۱۴] سوره الأنفال آیه ۴
, [۱۴],انتهای پیام/رض
]
ارسال دیدگاه